Haczedilen Malın Sigorta Tazminatı Borçluya Ödenebilir mi?

Hacizli malın sigorta tazminatı, hacizden haberdar edilen sigortacı tarafından borçluya serbestçe ödenebilecek bir para olarak görülemez. Türk Ticaret Kanunu'nun 1457. maddesi, sigortalı mal haczedilmiş ve durum sigortacıya zamanında bildirilmişse, sigortacının tazminatı icra müdürlüğüne ödeyerek borcundan kurtulacağını düzenler. Bildirimin yapılması, hangi malın haczedildiği ve ödeme aşaması burada belirleyicidir. Yalnız borçlunun başka bir icra dosyasının bulunması bütün sigorta alacaklarının aynı sonuca bağlanması için yeterli değildir.

Haciz ile sigorta dosyası nasıl eşleştirilir?

Önce haciz tutanağındaki mal ile poliçedeki malın aynı olduğu gösterilmelidir. Araçta plaka ve şasi numarası, iş makinesinde seri numarası, taşınmazda tapu bilgileri bu amaçla kullanılabilir. İşletmenin bütün mallarını içeren poliçesinde sadece belirli bir makine haczedilmişse hasar ödemesinin hangi kısmının o makineye ilişkin olduğu ayrıştırılır. Borçlu adı benzerliği veya genel bir poliçe numarası tek başına yeterli açıklık sağlamayabilir.

Kanun icra memurunun, hacizde borçluya malın sigortalı olup olmadığını ve sigortacının kimliğini sormasını öngörür. Şirket öğrenildiğinde sigortacıya, sonraki bildirim gelinceye kadar tazminatı ancak icra müdürlüğüne ödeyerek borcundan kurtulabileceği ihtar edilir. Bu resmi uyarının dosyada bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Borçlunun sigortasını gizlemesi veya alacaklının şirketi bilmemesi, bildirimi gereksiz hale getirmez.

Zamanında bildirim neyi etkiler?

TTK 1457'deki zamanında bildirim koşulu nedeniyle haczin, sigortacıya ulaşan yazının ve tazminat ödemesinin tarihleri ayrı ayrı saptanır. Bildirim ulaşmadan önce yapılmış ödeme ile bildirimden sonra borçluya aktarılmış para aynı hukuki olay değildir. Kanundaki bu kavram için bütün dosyalara uygulanacak hayali bir gün sayısı üretilemez. Ödeme gerçekleşmeden dosya bağlantısının kurulması ve bildirimin ulaşmasının belgelenmesi pratik önem taşır.

Alacaklının borçluya attığı mesaj, sigorta şirketinin icra müdürlüğünden gelen uyarıyı aldığına ilişkin kanıt değildir. Şirketin elektronik kayıt numarası, tebliğ kaydı ve yazının hangi hasar dosyasına işlendiği araştırılmalıdır. İşlemler acente üzerinden yürütülüyorsa resmî haciz yazısının sigortacı dosyasındaki durumu ayrıca teyit edilir. Alacaklı, poliçenin bulunmasını beklerken gerekli bildirimin dosyada gecikmesini gözden kaçırmamalıdır.

Hasar tazminatı mutlaka alacaklıya mı gider?

Sigortacının icra müdürlüğüne ödeme yapması ile dosyadaki paranın belirli bir alacaklıya dağıtılması farklı aşamalardır. Birden fazla haciz, rehin veya başka hak iddiası bulunabilir. Tazminatın icra hesabına yatırılması, ilk talepte bulunanın bütün parayı derhal alabileceği anlamına gelmez. Borçlu da “Sigorta benim adıma” diyerek resmî ödeme talimatını etkisiz hale getiremez. Dağıtım ve dosya bakiyesi icra işlemleri üzerinden izlenir. Ödemenin dosyaya işlendiği tarih, yatırılan tutar ve para üzerindeki diğer talepler ilgili makbuz ve kayıtlarla ayrıca kontrol edilmelidir.

Ayrıca haciz, poliçenin teminat koşullarını genişletmez. Muafiyet, eksik sigorta veya kapsam dışı hasar tartışması varsa bunlar yine incelenir. Aynı mal için iki poliçe bulunması da iki tam ödeme yaratmaz; aynı ev için birden fazla sigortada ödeme sınırı kuralı ayrı bir hesap konusudur. İcra dosyasına yönlendirilen tutar, sigortacının hukuken borçlu olduğu tazminatla ilişkilendirilmelidir.

İhbarname ile mal üzerindeki haciz aynı işlem mi?

Sigorta şirketine, borçlunun alacağını haczetmek için üçüncü kişi sıfatıyla ihbarname gönderilmesi de gündeme gelebilir. üçüncü kişiye gönderilen haciz ihbarnamesi kapsamındaki süreli cevap yükümlülükleri, TTK 1457'nin mal haczinden kaynaklanan düzenlemesiyle özdeş değildir. Hangi yazının tebliğ edildiği görülmeden tek tip cevap hazırlanması sakıncalıdır. Yazının başlığı, hukuki dayanağı, dosya numarası ve tebliğ tarihi birlikte okunmalıdır.

Örneğin haczedilmiş iş makinesi yangında hasarlansın ve sigortacı henüz ödeme yapmamış olsun. İcra dosyasında sigorta bilgisi tespit edilip şirkete gerekli uyarı gönderildiğinde, hasar tazminatının icra müdürlüğüne yatırılması gündeme gelir. Makinenin sonradan onarılması veya borçlunun alacaklıyla görüşmesi, önceki uyarının kaldırıldığını tek başına kanıtlamaz. Haczin kalktığı ileri sürülüyorsa resmî dosya kaydı ve sigortacıya ulaşan sonraki bildirim kontrol edilir; borçlunun kişisel beyanıyla ödeme yönü değiştirilmemelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.1457: haczedilen sigortalı mal ve sigortacıya bildirim