Başkasının Malını Sigorta Ettiren Kişi Tazminatı Kendisi Alır mı?

Başkası lehine sigorta yaptıran kişinin primi ödemiş olması, hasar tazminatının kendisine ait olduğu anlamına gelmez. Türk Ticaret Kanunu'nun 1454. maddesinde üçüncü kişinin menfaatinin, adı yazılarak veya yazılmadan sigorta ettirilebileceği kabul edilir. Böyle bir sözleşmeden doğan haklar sigortalıya aittir. Aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa sigortalı ödemeyi doğrudan sigortacıdan talep edebilir ve dava açabilir. Önce parayı kimin ödediği değil, hangi kişinin hangi menfaatinin korunduğu belirlenir.

Sigorta ettiren ile sigortalı neden farklı olabilir?

Bir işletme, bakım için kendisine bırakılan müşteriye ait makineyi sigortalatabilir. Sözleşmeyi yapan işletme sigorta ettiren, mal üzerindeki korunmuş menfaati bulunan müşteri ise sigortalı olabilir. Buna karşılık işletme yalnız kendi sorumluluğunu sigortalatmışsa aynı değerlendirme yapılamaz. Makinenin mal sigortasıyla korunması ile işletmenin müşteriye vereceği zarardan doğan sorumluluğunun sigortalanması ayrı teminat yapılarıdır. Poliçede geçen günlük ifadeler yerine kapsamın tamamı okunmalıdır.

Üçüncü kişinin adı belirtilmişse, tereddüt halinde sözleşmeyi yapanın onun temsilcisi sıfatıyla değil, kendi adına üçüncü kişi lehine hareket ettiği kabul edilir. Bu yüzden “Mal benim değil, imzaladığım sözleşme geçersiz” veya “İmza benim, bütün para benim” şeklindeki iki çıkarım da hatalı olabilir. Temsil belgesinin bulunmaması, başkası lehine sigorta ihtimalini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Poliçede hangi kayıtlar araştırılmalı?

Sigorta ettiren ve sigortalı alanları, menfaat açıklaması, malın tanımı, seri numarası, risk adresi ve ödeme yetkisine ilişkin özel şartlar birlikte incelenir. Poliçe kapağında yalnız bir isim bulunması bütün soruları çözmeyebilir. Teklif formu ve zeyilname, tarafların hangi menfaati korumak istediğini açıklayabilir. Taşınan veya zaman içinde el değiştiren mallarda “kimin olacaksa onun lehine” kurulmuş bir teminat da gündeme gelebilir; bu ifade hak sahibinin belgesiz belirlenebileceği anlamına gelmez.

Kiraya verilen evin yapısı ile kiracının taşınır eşyası ayrı menfaatlerdir. Ev sahibi poliçe yaptırmış diye kiracının bütün eşyası otomatik olarak sigortalı sayılmaz. Bu ayrımın hırsızlık olayına uygulanması kiracı eşyasının hırsızlık sigortası konusuyla birlikte değerlendirilebilir. Ortak alan için yönetimce yaptırılan poliçelerde ise kat maliklerinin özel ilişkisi ve apartman sigortasında prim ve tazminat paylaşımı ayrıca önemlidir. Her iki durumda da ödeme yapan kişinin adı tek başına tazminat dağıtımını belirlemez.

Tazminatı kim isteyebilir?

Kanunun hareket noktası, sözleşmeden doğan hakların sigortalıya ait olmasıdır. Sigortalının doğrudan talep ve dava hakkı bakımından aksi sözleşme olup olmadığı ayrıca kontrol edilir. Bu nedenle sigorta ettirenin verdiği hasar ihbarı ile tazminatı kendi hesabına tahsil etme yetkisi aynı işlem gibi görülmemelidir. Bir kişi olay bildirimini yapabilir; ancak ödemenin ona yapılabilmesi için farklı bir yetki veya sözleşme düzenlemesi gerekebilir.

Sigortacıya sunulan başvuruda menfaat sahibinin kimliği ve talep edenin hangi sıfatla hareket ettiği açık yazılmalıdır. Vekâletname, tahsil yetkisi veya alacak devri ileri sürülüyorsa ilgili belge de incelenir. Bu belgelerin varlığı varsayılarak yalnız banka hesap numarası göndermek ödeme uyuşmazlığını büyütebilir. Özellikle sigorta ettiren ile mal sahibi arasında ayrıca borç ilişkisi bulunması, sigorta parasını kendiliğinden o borca mahsup etme hakkı yaratmaz.

Somut örnek ve belge hazırlığı

Varsayımsal olarak bir teknik servis, onarım için aldığı müşterinin baskı makinesini müşteri lehine yangın riskine karşı sigortalatmış olsun. Yangın sonrası servis “Primi ben yatırdım” diyerek ödemenin tamamını ister. Bu açıklama yeterli değildir; sigortalı menfaat müşteriye aitse hak sahipliği buna göre belirlenir. Servisin kendi ekipmanı da aynı poliçedeyse zarar kalemleri ayrı hesaplanır. Müşterinin teslim tutanağı, satın alma belgesi ve makine seri numarası kapsam ayrımını destekler.

Başvuru dosyasına malın teslim edildiği tarihteki durumunu gösteren fotoğraflar, hasar kaydı ve tarafların poliçe öncesi yazışmaları eklenebilir. Sigorta ettirenin müşteriyle yaptığı onarım sözleşmesindeki sorumluluk sınırı ile sigorta poliçesinin şartları birbirinin yerine geçmez. Taraflar ödeme konusunda anlaşmazlığa düştüğünde, sigortacıya çelişkili talimatlar göndermek yerine hak sahipliği ve yetki belgelerinin açıklığa kavuşturulması gerekir. Tazminatın kime ait olduğu çözülmeden imzalanan geniş kapsamlı bir ödeme belgesi sonradan ayrı uyuşmazlık yaratabilir.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.1453–1455: menfaat, başkası lehine sigorta ve müşterek menfaatler