Mahkemeden gelen isticvap davetiyesi, tarafın belirli olaylar hakkında şahsen açıklama yapmasının istendiğini gösterir. Böyle bir çağrı, sıradan duruşma günü bildiriminden farklı sonuçlar doğurabilir. Geçerli bir özür olmadan gelmemek veya gelip soruları cevapsız bırakmak, usulüne uygun çağrının konusu olan vakıaların kabul edilmiş sayılmasına yol açabilir. Bu nedenle evrakı yalnızca tarih ve saatine bakarak değerlendirmek yeterli değildir.
İsticvaba katılmayan kişinin davayı her durumda kaybedeceği söylenemez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 171. maddesindeki sonuç, ilgili maddi olaylarla bağlantılıdır. Davanın hukuki şartları, diğer talepler ve başka çekişmeli konular ayrıca değerlendirilir. Ancak önemli bir vakıanın artık ispat gerektirmemesi, dosyanın sonucunu ciddi biçimde etkileyebilir.
İsticvap neyi araştırır?
Mahkeme, davanın temelindeki olaylar ve bunlarla ilişkili hususlar hakkında tarafın isticvabına kendiliğinden veya talep üzerine karar verebilir. Örneğin paranın belirli tarihte teslim alınıp alınmadığı, bir malın kim tarafından kullanıldığı veya belgenin hangi koşullarda düzenlendiği sorulabilir. İsticvap, hâkimin hukuki görüşünün tarafa onaylatılması anlamına gelmez.
Tanık, kural olarak tarafların dışında kalan ve olay hakkında bilgi veren kişidir. İsticvap ise uyuşmazlığın tarafına yönelir. Yemin de ayrı şartları ve sonuçları bulunan başka bir usul aracıdır. Davetiyede bu işlemlerden hangisinin istendiği açıkça okunmalıdır; birine ilişkin kurallar diğerine kendiliğinden uygulanmaz.
Davetiyede hangi bilgiler bulunmalıdır?
HMK 171, isticvabına karar verilen kişiye bizzat davetiye gönderilmesini düzenler. Belirlenen gün ve saat yanında, hangi vakıaların sorulacağı ve geçerli özür olmadan gelmemenin veya cevap vermemenin sonucu gösterilmelidir. Genel bir “duruşmaya geliniz” ifadesiyle kanunun öngördüğü özel çağrı aynı şey değildir.
Davetiyenin usulüne uygun tebliği de incelenir. Evrakın kime teslim edildiği, tebliğ tarihi ve dosyadaki ara karar önemlidir. Eksiklik varsa duruşmaya kadar bekleyip sessiz kalmak yerine, mahkemeye açıklamalı başvuru yapılmalıdır. Eksikliğin varlığı ve etkisi, tam tebligat belgesi görülmeden kesinleştirilmemelidir.
Gelmemenin sonucu neden sınırlıdır?
Çağrının konusu “on kutu ürünün teslim alındığı” vakıası ise, cevap vermemekten doğacak değerlendirme bu olayla ilişkilidir. Aynı sözleşmede ürünlerin ayıplı olduğu, ödenen bedelin miktarı veya başka tarihteki teslimatlar ayrı tartışmalar olabilir. Kanuni sonuç, karşı tarafın bütün dilekçesinin topluca kabulü şeklinde genişletilemez.
Farazi bir örnekte, kiraya verene belirli ayın kirasını elden teslim aldığı iddia edilen makbuz hakkında sorular yöneltilmiştir. Usulüne uygun çağrıya özürsüz katılmaması, ilgili olayın ikrar edilmiş sayılması bakımından önem taşır. Buna rağmen diğer ayların borcu, faiz başlangıcı veya tahliye şartları kendiliğinden çözülmüş olmaz. Her talebin dayandığı olaylar ayrı belirlenir.
İkrar sonucu uygulandığında mahkemenin hangi vakıayı bu kapsamda gördüğünün tutanaktan anlaşılması gerekir. Belirsiz bir çağrının bütün iddialara genişletilmesine karşı, ilgili vakıa ve usul eksikliği açıkça gösterilebilir. Dosyadaki itirazın kapsamı da kararın değerlendirilmesinde önem taşır.
Geçerli mazeret nasıl bildirilir?
Ani hastalık, hastanede yatış veya başka somut engeller, belgeleriyle birlikte değerlendirilir. Sadece “işim var” demek, bütün durumlarda geçerli özür sayılmaz. Mazeret dilekçesinde engelin tarih aralığı ve neden şahsen katılımı önlediği açıklanmalı, hastane kaydı veya ilgili destekleyici belge eklenmelidir. Belgelerde gereksiz kişisel bilgiler paylaşılmamalıdır.
Mazeret bildirmek, mahkemenin talebi kabul ettiği anlamına gelmez. Karar ve yeni çağrı takip edilmelidir. Dosyanın tarafı başka ilde yaşıyorsa veya hastalık nedeniyle mahkemeye gelemiyorsa HMK 172'deki alternatif usuller gündeme gelebilir. Ses ve görüntü yoluyla dinlenme, istinabe veya bulunduğu yerde dinlenme koşulları mahkeme tarafından belirlenir; taraf kendi başına katılım şeklini değiştiremez.
Duruşmada cevap verirken nelere dikkat edilir?
İsticvap edilen taraf gerçeğe uygun açıklama yapmalıdır. Hatırlanmayan bir ayrıntı için kesin tarih veya tutar uydurulmamalıdır. Sorunun hangi işlem veya belgeye ilişkin olduğu anlaşılmadığında açıklanması istenebilir. Gerçek bir hatırlamama durumu ile bilinçli olarak cevap vermeyi reddetmenin aynı değerlendirmeye tabi tutulacağı varsayılmamalıdır; durum tutanağa açık geçirilmelidir.
Sorular ve cevaplar tutanakta yer alır. Tutanak okunurken cevabın anlamını değiştiren eksiklik fark edilirse hemen belirtilmelidir. Mahkemenin izni olmadan yazılı not kullanılması mümkün değildir. Hazırlık aşamasında belgelerin tarih sırasına konulması faydalıdır; fakat hazırlığın amacı gerçeği değiştirecek cevaplar üretmek olamaz.
- Davetiye ve tebliğ belgesinin tamamını saklayın.
- Sorulacak vakıaları ilgili sözleşme veya kayıtla eşleştirin.
- Katılım engelini mümkün olan ilk anda belgeleyin.
- Mahkemenin mazeret kararını ve sonraki tarihi takip edin.
Avukatım duruşmaya gelirse benim katılmam gereksiz mi?
Hayır. İsticvap, şahsen açıklama istenen bir işlemdir. Avukatın hazır bulunması kişisel katılım gereğini kendiliğinden kaldırmaz.
Gitmezsem karşı taraf otomatik olarak davayı kazanır mı?
Hayır. Usulüne uygun çağrının konusu olan vakıalar bakımından ikrar sonucu doğabilir; davanın bütün hukuki şartları yine değerlendirilir.
Sağlık raporu sunmak tarihi otomatik erteler mi?
Hayır. Rapor ve mazeret mahkemece değerlendirilir. Kabul kararı verilmeden katılım yükümlülüğünün kalktığı kabul edilmemelidir.
Mahkemeye gelip hiçbir soruya cevap vermezsem ne olur?
HMK 171'de, usulüne uygun çağrıdan sonra soruları cevapsız bırakmanın da ilgili vakıaların ikrar edilmiş sayılmasına yol açabileceği düzenlenir.
İlgili hukuki bilgiler
Hukuk Davasında Yemin Duruşmasına Gitmedim: Karşı Tarafın İddiasını Kabul Etmiş mi Sayılırım?
Hukuk Duruşmasına Uzaktan Katılmak İçin E-Duruşma Talebi Nasıl Yapılır?
Resmî kaynaklar
- 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu - TBMM kabul metni: 169–175. maddeler: isticvap, kişisel davet, mazeret ve tutanak
- 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu - TBMM kabul metni: 187–188. maddeler: çekişmeli vakıa ve ikrar
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)