Miras bırakanın bilgisayarında bulunan proje dosyaları, fotoğraf arşivi ve adına tahsis edilmiş alan adı, ölüm sonrasında farklı hukuki işlemler gerektirebilir. Dijital arşivin mirası yalnızca bilgisayarın kime verileceği sorusundan ibaret değildir. Cihazın mülkiyeti, dosyadaki haklar ve çevrim içi hesaba erişim birbirinden ayrılır.
Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesi malvarlığı haklarının mirasçılara geçişini düzenler. Ancak her dijital kaydın ekonomik hak olduğu veya her kullanıcı sözleşmesinin aynı biçimde devredileceği varsayılamaz. Dosyanın kaynağı, üçüncü kişi hakları, hizmet sözleşmesi ve kişisel niteliği somut olarak incelenmelidir.
Cihazı almak bütün içerik haklarını vermez
Bir bilgisayarın miras yoluyla kazanılması, içinde bulunan her eserin telif hakkının da aynı kişiye ait olması demek değildir. Miras bırakanın çektiği özgün fotoğraflarla başka kişiden lisansladığı tasarım, satın aldığı yazılım ve müşteriye ait çalışma dosyası farklı hukuki kaynaklara sahiptir.
Mirasçılar önce hangi dosyanın miras bırakanın eseri veya malvarlığıyla ilgili olduğunu belirlemelidir. Dosya adının onun adını taşıması tek başına yeterli olmayabilir. Ortak proje, işveren ilişkisi veya üçüncü kişiye yapılmış hak devri, kullanım ve paylaşım yetkisini etkileyebilir.
Telif hakkı ile dosyanın kopyası ayrı tutulur
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun mali hakların miras yoluyla geçişine ilişkin düzenlemesi önem taşır. Ancak dijital kopyayı saklamakla eseri çoğaltmak, yayımlamak veya ticari amaçla kullanmak aynı işlem değildir. Eserin kime ait olduğu ve daha önce hangi hakların devredildiği araştırılmalıdır.
Yayımlanmamış özel yazışmalar ve kişisel görüntüler bakımından başka kişilerin hakları da gözetilir. Mirasçı olmak, arşivdeki herkesin fotoğrafını veya mesajını sınırsız yayımlama izni vermez. Arşivin korunması ile kamuya açılması arasında ayrı hukuki değerlendirme yapılmalıdır.
Bulut hesabına erişim nasıl değerlendirilir?
Hizmet sağlayıcının ölüm ve miras işlemlerine ilişkin prosedürü incelenmelidir. Mirasçılık belgesi sunulması önemli olabilir; bununla birlikte her sağlayıcı aynı belgeyle aynı veri kapsamını teslim etmez. Hesabın ülkesel bağlantısı ve sözleşmesi de başvuru yolunu etkileyebilir.
Parolayı bilmek, bütün erişim ve paylaşım işlemlerinin hukuka uygun olduğunu tek başına göstermez. Şifre sıfırlama sırasında başka kişiye ait telefon veya hesabın kullanılması ayrı riskler yaratabilir. Başvuru, kimlik ve mirasçılık sıfatını doğru açıklayan hukuka uygun kanal üzerinden yürütülmelidir.
Alan adı hangi kişi adına tahsis edilmiş?
Alan adının ailede kullanılıyor olması, tahsisin miras bırakana ait olduğunu kesinleştirmez. Kayıt kuruluşu, tahsis sahibi, süre ve yenileme bilgileri tespit edilmelidir. Şirket adına tahsis edilmiş alan adıyla gerçek kişi adına tahsis edilmiş alan adı farklı malvarlığı ilişkilerine bağlı olabilir.
TRABİS'in resmî açıklamaları, .tr alan adlarında devir işlemlerinin kayıt kuruluşu üzerinden gerekli form ve belgelerle yürütüldüğünü belirtir. Diğer uzantıların ilgili kayıt sistemi ve kuruluşları farklıdır. Miras yoluyla hak iddiası ile teknik kayıt güncellemesi aynı anda kendiliğinden tamamlanmış sayılmamalıdır.
Süreli hizmetleri kaybetmemek için envanter
- Alan adı, tahsis sahibi, kayıt kuruluşu ve sona erme tarihi.
- Barındırma, e-posta ve bulut hizmetlerinin sağlayıcıları.
- Dijital arşivin bulunduğu cihaz ve depolama ortamları.
- Lisans, eser sözleşmesi ve hak devri belgeleri.
- Mirasçılık, temsil ve varsa tereke yönetimi kararları.
Alan adı yenileme süresinin geçmesi veya barındırmanın kapanması, arşive ulaşmayı zorlaştırabilir. Gerekli koruma ve hizmet giderlerinin kim tarafından hangi yetkiyle karşılandığı kaydedilmelidir. Hesabı korumak amacıyla yapılan ödeme, o hizmetin bütün haklarının ödeme yapan mirasçıya geçtiğini göstermez.
Birden çok mirasçı varsa tek kişinin tasarrufu
Miras ortaklığında dijital varlığın yönetimi ve kullanımında diğer mirasçıların hakları önem taşır. Tek kişinin alan adını kendi üzerine kaydettirmesi veya arşivin tamamını satması, sırf teknik işlemi yapabildiği için hukuken sınırsız yetkiye dayandığı anlamına gelmez. Ortak karar, temsil veya gerekli mahkeme yolu belirlenmelidir.
Farazi örnekte miras bırakana ait fotoğraf arşivi, kişisel alan adında yayımlanmaktadır. Mirasçılardan biri yenileme ücretini ödemiştir. Bu ödeme alan adını ve tüm eser haklarını kendisinin tek malı yapmaz. Diğer taraftan yenileme yapılmadan sürenin geçirilmesi de korunabilir hakkı tehlikeye düşürebilir.
Tespit ve koruma talepleri ayrı kurulmalı
Dijital malvarlığının mevcut olup olmadığı bilinmiyorsa envanter ve tespit talebi somut bilgilerle değerlendirilir. Sağlayıcıdan veri alma, eser hakkının korunması ve mirasçılar arasındaki paylaşım farklı taleplerdir. Her birinin muhatabı ve hukuki dayanağı açıkça belirlenmelidir.
Arşiv üzerinde işlem yapılırken orijinal kayıtların korunması önemlidir. Dosyaları gereksiz biçimde silmek, tarihler üzerinde değişiklik yapmak veya tüm içeriği yayımlamak sonradan hak ve delil sorunları doğurabilir. Koruma amacıyla yapılan işlemler de yetki ve kapsamlarıyla belgelenmelidir.
Bilgisayarı miras almak içindeki her fotoğrafın telifini verir mi?
Hayır. Cihaz mülkiyeti, dijital kopya ve eser üzerindeki haklar ayrı incelenir. Üçüncü kişilerin hakları bulunabilir.
Alan adının yenilemesini ödeyen mirasçı tek sahibi olur mu?
Ödeme tek başına bu sonucu doğurmaz. Tahsis, miras ortaklığı ve yetkili devir işlemleri ayrıca değerlendirilir.
Parolayı biliyorsam bulut hesabını istediğim gibi kullanabilir miyim?
Parolayı bilmek sınırsız hukuki yetki değildir. Hizmet koşulları, mirasçılık, özel bilgiler ve üçüncü kişi hakları birlikte incelenir.
Bütün alan adları için TRABİS'e mi başvurulur?
Hayır. TRABİS .tr uzantılı alan adlarıyla ilgilidir. Diğer uzantılarda ilgili kayıt sistemi ve hizmet sağlayıcı belirlenmelidir.
İlgili hukuki bilgiler
Kripto Para, Sosyal Medya ve Dijital Hesapların Mirası
Terekenin Tespiti Davası: Malvarlığı ve Borçlar Nasıl Belirlenir?
Resmî kaynaklar
- 4721 Türk Medeni Kanunu - TBMM kabul metni: 599 ve 640. maddelerde malvarlığı haklarının geçişi ve miras ortaklığı
- Kültür ve Turizm Bakanlığı: Telif hakları hakkında genel sorular: Eser sahibinin mali hakları ve mirasçıların izin yetkisi
- TRABİS: Alan adı devri ve yenileme hakkında resmî açıklamalar: Alan adı devri, kayıt kuruluşu ve yenileme süreçleri
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)