Vasiyetnamede bir kişiye para bırakılıp ayrıca ödeme tarihi yazılması, alacağın ne zaman talep edileceğini etkileyebilir. Vasiyet alacağının ödeme günü, tasarrufun tamamı okunarak belirlenmelidir. Miras bırakanın ölümü, vasiyetnamenin açılması ve belirlenen ödeme tarihi her durumda aynı gün değildir.
Başlıkta veya metinde “mirasçı” kelimesinin kullanılması da hukuki sıfatı tek başına çözmez. Kişiye terekenin belirli oranı mı bırakılmış, yoksa yalnızca belli tutarın ödenmesi mi istenmiş sorusu önemlidir. Atanmış mirasçıyla vasiyet alacaklısının hak kazanma ve talep yapısı farklıdır.
Önce kazandırmanın niteliği belirlenir
Türk Medeni Kanunu'nun 516. maddesi mirasçı atanmasını, 517. maddesi belirli mal bırakmayı düzenler. Bir kişiye örneğin belirli miktarda para verilmesi, metnin anlamına göre vasiyet alacağı olabilir. “Mirasımdan şu tutar ödensin” cümlesi, kişiye mutlaka bütün miras ortaklığında pay verildiğini göstermez.
Kişi yasal mirasçı olduğu hâlde ayrıca vasiyet alacaklısı da olabilir. Bu durumda yasal payı ile belirli ödeme hakkı ayrı değerlendirilir. Vasiyetteki ödeme günü, mirasçının bütün diğer haklarının da aynı tarihe kadar yok olduğu anlamına otomatik olarak gelmez.
Genel muacceliyet kuralı nedir?
600. maddeye göre vasiyet alacağı, tasarruftan aksi anlaşılmıyorsa vasiyet yükümlüsünün mirası kabulü veya ret hakkının düşmesiyle muaccel olur. Kanunun bu genel kuralı, vasiyetnamede farklı bir zaman düzenlemesi bulunmadığında önem taşır. Açılma tutanağını görmekle bütün vadelerin tamamlandığı varsayılmamalıdır.
Metinde belirli bir ödeme günü, süre veya koşul öngörülmüşse genel kuraldan farklı sonuç doğabilir. “Ölümümden altı ay sonra ödensin” ile “çocuk eğitimini tamamladığında verilsin” aynı yapı değildir. Belirli süre ve belirsiz gerçekleşme koşulu ayrı yorumlanmalıdır.
Tarih açık mı, yoksa yorum gerektiriyor mu?
Ödeme gününün takvim tarihiyle gösterilmesi bazı belirsizlikleri azaltır; ancak tarih geçmiş veya birbiriyle çelişkili olabilir. Miras bırakanın ölümünden önce kalan gün, vasiyetin bütünüyle birlikte değerlendirilir. Yanlış tarih bulunduğu için kazandırmanın her durumda tamamen geçersiz olduğu veya hemen ödeneceği söylenemez.
“Miras işlemleri bitince” gibi ifadeler de hangi işlemlerin kastedildiği konusunda ihtilaf doğurabilir. Açılma, mirasçılık belgesi, vergi işlemi ve paylaşım farklı aşamalardır. Yükümlünün her işlemi geciktirerek vadeyi sınırsız uzatabilmesine izin verildiği varsayılmamalıdır; metnin hukuki anlamı belirlenmelidir.
Doğru muhataba talep yöneltilmeli
Vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa onun durumu, yoksa yasal veya atanmış mirasçıların yükümlülüğü incelenir. Metindeki özel yükleme ve tarafların sıfatı önem taşır. Ödeme tarihinin gelmesi, herhangi bir mirasçının kişisel hesabından istenen tutarı koşulsuz tahsil etme yetkisi vermez.
- Vasiyetnamenin tam metni ve açılma belgeleri.
- Ödeme tarihini veya koşulu belirleyen cümleler.
- Yükümlünün mirası kabul ve ret durumuna ilişkin bilgiler.
- Varsa yerine getirme görevlisinin yetki belgeleri.
- Önceki talep, yanıt ve kısmi ödeme kayıtları.
Bu belgeler, yalnızca talebin miktarını değil zamanı da açıklar. Ödeme için belirlenmiş koşul gerçekleştiği ileri sürülüyorsa, gerçekleşme tarihini gösteren belge hazırlanmalıdır. Örneğin eğitim tamamlanmasına ilişkin şartla yalnızca okul kaydı aynı delil değildir.
Vade ile temerrüt aynı şey mi?
Alacağın talep edilebilir olmasıyla borçlunun temerrüde düşmesi ayrı değerlendirilir. Türk Borçlar Kanunu'nun 117. maddesi ve ilgili hükümler, ihtarın gerekip gerekmediği ve belirli günün etkisi bakımından önemlidir. Vasiyetin tek taraflı niteliği ve yükümlülüğün yapısı incelenmeden her yazılı tarihin ihtarsız faiz doğurduğu söylenmemelidir.
Talepte miktar, kazandırmanın dayanağı ve ödeme zamanı açıklanmalıdır. Faiz isteminde tür, başlangıç ve temerrüt dayanağı belirlenir. Birbiriyle çelişen tarihlerle talep sunulması, ödeme ve faiz hesabının değerlendirilmesini zorlaştırabilir.
Süre hesabı nasıl yapılır?
602. madde, vasiyet alacaklısının dava hakkı için on yıllık zamanaşımını düzenler. Alacağın daha sonra muaccel olması hâlinde başlangıç bu muacceliyetle bağlantılıdır. Ancak tasarrufun iptali veya tenkisi gibi ayrı konuların kendi koşulları ve süreleri vardır; hepsi tek on yıllık süreye indirgenemez.
Farazi örnekte vasiyet, ölümden iki yıl sonra belirli tutarın ödenmesini istemektedir. Mirasçılık belgesinin daha erken alınması, metindeki iki yıllık vadeyi otomatik kaldırmaz. Başka olayda yalnızca vasiyetin açıklanması beklenmiş fakat ayrıca vade konulmamıştır; burada genel muacceliyet koşulları incelenir.
Vade gelmeden malvarlığının kaybolma riski ortaya çıkarsa koruma talepleri ayrı değerlendirilir. İhtiyati tedbir veya başka güvence yolu, esas alacağın vadesini kendiliğinden öne çekmez. Böyle bir başvuruda risk ve korunacak hak somutlaştırılmalıdır.
Vasiyet açılınca ödeme mutlaka aynı gün mü yapılır?
Hayır. Genel muacceliyet koşulları ve vasiyetteki farklı tarih veya koşul birlikte incelenir. Açılma tek başına bütün ödeme günlerini belirlemez.
Metinde mirasçı yazması kişiyi mutlaka atanmış mirasçı yapar mı?
Tek kelime yeterli değildir. Terekenin bütünü veya oranı ile belirli ödeme kazandırması ayrılarak tasarrufun gerçek anlamı belirlenir.
Ödeme günü yazıyorsa faiz otomatik olarak başlar mı?
Bu sonuç her durumda otomatik değildir. Muacceliyet, ihtar ve temerrüt koşulları ile istenen faizin dayanağı ayrıca değerlendirilir.
Vasiyet alacağı için süre her zaman ölüm gününden mi başlar?
Hayır. Öğrenme ve alacağın daha sonra muaccel olması zamanaşımı başlangıcında önem taşır. İlgili tarih belgelerle belirlenmelidir.
İlgili hukuki bilgiler
Vasiyet Alacağı Ne Zaman ve Kimden İstenir?
Mirasçı Atanması ile Belirli Mal Vasiyeti Arasındaki Fark Nedir?
Resmî kaynaklar
- 4721 Türk Medeni Kanunu - TBMM kabul metni: 515–517, 600 ve 602. maddelerde tasarrufun niteliği, muacceliyet ve zamanaşımı
- 6098 Türk Borçlar Kanunu - TBMM kabul metni: 117. madde ve devamında borçlu temerrüdü
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)