İşçinin müşteriye, şubeye veya başka şehre görevlendirilmesi, bilet ve konaklama gibi giderler yaratabilir. İş seyahati avansı verilmemesi hâlinde önce masrafın görevin gerektirdiği harcama olup olmadığı ve işverenin bunu doğrudan karşılayıp karşılamadığı incelenmelidir. İşveren bilet ve oteli kendisi sağlamışsa aynı kalem için ayrıca nakit avansın gerekip gerekmediği farklıdır. Çalışanın kendi bütçesiyle sürekli işletme giderlerini finanse etmesi de genel bir zorunluluk gibi ele alınmamalıdır.
Türk Borçlar Kanunu'nun 414. maddesi, işin gerektirdiği harcamalar ile işyeri dışında çalışmada zorunlu geçim giderlerini düzenler. 416. maddede giderlerin ödenmesi ve düzenli masraf yapan işçiye uygun avans verilmesi ayrıca yer alır. Giderin sonunda geri ödenmesi ile yolculuktan önce finanse edilmesi iki farklı aşamadır.
Görev gideri ile günlük işe gidiş ayrılmalı
İşçinin normal çalışma yerine kendi evinden ulaşması ile işverenin başka yerde iş görmek üzere göndermesi aynı değildir. İş sözleşmesindeki yol yardımı, günlük ulaşım ve görev seyahati için farklı hükümler içerebilir. “Maaşına yol dâhil” denilmesi, bütün şehirler arası görevlendirmelerin sınırsız biçimde çalışana yüklenmesini açıklayan bir genel kural oluşturmaz.
Görevin başlangıç ve bitişi, gidilecek yer, beklenen iş ve ulaşım yöntemi yazılı belirlenmelidir. Çalışanın özel tatil planını görev yolculuğuna eklemesi hâlinde kişisel kısmın ayrılması gerekir. İş için zorunlu bilet ile seyahatin özel nedenle uzatılmasından doğan otel gideri aynı talep değildir. Avans hesabı da bu ayrım üzerinden kurulmalıdır.
Düzenli masraf yapan işçinin avans hakkı
TBK'nin 416. maddesi, sözleşme borcunu yerine getirmek için düzenli masraf yapan işçiye belirli aralıklarla uygun avans verilmesini öngörür; bu aralık en az ayda bir olacak şekilde düzenlenir. Uygunluk, görevin gerçek maliyeti ve düzenli harcama ihtiyacı bakımından değerlendirilir. Çok düşük bir avans verilip her seferinde kalan büyük tutarın işçiden karşılanmasının beklenmesi, düzenlemenin amacını karşılamayabilir.
Tek seferlik görev ile her hafta yapılan müşteri seyahati aynı değildir. İşverenin doğrudan satın alması, kurumsal kart veya başka masraf sistemi kullanması da ihtiyacı etkiler. Çalışan görev öncesinde beklenen gideri ve elindeki imkânı yazılı bildirebilir. Avans talebinin gerekçesi açıklanırken tamamen varsayımsal veya lüks harcamalar zorunlu ihtiyaç gibi gösterilmemelidir.
Harcırah bütün giderleri karşılıyor mu?
Yazılı hizmet veya toplu iş sözleşmesinde giderlerin götürü günlük, haftalık ya da aylık ödenmesi düzenlenebilir. Ancak bu yöntemin zorunlu harcamaları karşılayacak miktardan az olmaması gerekir. İşin gerektirdiği zorunlu giderlerin tamamen veya kısmen işçiye bırakılmasına ilişkin kayıtlar, TBK m. 414 kapsamında ayrıca değerlendirilir. Sadece “harcırah verdik” açıklaması her faturayı otomatik kapatmaz.
Ödenen götürü tutarla işverenin doğrudan karşıladığı bilet ve konaklama birlikte gösterilmelidir. Çalışan aynı otel bedelini hem masraf fişi hem günlük harcırah hesabında mükerrer istememelidir. Ücret, prim ve gider karşılığı da ayrı tutulmalıdır. Bir ödemenin bordroda bulunması, hangi masrafı karşıladığını kendiliğinden açıklamaz.
Belgesiz harcama tamamen kaybedilir mi?
Görev talimatı, bilet, fatura ve ödeme kayıtları giderin niteliğini gösterir. Her harcama için aynı belge türü bulunmayabilir; hukuken kullanılabilecek diğer deliller somut olaya göre değerlendirilir. Fakat belge alınabilecek bir işlemde hiçbir kayıt tutulmaması ispatı güçleştirir. İşçinin yaptığı harcamayı işveren adına kaydetmesi ile şirketin vergi açısından gider yazabilmesi de ayrı teknik konulardır.
- Görevlendirme ve masraf onayı.
- Ulaşım, konaklama ve zorunlu geçim belgeleri.
- Ödenmiş avanslar ve kurumsal kart harcamaları.
- Giderin işe ilişkin kısmını gösteren açıklama.
- İşverene sunulan hesap ve geri ödeme cevabı.
Farazi örnekte çalışan her hafta farklı ilde müşteri ziyaretine çıkmış ve otobüs biletlerini kendisi ödemiştir. İşveren aylar sonra ödeme yapacağını söylemiştir. Düzenli masraf ve uygun avans yükümlülüğü incelenirken, geçmişte doğmuş geri ödeme alacağı da hesaplanır. İşverenin muhasebeye fişlerin geç iletildiğini ileri sürmesi, masrafın hiç doğmadığı sonucunu kendiliğinden oluşturmaz.
Avans verilmezse göreve gitmemek güvenli mi?
Her avans uyuşmazlığı işçiye bütün talimatları hiçbir sonuç olmadan reddetme hakkı vermez. Görevin hukuka uygunluğu, giderlerin başka şekilde sağlanması, işçinin ödeme gücü ve işverene yaptığı bildirim değerlendirilmelidir. Çalışan hiçbir açıklama yapmadan görevi bırakmak yerine, somut masraf ihtiyacını ve finansman sorununu belgelemelidir. Haklı fesih veya diğer iş hukuku yollarının koşulları ayrıca incelenir.
Ödenmemiş giderler için başvuru hazırlanırken dönem, gider türü, tutar ve alınmış avans ayrı gösterilir. İş ilişkisinden doğan alacaklarda arabuluculuk şartının kapsamına bakılır. İşçinin kişisel aracını işverenle anlaşarak kullanması hâlinde taşıtın hizmette kullanım oranı ve TBK m. 415'teki ilgili giderler ayrıca araştırılır.
İşveren görev giderlerini mutlaka cebimden ödememi isteyebilir mi?
Zorunlu iş giderlerinin karşılanmasına ilişkin hükümler gözetilmelidir. İşçinin bu giderleri sürekli finanse edeceği genel bir sonuç kurulamaz.
Her seyahatte aynı miktarda avans verilmesi yeterli mi?
Görevin gerçek masrafı ve doğrudan karşılanan giderler incelenir. Düzenli masraf için verilen avansın uygun olması gerekir.
Harcırah varsa hiçbir ek gider talep edemez miyim?
Götürü ödeme yöntemi ve zorunlu harcamaların karşılanması birlikte değerlendirilir. Mükerrer ödeme olmadan gerçek bakiye belirlenir.
Avans verilmedi diye doğrudan işi bırakabilir miyim?
Bu kararın hukuki koşulları ayrı incelenmelidir. Finansman ihtiyacını ve işverenin cevabını yazılı belgelemek önemlidir.
İlgili hukuki bilgiler
İşçi Kendi Cebinden Ödediği İş Seyahati Masraflarını İsteyebilir mi?
İşçinin Özel Aracı İş İçin Kullanılırsa Yakıt ve Hasar Masrafını Kim Öder?
Resmî kaynaklar
- 6098 Türk Borçlar Kanunu - TBMM kabul metni: m.414,415 ve416: zorunlu iş gideri, kişisel araç ve düzenli avans
- 4857 sayılı İş Kanunu: TBMM kabul metni: 4857 sayılı Kanun m.37: ücret hesabındaki kalemlerin ayrılması
- Adalet Bakanlığı Arabuluculuk SSS: İş ilişkisinden kaynaklanan alacak uyuşmazlığında arabuluculuk
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)