Vesayet Altındaki Kişi Mesleği İçin Sözleşme Yapabilir mi?

Vesayet altındaki kişinin meslek izni, kendi işiyle ilgili bazı sözleşmeleri bizzat yapabilmesini sağlar. Türk Medeni Kanunu’nun 453. maddesine göre vesayet makamı bir meslek veya sanatın yürütülmesine izin vermişse kişi, o faaliyetle ilgili olağan işlemleri yapmaya yetkilidir. Bu işlemlerden yalnız dükkândaki mallarıyla değil, bütün malvarlığıyla sorumludur. Vasi atanmış olması, izin verilen çalışma alanındaki her sipariş için mutlaka vasinin yeniden imza atacağı anlamına gelmez.

Meslek iznini kim verir?

Bu özel yetkinin kaynağı vesayet makamının kararıdır. Kanunun 462. maddesi de bir meslek veya sanatın yürütülmesi bakımından vesayet makamının iznini öngörür. Vasinin “çalışmasına karşı değilim” demesiyle mahkemenin faaliyet için izin vermesi aynı şey değildir. İşleme başlamadan önce kararın bulunup bulunmadığı, hangi faaliyeti kapsadığı ve varsa sınırları görülmelidir.

Vasi atanmasına yol açan durumun niteliği ve kişinin işlem anındaki ayırt etme gücü de göz ardı edilemez. İzin belgesi, bütün ehliyet sorunlarını her olay için ortadan kaldıran genel bir serbestlik belgesi gibi kullanılmamalıdır. Mahkemenin izin verdiği meslekle ilişkisiz bir işlem, sadece kişinin çalışıyor olması nedeniyle 453. madde kapsamına girmez.

Hangi sözleşmeler olağan işlem sayılır?

Olağanlık, izin verilen işin niteliğine göre belirlenir. Bir tamir atölyesinde günlük sarf malzemesi alınması, müşteriden iş kabul edilmesi veya olağan bir hizmet bedelinin tahsili bu çerçevede incelenebilir. İşin büyüklüğü, sürekliliği, alışılmış uygulaması ve işlemden doğan mali yük önemlidir. Kanunda bütün meslekler için tek bir parasal sınır bulunmaz.

Buna karşılık kişinin evini satması, faaliyetle ilgisiz yüksek bir borca girmesi veya başkasına kefil olması, “işim var” denilerek serbest hâle gelmez. Olağan mesleki işlem sınırı ile izin gereken veya yasaklanan işlemler ayrı değerlendirilir. Özellikle uzun süreli, ağır mali yük getiren bir taahhütte yalnız belge başlığının “iş sözleşmesi” olması yeterli değildir.

Borç yalnız işletmeden mi tahsil edilir?

453. madde, olağan mesleki işlemlerden doğan sorumluluğun bütün malvarlığına ait olduğunu açıkça düzenler. Dolayısıyla karşı taraf, sadece işyerindeki birikimin veya satış gelirinin borca karşılık oluşturduğunu varsaymamalıdır. Bunun tersi olarak da vesayet nedeniyle meslek borcunun hiç doğmayacağı söylenemez. Kanuni koruma ile verilen özel işlem yetkisi birlikte okunmalıdır.

Bu kural her malın sınırsızca haczedilebileceği anlamına gelmez. Borcun doğması, borçlunun hangi malvarlığıyla sorumlu olması ve icrada belirli mal veya gelirlerin korunması farklı konulardır. İşleme ilişkin borcun gerçekten olağan meslek faaliyeti içinde doğduğu, tutarı ve ifa durumu ayrıca ispatlanmalıdır. İzin kararı var diye alacaklının ileri sürdüğü her fatura doğru kabul edilmez.

Vasinin onayı ve serbest kazanç farklı mı?

Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişinin vasinin izni veya sonraki onamasıyla işlem yapmasına ilişkin 451. madde genel bir düzenlemedir. Mesleğin yürütülmesi için verilmiş mahkeme izniyle doğan 453. madde yetkisi ise özel bir alandır. Hangi yolun kullanıldığı, eksik onama tartışmasının nasıl ele alınacağını etkiler.

455. maddede kişinin kendi tasarrufuna bırakılan malları ve vasinin izniyle çalışarak kazandığı malları serbestçe yönetmesi ve kullanması düzenlenir. Kazancını kullanabilmesiyle, her türlü sözleşmeyi sınırsız kurabilmesi aynı sonuç değildir. Banka hesabına gelir yatması, bunun dışındaki taşınmaz veya teminat işlemlerine kendiliğinden yetki vermez. Kararın ve somut işlemin birlikte incelenmesi gerekir.

Sözleşme öncesinde hangi belgeler görülmeli?

Vesayet kararı, meslek veya sanat izni, siparişin içeriği, fiyat ve teslim koşulları aynı dosyada tutulmalıdır. Faaliyetin olağan ölçeğini gösteren önceki işlemler veya iş kayıtları, uyuşmazlıkta açıklayıcı olabilir. Karşı taraf sadece vasinin adını sözleşmeye ekleyerek bütün yetki sorunlarını çözmüş olmaz; imzanın kimin adına atıldığı da açık olmalıdır.

Örneğin izinli atölyesinde olağan miktarda parça alan kişiyle, başka bir işletmenin uzun vadeli yatırım borcunu üstlenen kişinin durumu aynı değildir. İlkinde mesleki olağanlık, ikincisinde farklı izin ve yasaklar incelenir. Talep veya savunmada yalnız “vasi var” denilmesi yerine izin kararının kapsamı ile tartışılan işlemin bağlantısı somutlaştırılmalıdır.

Bağlantılı konular

Demans Tanısı Alan Anne veya Babaya Vasi Atanması Nasıl İstenir?; Vasi Banka Hesabından Yapılan Harcamaları Açıklamıyorsa Yakınlar Ne Yapabilir?.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Resmî kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — Bakanlık nüshası: TMK m.451–455, 462/7.