TİHEK Dosyasında Uzlaşmayla Tazminat Alınır mı?

TİHEK incelemesinde taraflar uzlaşmaya davet edilebilir ve anlaşma mağdura belirli bir tazminat ödenmesini içerebilir. Ancak bu ödeme, Kurulun tek taraflı olarak verdiği idari para cezasıyla aynı değildir. 6701 sayılı Kanunun 18. maddesinde düzenlenen uzlaşma, tarafların çözüm üzerinde anlaşmasına dayanır; her başvuruda mutlaka para ödeneceği söylenemez.

Uzlaşma hangi aşamada gündeme gelir?

Kanuna göre Başkan, incelemenin özelliğine göre tarafların görüşleri alındıktan sonra resen veya talep üzerine uzlaşmaya davet edebilir. Başvurucunun dilekçeye uzlaşma istediğini yazması, sürecin mutlaka o şekilde sonuçlanmasını sağlamaz. Karşı tarafın yaklaşımı ve uyuşmazlığın niteliği de önem taşır. Davet, ihlalin kesin olarak kabul edildiği anlamına gelmez.

İnceleme sırasında sunulan ilk görüşler ile uzlaşma görüşmesindeki öneriler birbirinden ayrılmalıdır. Taraflar olayın nasıl değerlendirildiği konusunda anlaşamasa bile uygulamanın düzeltilmesine yönelik ortak bir çözümü tartışabilir. Buna karşılık yalnız görüşme yapılmış olması, başvurucunun şikâyetinden vazgeçtiği veya bütün özel hukuk taleplerini bıraktığı şeklinde yorumlanmamalıdır.

Çözüm yalnız para ödemesi mi olabilir?

Hayır. Kanun, ihlal olduğu ileri sürülen uygulamaya son verilmesini veya mağdur bakımından bu sonucu sağlayan çözümleri de kapsar. Örneğin hizmete erişimin sağlanması, ayrımcı koşulun kaldırılması veya belirli uygulamanın değiştirilmesi görüşülebilir. Parasal giderim varsa bunun hangi kaybı veya ihtilafı karşılayacağı açıkça belirlenmelidir.

Hizmet reddinden doğan ayrı talepler bakımından bilet iadesi, ek masraf ve ayrımcı uygulamanın düzeltilmesi farklı ihtiyaçlardır. Tek bir ödeme yapılmasıyla gelecekteki hizmete erişim sorununun mutlaka çözüldüğü söylenemez. Anlaşma, tarafların gerçekten çözmek istediği her başlığı anlaşılır biçimde ele almalıdır.

Bir aylık süre neye aittir?

Kanun, uzlaşmanın en geç bir ay içinde sonuçlandırılmasını öngörür. Bu süreyi bütün TİHEK dosyasının her durumda bir ayda biteceği biçiminde okumak yanlıştır. İncelemenin genel süreci, görüş isteme aşaması ve uzlaşma farklı bölümlerdir. Başvurucunun ilk dilekçeyi gönderdiği tarih ile uzlaşma aşamasının başlaması karıştırılmamalıdır.

Görüşmeler yapılırken önerilen çözümün uygulanabilirliği de kontrol edilmelidir. Ödeme öngörülüyorsa tutar, tarih ve ödeme şekli; bir uygulama değişecekse sorumlu birim ve tamamlanacak işlem netleştirilebilir. “Mağduriyet giderilecektir” gibi belirsiz ifadeler, tarafların sonradan farklı şeyler beklemesine neden olabilir. Özellikle kısmi çözümün sınırı yazılı olmalıdır.

Görüşmedeki açıklamalar davada kullanılır mı?

Kanunun 18. maddesi, uzlaşma müzakereleri sırasında yapılan tespitler, alınan beyanlar ve açıklamaların soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamayacağını düzenler. Bu güvence, tarafların çözüm ararken söylediklerinin başka süreçte doğrudan aleyhlerine delil yapılmasını önlemeye yöneliktir. Her uzlaşma teklifini ihlalin ikrarı gibi sunmak doğru değildir.

Buna karşılık olaydan önce mevcut bulunan sözleşme veya mesaj, yalnız aynı uyuşmazlık uzlaşmada konuşuldu diye otomatik olarak ortadan kalkmış sayılmaz. Belgenin kaynağı ile müzakere sırasında üretilen açıklama ayrılmalıdır. Görüşmenin içeriğini kamuya yaymak veya karşı tarafa baskı aracı yapmak, hukuki çözümün güvenli biçimde kurulmasına yardımcı olmaz.

Görüşmelere şirket adına katılan kişinin kabul edeceği çözümü şirketi bağlayacak şekilde kararlaştırmaya yetkili olup olmadığı da açıklığa kavuşturulmalıdır. Yetkili kişinin onayı bekleniyorsa bu durum tamamlanmış anlaşma gibi sunulmamalıdır. Başvurucu, kendisine gönderilen son metnin önceki önerilerden hangi noktalarda ayrıldığını kontrol edebilir.

Anlaşma sağlanamazsa ne olur?

Uzlaşmayla sonuçlandırılamayan başvuru ve incelemeler Kurulun ihlal değerlendirmesine ilerler. Anlaşmayı kabul etmemek tek başına haklı ya da haksız olunduğunu göstermez. Taraflar olayın belgelerini ve hukuki açıklamalarını korumalıdır. Ayrımcı kiralama koşulları gibi bir olayda sözleşmeye ilişkin diğer talepler de kendi usulüyle ele alınabilir.

Varsayımsal olarak bir işletme hizmete kabul koşulunu değiştirmeyi ve belgeli ek masrafı ödemeyi teklif etmiş olsun. Başvurucu, teklifin yalnız geçmiş masrafı mı yoksa daha geniş talepleri de mi kapsadığını kontrol etmelidir. Tazminatın kapsamı, uygulamanın düzeltilmesi ve varsa vazgeçilen talepler açık olmadan genel kabul verilmesi yeni uyuşmazlık yaratabilir. İmzalanacak metin, görüşmedeki sözlü anlayışla aynı sonucu ifade etmelidir.

Hukuki kaynaklar

• 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu — m. 18/2–4: görüşler sonrası uzlaşma, en geç bir ay ve beyanların delil yasağı.