Vekâlet İşi Uygunsuz Zamanda Bırakılırsa Ne Olur?

Vekâlet veren de vekil de sözleşmeyi tek taraflı olarak her zaman sona erdirebilir. Ancak Türk Borçlar Kanunu’nun 512. maddesi, uygun olmayan zamanda sona erdiren tarafın bundan doğan zararı karşılamasını öngörür. Bu nedenle “istediğim an bırakırım, hiçbir sonuç doğmaz” düşüncesi eksiktir. Öte yandan zarar ihtimali, ilişkinin hiçbir koşulda sona erdirilemeyeceği anlamına da gelmez.

Sona erdirme hakkı ile zarar ayrı sorulardır

İlk soru vekâlet ilişkisinin sona erip ermediği, ikinci soru bu sona ermenin zamanlaması nedeniyle karşı tarafta karşılanabilir zarar doğup doğmadığıdır. Bu iki inceleme birbirine karıştırılmamalıdır. Sözleşmenin bitirilmesi karşı tarafça istenmemiş olabilir; fakat sırf memnuniyetsizlik her durumda tazminat için yeterli değildir. Zarar ile uygunsuz zamanlama arasındaki bağlantı açıklanmalıdır.

Yetki belgesinin geri alınması, üçüncü kişilere bildirim yapılması ve iç ilişkideki iş görme sözleşmesinin sona ermesi de ayrı sonuçlar doğurabilir. Eldeki vekâletnamenin numarası, kapsamı ve hangi görevin sona erdirildiği belirlenmelidir. Yalnız “artık çalışmayacağız” denilmesi, eldeki belge ve dosyaların akıbeti konusunda belirsizlik bırakabilir. Bildirimin içeriği kadar muhatabına ulaşması da kaydedilmelidir.

Uygun olmayan zaman nasıl değerlendirilir?

Kanun bütün vekâletler için tek bir gün veya ay süresi öngörmez. İşin geldiği aşama, yaklaşan işlem tarihi, başka birini görevlendirme imkânı ve karşı tarafın hazırlığı değerlendirilir. Devam için önemli bir aşamanın hemen öncesinde, gerekli teslim yapılmadan ilişkinin kesilmesi zarar riskini artırabilir. Buna karşılık işin niteliği ve sona erdirme sebebi birlikte görülmeden otomatik sonuç çıkarılamaz.

Örneğin belirli bir başvuru için belgelerin toplanması ve sunulması üstlenilmişken, son tarihe çok az kala hiçbir bilgi vermeden işin bırakılması tartışılabilir. Başka bir kişiye geçiş için yeterli zaman ve eksiksiz belge teslimi varsa değerlendirme farklılaşabilir. Örnek, her olayda tazminat doğduğu anlamına gelmez; zamanlamanın pratik etkisini gösterir.

Hangi zarar istenebilir?

512. maddedeki zarar, uygun olmayan zamanda sona erdirme nedeniyle doğmalıdır. Sözleşme devam etseydi elde edileceği söylenen bütün kazancı herhangi bir hesap yapmadan istemek doğru değildir. Yapılan ek masrafın, kaybolan imkânın veya başka ekonomik kaybın nedeni ve tutarı gösterilmelidir. Zararın başka sebeple ortaya çıktığı iddiası da incelenir.

Yeni vekilin görevlendirilmesi için yapılan her ödeme otomatik olarak eski vekile yüklenemez. Hangi ek giderin gerçekten son anda bırakma nedeniyle oluştuğu ayrılmalıdır. Aynı iş için zaten ödenecek olağan bedel ile ani değişiklik yüzünden doğan fazladan masraf aynı kalem değildir. Faturalar, önceki bütçe, teklif tarihleri ve teslim kayıtları hesabı açıklamaya yardımcı olabilir.

Ücret, avans ve belgeler ne olacak?

Sona erme, daha önce yapılmış işlerin hesabını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Vekilin yürüttüğü işin hesabını vermesi ve vekâletle ilgili aldıklarını teslim etmesi gerekir. Gereği gibi ifa için yapılan giderler ve avanslar kendi koşullarıyla değerlendirilir. Bunlar, uygunsuz zamanda sona ermeden doğan zarar talebiyle aynı hesap değildir; kalemler ayrı gösterilmelidir.

Vekâlet verene ait evrakın ne zaman, kime ve hangi kapsamda teslim edildiği tutanağa bağlanabilir. Eksik belge veya bekleyen işlem açıkça yazılmalıdır. Banka, kurum veya başka üçüncü kişi önündeki temsil yetkisinin kaldırılması gerekiyorsa uygun bildirim yapılır. Sözleşmenin sona ermesi, bütün kurumların aynı anda durumdan haberdar olduğunu göstermez.

Başvuru öncesi zaman çizelgesi

Görevin başlangıcı, işin aşamaları, sona erdirme bildirimi, karşı tarafın öğrenmesi ve ileri sürülen kayıp tarihleri sıralanmalıdır. Tazminat talebinde neden o zamanın elverişsiz olduğu belgelerle açıklanmalıdır. Özel meslek ilişkilerinde ayrıca özel kanun ve ücret hükümleri bulunabileceği için genel vekâlet kuralı tek başına bütün uyuşmazlığı çözmez. Doğru değerlendirme, sona erme hakkı ile zarar hesabını ayrı tutarak yapılır. Taraflardan biri zararı azaltmak için hangi önlemleri aldığını da kaydetmelidir. Yeniden başvuru, belge tamamlama veya görevlendirme imkânlarının kullanılıp kullanılmadığı zarar incelemesinde önem taşıyabilir.

İlgili hukuki açıklamalar

Eşe Verilen Vekâlet Boşanınca Kendiliğinden Biter mi?; Tadilat Bitmeden Sözleşmeden Vazgeçtim: Ustaya Ne Kadar Ödemem Gerekir?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: m.508, 510, 512.