Boşanmada Kardeşlerin Velayeti Farklı Ebeveynlere Verilebilir mi?

Boşanmada kardeşlerin velayetinin farklı ebeveynlere verilmesi her durumda yasak değildir; ancak kardeşlerin birlikte yaşamaları ve aralarındaki bağ kararın önemli bir parçasıdır. Ebeveynler “bir çocuk bende, biri sende” diye anlaşsa bile mahkeme her çocuğun yararını ayrı ayrı değerlendirmelidir. Ayrı düzenin neden gerekli ve çocuklar için uygun olduğu somut gerekçelerle ortaya konulmalıdır.

Çocuklar ebeveynler arasında eşit paylaştırılacak kişiler değildir. Biri anneye, biri babaya verilince taraflar arasında denge sağlandığı düşüncesi yeterli hukuki gerekçe oluşturmaz. Yaş, bakım ihtiyacı, okul düzeni, güvenlik ve kardeş ilişkisi birlikte ele alınır. Karar çocukların mevcut hayatı üzerindeki etkisi üzerinden kurulmalıdır.

Kardeş bağı neden ayrıca değerlendirilir?

Kardeşler birbirlerine bakım, güven ve günlük yaşam desteği sağlayabilir. Aynı evde büyümeleri, ayrılık döneminde süreklilik hissini güçlendirebilir. Birlikte yaşamaya son verilmesi yalnızca adres değişikliği değildir. Çocukların birbirlerini hangi sıklıkta göreceği ve ortak yaşamdan uzaklaşmanın etkisi sosyal incelemede değerlendirilebilecek somut konulardır.

Bu bağ her çocukta aynı biçimde ortaya çıkmaz. Yaş farkı, ayrı ülkelerde büyüme veya mevcut bakım düzeni ilişkiyi etkileyebilir. Bir çocuğun kardeşine aşırı bakım yüklenmesi de ayrıca incelenmelidir. Kardeşlerin birlikte kalması önemli olmakla birlikte bütün dosyalarda diğer ihtiyaçları dışlayan otomatik bir sonuç üretmez. Çocuğun yararı bütün koşulları kapsayan bir değerlendirme gerektirir.

Mahkeme hangi ihtiyaçları karşılaştırır?

TMK 182 çerçevesindeki velayet düzeni ve TMK 339’daki çocuğun menfaatini gözetme yükümlülüğü temel alınır. Her çocuğun sağlık, eğitim, bakım ve psikolojik ihtiyaçları açıklanmalıdır. Bir çocuğun özel bakım gerektirmesi, diğerinin mevcut okul düzeni ve ebeveynlerle ilişkileri farklı olabilir. Bu farklılıklar varsayımlarla değil somut bilgilerle gösterilmelidir.

Yalnızca çocukların kız veya erkek olmasına dayanılarak ayrı ebeveynlere verilmesi istenmesi yeterli değildir. Gelirin daha yüksek olması veya daha büyük bir evde yaşamak da bütün değerlendirmeyi tek başına belirlemez. Fiilî bakımın kim tarafından sağlandığı, ebeveynlerin çocukların birbirleriyle ilişkisini destekleme kapasitesi ve mevcut hayatın sürekliliği birlikte incelenir.

Çocukların görüşü kararı tek başına belirler mi?

TMK 339 çocuğun olgunluğu ölçüsünde önemli konulardaki düşüncesinin dikkate alınmasını öngörür. Görüş alınması, her çocuğun istediği ebeveyni seçip kararın otomatik oluşması demek değildir. Görüşün serbestçe oluşup oluşmadığı, hangi sebeplere dayandığı ve kardeş ilişkisinin nasıl sürdürüleceği de araştırılmalıdır. Çocuğa ebeveynler arasında taraf seçme yükü verilmemelidir.

Bir çocuğun “annemde kalmak istiyorum” demesi diğer kardeşin ihtiyaçlarını ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde iki çocuğun farklı tercihleri ayrı velayeti her zaman zorunlu kılmaz. Mahkemenin görüşleri bakım koşulları ve uzman değerlendirmesiyle birlikte ele alması gerekir. Çocuğun açıklamaları yetişkinlerin kendi taleplerini tekrar eden bir metne dönüştürülmemelidir.

Ayrı velayet isteyen taraf ne sunmalı?

• Çocukların mevcut bakım ve yaşam düzeni ayrı ayrı açıklanmalıdır.
• Okul, sağlık ve özel bakım belgeleri ilgili çocukla eşleştirilmelidir.
• Kardeşlerin birlikte geçirdiği zaman ve birbirleriyle ilişkisi somutlaştırılmalıdır.
• Ayrılık öneriliyorsa kardeş görüşmelerinin nasıl sürdürüleceği planlanmalıdır.
• Ulaşım, tatil ve günlük bakım yükünün kim tarafından karşılanacağı belirtilmelidir.

Sosyal inceleme raporu kardeş bağını veya çocuklardan birinin özel ihtiyacını hiç değerlendirmemişse bu eksiklik açıkça gösterilebilir. İtiraz, raporu hazırlayan kişiye yönelik soyut bir suçlama olmamalıdır. Hangi görüşmenin yapılmadığı, hangi belgenin dikkate alınmadığı ve bunun karar bakımından neden önemli olduğu anlatılmalıdır. Gerekli ek inceleme somut taleple istenebilir.

Örnek: Yaşları ve bakım ihtiyaçları farklı iki kardeş

On beş yaşındaki bir çocuk mevcut okuluna devam etmek, altı yaşındaki kardeşi ise günlük bakım aldığı ebeveynle kalmak istiyor olsun. Bu bilgiler ayrı düzeni tartışmaya açabilir; ancak tek başına yeterli değildir. Büyük çocuğun tercihinin nedenleri, küçük çocuğun bakım düzeni, ebeveynlerin koşulları ve kardeşlerin birbirleriyle ilişkisi incelenmelidir. Ayrı yaşam önerisinin gerçek ulaşım ve görüşme planı bulunmalıdır.

Çocuklar farklı şehirlerde kalacaksa “istedikleri zaman görüşürler” sözü uygulanabilir bir düzen sağlamayabilir. Okul takvimi, yolculuk süresi ve bakım imkânları açıklanmalıdır. Aynı şehirde ayrı evlerde kalmaları hâlinde de kardeşlerin günlük bağını nasıl koruyacakları önemlidir. Her iki seçeneğin çocuklar üzerindeki etkileri karşılaştırılmadan yalnız ebeveynlerin anlaşmasına dayanılması eksik değerlendirme yaratabilir.

Protokolde ayrı velayet yazılması yeterli mi?

Anlaşmalı boşanmada TMK 166/3 uyarınca hâkim çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Protokolün taraflarca imzalanması çocuklar bakımından mahkemenin denetimini kaldırmaz. Ayrı velayet konusunda gerekirse değişiklik önerilebilir. Tarafların kabulü ve hâkimin uygun bulmasıyla karar kurulur; çocukların durumunu inceleme yükümlülüğü protokolle bertaraf edilemez.

Karar sonrasında koşullar değişirse mevcut düzen yeniden değerlendirilebilir. Kardeşlerin ayrılıktan ciddi biçimde etkilendiğine ilişkin güncel olgular veya bakım koşullarındaki değişiklikler somutlaştırılmalıdır. Önceki kararın beğenilmemesi ile yeni olaylara dayanan değişiklik ihtiyacı ayrılmalıdır. Başvuru yeni koşulların çocukların yararını nasıl etkilediğini anlatmalıdır.

Sık sorulan sorular

Bir çocuk anneye bir çocuk babaya verilebilir mi?

Somut koşullarda mümkün olabilir. Mahkeme kardeş bağını ve her çocuğun ihtiyaçlarını değerlendirmeden yalnız ebeveynler arasında denge kurmak için ayrılık düzenlememelidir.

Kardeşler her durumda aynı evde kalmak zorunda mı?

Her olayı tek sonuçla çözen mutlak bir kural şeklinde değerlendirilmemelidir. Birlikte yaşamanın önemi ve ayrılığın gerekçesi somut dosyada incelenir.

Çocuklar farklı ebeveynleri istiyorsa mahkeme aynısını yapmak zorunda mı?

Hayır. Görüşleri önemlidir; ancak serbest irade, ihtiyaçlar, bakım koşulları ve kardeş ilişkisiyle birlikte değerlendirilir.

Kardeş bağı sosyal inceleme raporunda yoksa itiraz edilebilir mi?

Bu eksiklik somut olarak gösterilip ilgili inceleme talep edilebilir. İtirazda hangi hususun karar bakımından etkili olduğu açıklanmalıdır.

İlgili hukuki bilgiler

Velayet Davasında Çocuğun Görüşü Kaç Yaşında Sorulur?; Velayet Davasında Sosyal İnceleme Raporuna Nasıl İtiraz Edilir?.

Resmî kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu: 166/3, 182, 183 ve 339. maddeler

Dosyanızın değerlendirilmesi

Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki aile hukuku uyuşmazlıkları için belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Olayın kısa zaman çizelgesi, mevcut mahkeme kararları ve talep ettiğiniz çözüm birlikte incelenerek başvuru yolu ve yetkili mahkeme somut dosyaya göre belirlenir. İletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgilerine ulaşabilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)