Okuma Yazma Bilmeyen Kişi Nasıl Vasiyetname Yapar?

Okuma yazma bilmeyen kişi, gerekli ehliyete sahipse resmî vasiyetname düzenletebilir. Türk Medeni Kanunu'nun 535. maddesi, vasiyetnameyi bizzat okuyamayan veya imzalayamayan kişiler için özel bir usul getirir. Resmî memurun metni iki tanığın önünde okuması ve vasiyet edenin bunun son arzularını içerdiğini açıklaması gerekir. Bir yakının onun yerine metin yazması aynı hukuki sonucu sağlamaz.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Okuryazar olmamak vasiyet ehliyetini kaldırır mı: Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmuş bulunmak gerekir.
• Resmî vasiyetname hangi aşamalardan geçer: Resmî vasiyetname, sulh hâkimi, noter veya kanunen yetkili diğer görevli tarafından iki tanığın katılımıyla düzenlenir.
• Yakın akrabalar tanık olabilir mi: TMK 536, resmî vasiyetnameye görevli veya tanık olarak katılamayacak kişileri düzenler.
• Parmak izi veya yakının imzası yeterli mi: El yazılı vasiyetnamenin tümünün vasiyet edenin el yazısıyla yazılması, tarih ve imza koşullarının sağlanması gerekir.

Okuryazar olmamak vasiyet ehliyetini kaldırır mı?

Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmuş bulunmak gerekir. Okuryazarlık ayrı bir meseledir. Kişi okuyamasa da malvarlığını, yakınlarını ve yapacağı kazandırmanın anlamını kavrayabilir. Buna karşılık bir metni okuyup imzalayabilmesi, işlem sırasında ayırt etme gücünün mutlaka bulunduğunu kanıtlamaz. Her iki konu ayrı değerlendirilir. Hazırlık sırasında kişinin anlayabildiği iletişim yöntemi kullanılmalı; anlatılan iradenin yakının değil, vasiyet edenin iradesi olduğu belirgin olmalıdır.

Yaş, hastalık ve kullanılan ilaçlar bakımından somut bir tereddüt varsa işlemi yapacak makamın ehliyet değerlendirmesi önem taşır. Sadece ileri yaş nedeniyle herkes için aynı otomatik geçersizlik sonucu kurulamaz. Ailenin kişinin kararını beğenmemesi de tek başına ehliyetsizlik göstermez. Baskı, yanıltma veya iradeyi bozan koşullar bulunup bulunmadığı ayrıca incelenir.

Resmî vasiyetname hangi aşamalardan geçer?

Resmî vasiyetname, sulh hâkimi, noter veya kanunen yetkili diğer görevli tarafından iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Kişi son arzularını görevliye açıklar. Okuyamama veya imzalayamama durumu baştan bildirilmelidir; normal okuyup imzalama usulündeki şekil adımlarının eksik bırakılması yeterli değildir. Kullanılacak yöntemin kişinin gerçek durumuyla uyumlu olması gerekir.

TMK 535 kapsamında görevli, hazırlanan vasiyetnameyi iki tanığın önünde vasiyet edene okur. Ardından kişi, okunan metnin son arzularını içerdiğini beyan eder. Tanıklar, bu açıklamanın kendi önlerinde yapıldığını ve kişiyi tasarrufa ehil gördüklerini belirtir. Ayrıca metnin görevli tarafından kendilerinin önünde okunduğunu ve kişinin onu son arzuları olarak açıkladığını vasiyetnameye yazıp imzalarlar.

Bu ayrıntılar, sadece belgeyi sonradan teslim almaktan farklıdır. Tanıkların odadan çıkıp daha sonra imza atması veya metni dinlemeden işlemin tamamlandığını söylemesi şekil tartışması doğurabilir. İşlemin kanunda aranan sırayla ve katılımla yürütülmesi, sonradan “kendisi bunu istemiyordu” iddiasını değerlendirecek dosya bakımından da önemlidir.

Yakın akrabalar tanık olabilir mi?

TMK 536, resmî vasiyetnameye görevli veya tanık olarak katılamayacak kişileri düzenler. Okuryazar olmayanlar, fiil ehliyeti bulunmayanlar ve kanunda belirtilen yakınlar bakımından engeller vardır. Vasiyet edenin eşi, üstsoyu, altsoyu, kardeşleri ve bunların eşleri tanık seçilirken bu yasak dikkate alınmalıdır. İşlemi kolaylaştırmak için evladını tanık yapmak uygun değildir.

Ayrıca görevli ve tanıklarla belirli yakınlarına kazandırma yapılmasının sonuçları ayrıca düzenlenir. Resmî vasiyetname tanığına mal bırakılması yalnız tanık sayısına bakılarak çözülemeyecek bir sorundur. Kişinin yanında güven duyduğu bir yakının bulunmasıyla o kişinin hukuken tanıklık yapması aynı şey değildir.

Parmak izi veya yakının imzası yeterli mi?

El yazılı vasiyetnamenin tümünün vasiyet edenin el yazısıyla yazılması, tarih ve imza koşullarının sağlanması gerekir. Yakının hazırladığı metnin altına parmak izi konulması bu türün koşullarını kendiliğinden karşılamaz. El yazılı vasiyetnamede tarih ve imza eksikliği açıklaması, belge türlerinin neden birbirinin yerine geçirilemeyeceğini gösterir.

Sözlü vasiyet de okuryazar olmayan herkesin kullanabileceği olağan bir alternatif değildir. Yakın ölüm tehlikesi gibi kanundaki olağanüstü koşullar ve diğer vasiyet şekillerine başvuramama aranır. Günlük hayatta uygun yol, kişinin durumunu bildirerek resmî usulü eksiksiz işletmektir. Mal listesi, kimlik bilgileri ve kazandırılacak kişilerin belirlenmesi görüşmeyi kolaylaştırır; son irade kişinin kendisinden alınmalıdır.

Varsayımsal örnek: Okuma bilmeyen bir kişi evini belirli bir yakınına bırakmak istesin. Çocuğunun evde yazdığı kâğıdı imzalaması yerine, yetkili görevli önünde uygun iki tanıkla TMK 535 usulü uygulanır. Son arzunun açıklanması, okunması ve tanıkların beyanı birlikte tamamlanır. Bu işlem, saklı pay veya kazandırmanın kapsamına ilişkin diğer miras sorunlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — m.502,532,535–536,538–539.