Ticaret Unvanı İşletmeden Ayrı Satılabilir mi?

Ticaret unvanı, ticari işletmeden ayrı olarak başka bir kişiye devredilemez. Türk Ticaret Kanunu’nun 49. maddesi uyarınca yalnız unvanı satın alıp işletmeyi devralmamak, geçerli bir ticaret unvanı devri oluşturmaz. İşletmenin devri ise aksi açıkça kararlaştırılmadıkça unvanın da devri sonucunu doğurur. Bu nedenle “isim hakkı satışı” başlıklı bir sözleşmede gerçekte hangi hakkın devredildiği belirlenmelidir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Ticaret unvanı, marka ve tabela aynı şey mi: Tacirin ticari işlemlerinde kullandığı ticaret unvanıyla ürün veya hizmetleri ayırt eden marka aynı hukuki varlık değildir.
• Marka tek başına devredilebilir mi: Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 148.
• İşletme devredilirken unvan satıcıda kalabilir mi: TTK 49, işletme devrinin unvanı da kapsamasını esas alır; ancak taraflar bunun aksini açıkça kabul edebilir.
• Şirket payı satılırsa unvan da devredilmiş olur mu: Bir sermaye şirketinin paylarının el değiştirmesi, şirketin sahip olduğu ticari işletmenin başka bir kişiye satılmasıyla aynı değildir.
• Sözleşmeden önce hangi belgeler incelenmeli: Güncel ticaret sicili kayıtları, işletmenin hangi kişiye ait olduğu, marka tescilleri, mevcut devir veya lisans sözleşmeleri ve tasarlanan işlemin kapsamı birlikte incelenir.

Ticaret unvanı, marka ve tabela aynı şey mi?

Tacirin ticari işlemlerinde kullandığı ticaret unvanıyla ürün veya hizmetleri ayırt eden marka aynı hukuki varlık değildir. Bir mağazanın tabelasındaki sözcük, şirketin ticaret sicilinde kayıtlı tam unvanıyla da örtüşmeyebilir. İnternet alan adı, sosyal medya hesabı ve işletme adı da tek bir “isim” başlığı altında belirsiz bırakılmamalıdır.

Örneğin varsayımsal olarak, bir lokantanın müşteriler arasında bilinen tabelasıyla lokantayı işleten limited şirketin sicildeki unvanı farklı olsun. Alıcı tabelayı kullanmak istediğinde bunun tescilli marka mı, işletme adı mı yoksa unvanın bir parçası mı olduğu araştırılır. TTK 49’daki unvan devri kuralını her tabela veya marka işlemine aynen uygulamak da, hiçbirine uygulamamak da doğru değildir.

Marka tek başına devredilebilir mi?

Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 148. maddesi kapsamında marka üzerindeki devir işlemi işletmeden bağımsız yapılabilir. Bu, ticaret unvanı için öngörülen yasağın bulunmadığı ayrı bir hukuki rejimdir. Marka devrinin şekli ve sicil işlemleri kendi hükümlerine göre yürütülür. Markaya ilişkin bir belge hazırlayıp şirket unvanının da aynı işlemle devredildiğini varsaymak hatalıdır.

Sözleşme ekinde marka tescil numarası, ticaret sicili bilgisi ve devredilmek istenen diğer varlıklar ayrı gösterilmelidir. Aynı sözcüğün hem markada hem unvanda bulunması, bu kayıtları tek hak hâline getirmez. Kişinin hangi hakkın sahibi olduğu ve devir yetkisinin bulunup bulunmadığı, her sicil ve hukuki ilişki açısından ayrıca kontrol edilir.

İşletme devredilirken unvan satıcıda kalabilir mi?

TTK 49, işletme devrinin unvanı da kapsamasını esas alır; ancak taraflar bunun aksini açıkça kabul edebilir. Dolayısıyla sözleşmede unvanın kapsam dışında bırakıldığı anlaşılır biçimde düzenlenebilir. Bu ihtimal, unvanın üçüncü bir kişiye işletmeden bağımsız satılmasına izin verildiği anlamına gelmez. İşletme devrinde hariç tutma ile ayrı unvan devri farklı işlemlerdir.

Tarafların devir bedelini konuşurken unvanı ayrıca fiyatlandırmış olması, devrin kapsamını tek başına açıklamaz. Asıl sözleşme ve ekler birlikte okunmalıdır. İşletmenin ticari faaliyetini oluşturan unsurların hangilerinin devredildiği, hangilerinin hariç tutulduğu açık olmalıdır. TTK 11/3 kapsamındaki ticari işletme devri sözleşmesinin yazılı yapılması ve tescil ile ilan işlemleri de gözetilir.

Şirket payı satılırsa unvan da devredilmiş olur mu?

Bir sermaye şirketinin paylarının el değiştirmesi, şirketin sahip olduğu ticari işletmenin başka bir kişiye satılmasıyla aynı değildir. Şirket tüzel kişiliği devam ederken ortak yapısı değişebilir. Bu durumda ticaret unvanının kullanıcısı olan şirket ile onun pay sahipleri ayrılmalıdır. Payı satın alan ortak, sırf bu nedenle unvanı kendi başka işletmesinde kullanma hakkını kişisel olarak kazanmış sayılmaz.

Unvanın sonradan değiştirilmesi de ayrı şirket ve sicil işlemleri gerektirir. Eski ismin kullanılmasına dair geçiş süresi, internet hesapları, fatura ve sözleşme belgeleri planlanırken kayıtların gerçek hukuki duruma uygunluğu korunmalıdır. Bir unvan değişikliği, aynı şirketin önceki sözleşmelerinin veya borçlarının kendiliğinden silinmesi sonucu doğurmaz.

Sözleşmeden önce hangi belgeler incelenmeli?

Güncel ticaret sicili kayıtları, işletmenin hangi kişiye ait olduğu, marka tescilleri, mevcut devir veya lisans sözleşmeleri ve tasarlanan işlemin kapsamı birlikte incelenir. Satıcının yalnız ortak olması, şirkete ait hakları kendi adına devredebileceğini göstermez. İmzaya yetkili kişinin kimliği ve gerekli şirket kararları da işlem dosyasında bulunmalıdır.

İşletmenin devri planlanıyorsa işletme devrinde eski borçların sorumluluğu ayrıca değerlendirilir. Sorun bir devir anlaşması değil, başka kişinin izinsiz kullanımıysa ticaret unvanının taklidine karşı başvuru farklı bir hukuki yol oluşturur. Hangi işlem yapılmak istendiğinin baştan açıklanması, kullanılabilecek isim ile satın alınan hakkın birbirine karışmasını önler.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı: m.11/3,39,49,53.
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — TÜRKPATENT: m.148.