Hasta Muayenede Öğrenci Bulunmasına İtiraz Edebilir mi?

Hasta, tedavisiyle doğrudan ilgili olmayan kişilerin muayene veya müdahale sırasında bulunmasına itiraz edebilir. Eğitim verilen sağlık kuruluşunda bu kişilerin eğitim amacıyla bulunması gerekiyorsa Hasta Hakları Yönetmeliği'nin 21. maddesi uyarınca hastanın ayrıca rızası alınır. Bir eğitim hastanesine başvurmuş olmak, her gözlemciye ve her eğitim faaliyetine sınırsız izin verildiği anlamına gelmez. Katılan kişinin gerçek görevi belirlenmelidir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Öğrenci, asistan hekim ve tedavi ekibi aynı mı: Muayene odasında bulunan herkesin rolü aynı değildir.
• Ayrıca rıza hangi amaçla alınır: Tedaviye verilen onam, tedaviyle doğrudan ilgili olmayanların eğitim amacıyla bulunmasına ilişkin ayrıca rıza yerine otomatik geçirilemez.
• İtiraz halinde nasıl bir çözüm istenir: Hasta, doğrudan ilgili olmayan gözlemcilerin odadan çıkmasını veya muayenenin daha uygun mahremiyet koşullarında yapılmasını isteyebilir.
• Görüntü kaydı ve hasta bilgisinin paylaşılması: Muayenede bulunmaya izin verilmesi, hastanın görüntüsünün çekilmesine veya kimliği belli biçimde eğitim materyalinde kullanılmasına sınırsız izin değildir.
• Şikâyette hangi ayrıntılar yararlıdır: Muayenenin tarihi, birimi, bulunan kişilerin açıklanan görevleri, hastanın talebi ve verilen cevap yazılabilir.

Öğrenci, asistan hekim ve tedavi ekibi aynı mı?

Muayene odasında bulunan herkesin rolü aynı değildir. Hastaya hizmet veren asistan hekim, hemşire veya başka sağlık meslek mensubu tedavi ekibinin parçası olabilir. Sırf gözlem amacıyla gelen öğrenci ya da başka kişi farklı değerlendirilir. Ünvanından hareketle bütün kişileri ilgisiz saymak veya eğitim amacı denilerek hepsini otomatik yetkili kabul etmek doğru değildir. Hasta kişinin kimliğini, görevini ve neden bulunduğunu sorabilir.

Yönetmeliğin 9. maddesi, talep halinde hizmet verecek personelin kimlik, görev ve unvanı hakkında bilgi verilmesini düzenler. Bu açıklama hastanın tercihinin neye ilişkin olduğunu anlamasını sağlar. Bir kişinin işlem yapmasıyla yalnız izlemesi de farklıdır. Kim tarafından muayene edileceği, kimin eğitim amacıyla katılacağı ve varsa uygulamanın kapsamı belirsiz bırakılmamalıdır.

Ayrıca rıza hangi amaçla alınır?

Tedaviye verilen onam, tedaviyle doğrudan ilgili olmayanların eğitim amacıyla bulunmasına ilişkin ayrıca rıza yerine otomatik geçirilemez. Mahremiyet; tıbbi değerlendirmelerin gizlilik içinde yapılmasını ve makul özel ortam sağlanmasını kapsar. Hastanın bedensel mahremiyeti kadar hassas bilgilerini kimlerin duyduğu da önemlidir. Rıza, yalnız genel kayıt formunun imzalanmış olmasına dayanılarak varsayılmamalıdır.

Yönetmelik, ayrıca rızanın önceden veya tedavi sırasında alınabileceğini belirtir. Ancak açıklama hasta neye izin verdiğini anlayacak şekilde yapılmalıdır. Kalabalık ortamda utanarak sessiz kalmak, her olayda açık kabul olarak görülmemelidir. Hastanın itirazını rahatça dile getirebilmesi önemlidir. Tedavinin niteliği, hastanın durumu ve katılımın kapsamı göz önüne alınarak uygun yöntem kullanılmalıdır.

İtiraz halinde nasıl bir çözüm istenir?

Hasta, doğrudan ilgili olmayan gözlemcilerin odadan çıkmasını veya muayenenin daha uygun mahremiyet koşullarında yapılmasını isteyebilir. Talep görevli sağlık çalışanına açık ve sakin biçimde yöneltilmelidir. Tedavinin gerekli ekip tarafından sürdürülmesi ile eğitsel gözlemin sınırlanması birlikte düzenlenebilir. İtirazın konusu belirli olduğunda, tıbbi hizmete engel olmadan mahremiyeti sağlayan çözüm üretmek daha kolay olur.

Bununla birlikte hastanın her sağlık çalışanını keyfi şekilde hizmetten çıkarabileceği sonucu da doğmaz. İşlemin güvenliği için gerekli görevli ile ilgisiz gözlemci ayrılmalıdır. Hasta hangi kişinin hangi nedenle bulunması gerektiğine ilişkin açıklama isteyebilir. Talep karşılanmıyorsa gerekçe kaydedilerek kurumun hasta hakları birimine başvurulabilir. Acil tıbbi ihtiyaç, idari şikâyet süreci nedeniyle geciktirilmemelidir.

Görüntü kaydı ve hasta bilgisinin paylaşılması

Muayenede bulunmaya izin verilmesi, hastanın görüntüsünün çekilmesine veya kimliği belli biçimde eğitim materyalinde kullanılmasına sınırsız izin değildir. Yönetmeliğin 23. maddesi, araştırma ve eğitim faaliyetlerinde de kimlik bilgilerinin rıza olmadan açıklanamayacağını düzenler. Sağlık verilerinin paylaşılması ayrıca değerlendirilmelidir. Farklı amaçlar için farklı hukuki koşullar bulunabilir.

Benzer biçimde hastanın müdahaleyi kabul etmesiyle ek gözlemciye izin vermesi aynı değildir. Aydınlatılmış onam bakımından işlemi kimin ve nasıl yapacağının anlaşılması önemlidir. Öğrencinin bizzat uygulama yapacağı bir durumda yetki, gözetim ve müdahaleye ilişkin kurallar ayrıca incelenir. Sadece odada bulunmaya rıza verilmiş olması her uygulamanın kabul edildiği anlamına gelmez.

Şikâyette hangi ayrıntılar yararlıdır?

Muayenenin tarihi, birimi, bulunan kişilerin açıklanan görevleri, hastanın talebi ve verilen cevap yazılabilir. Varsayımlar yerine doğrudan gözlenen durumlar belirtilmelidir. Form veya kayıt varsa örneği istenir. Mahremiyeti korumak için başvuran kişinin başka hastaları izinsiz görüntülemesi uygun değildir. Sorunun çözümü için gerekli bilgilerle sınırlı, somut bir başvuru hazırlanmalıdır.

Varsayımsal örnek: Hassas bir muayenede tedavi ekibi dışında birkaç öğrenci gözlem yapmak istesin. Hasta eğitim amaçlı katılımı kabul etmeyebilir; bu kişilerin rolü ve ayrıca rıza ihtiyacı açıklanır. Gerekli sağlık ekibinin hizmeti sürdürmesiyle gözlemcilerin bulunmaması birlikte sağlanabilir. İtiraz, hastanın bütün tedaviyi reddettiği şeklinde otomatik yorumlanmamalıdır.

Hukuki kaynak

Hasta Hakları Yönetmeliği: m.9, 21, 23, 42.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)