Mahkeme Keşfi İçin Eve Girilmesine İzin Verilmezse Ne Olur?

Mahkeme bir konutta veya taşınmazda keşif yapılmasına karar vermişse taraflar ve üçüncü kişiler bu kararın gereğine uymalı, incelemeyi engelleyici davranışlardan kaçınmalıdır. Buna karşılık karşı tarafın tek başına “bilirkişi getirdim” demesi, mahkeme kararıyla yürütülen keşifle aynı değildir. İşlemin kim tarafından, hangi dosyada ve hangi kapsamda yapıldığı önce doğrulanmalıdır.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Keşif hangi amaçla yapılır: Keşif, mahkemenin uyuşmazlık konusu yer veya şeyi doğrudan incelemesini sağlar.
• Davanın tarafı keşfi engellerse: HMK 291’e göre keşfe karşı koyan taraf ispat yükünü taşıyorsa bu delilden vazgeçmiş; diğer tarafsa iddia edilen vakıayı kabul etmiş sayılma sonucu gündeme gelebilir.
• Konutta yaşayan kişi davanın tarafı değilse: Üçüncü kişinin de keşfe katlanma yükümlülüğü bulunabilir.
• Özel hayat ve eşyanın korunması nasıl sağlanır: İnceleme konusu dışındaki kişisel belge ve eşyalar hakkında kaygı varsa bunlar açıkça bildirilmelidir.
• Keşif eksik yapıldıysa nasıl açıklanır: İncelenmesi istenen oda, tesisat veya hasar bölümü görülmediyse bu durum gecikmeden dosyaya bildirilmelidir.

Keşif hangi amaçla yapılır?

Keşif, mahkemenin uyuşmazlık konusu yer veya şeyi doğrudan incelemesini sağlar. Su kaçağı, ayıplı tadilat, taşınmazın fizikî niteliği veya kullanım biçimi gibi konularda bilirkişi desteğiyle yapılabilir. Mahkeme keşfin yerini, zamanını ve kapsamını belirler. İnceleme, dosyayla ilgisiz bütün kişisel alanlara sınırsız erişim yetkisi gibi kullanılamaz.

Karar veya bildirimin örneğinde mahkeme adı ve dosya numarası kontrol edilmelidir. Daireyi malik yerine kiracı kullanıyorsa fiilen kapıyı açabilecek kişinin durumu önceden açıklanmalıdır. İncelemenin yapılabilmesi için gerekli anahtar, erişim veya teknik hazırlığın kimde olduğu mahkemeye zamanında bildirilirse gereksiz masraf ve gecikme önlenebilir.

Davanın tarafı keşfi engellerse

HMK 291’e göre keşfe karşı koyan taraf ispat yükünü taşıyorsa bu delilden vazgeçmiş; diğer tarafsa iddia edilen vakıayı kabul etmiş sayılma sonucu gündeme gelebilir. Ancak hâkim, duruma ve karşı koyma nedenine göre bu sonucu uygulamayabilir. Bu nedenle her kapının açılamaması otomatik olarak davanın kaybedilmesi şeklinde anlatılmamalıdır.

Örneğin önceden bildirilmiş zorunlu hastane yatışıyla, keşif yapılacağını bilerek daireyi kilitleyip incelemeyi engellemek aynı değildir. Haklı neden varsa mümkün olduğunca işlemden önce belgeyle mahkemeye sunulmalı ve uygun düzenleme istenmelidir. Keşfi kendiliğinden iptal edilmiş saymak doğru değildir; karar mahkemece değerlendirilir.

Konutta yaşayan kişi davanın tarafı değilse

Üçüncü kişinin de keşfe katlanma yükümlülüğü bulunabilir. Kanun, keşfin onun için uygun zamanda yapılmasını ve kural olarak yer ve zamanın bildirilmesini düzenler. Gecikmesinde zarar bulunan durumlar için ayrı hüküm vardır. Keşfe karşı koyma hâlinde gider ve disiplin yaptırımı, gerektiğinde mahkemece zor kullanma kararı söz konusu olabilir.

Üçüncü kişinin tanıklıktan çekinme sebeplerine dayanan bir kaçınma hakkı ileri sürmesi de mümkündür; bunun kapsamını mahkeme değerlendirir. Soybağı incelemesi gibi özel düzenlemeler ayrıca ele alınır. Bir taşınmaz keşfi için yazılmış genel açıklama, her kişisel veya tıbbi incelemeye aynen uygulanamaz.

Özel hayat ve eşyanın korunması nasıl sağlanır?

İnceleme konusu dışındaki kişisel belge ve eşyalar hakkında kaygı varsa bunlar açıkça bildirilmelidir. Mahkemeden keşfin sınırlarının açıklanması, gereksiz görüntü alınmaması veya incelemenin uygun koşullarda yapılması istenebilir. Fakat bu talepler, mevcut kararı tarafın tek başına uygulamama yetkisi verdiği anlamına gelmez.

Keşif heyetinin yaptığı işlemler ve tarafların beyanları tutanağa geçirilir. Fotoğraf, plan ve çizimler bu tutanağın eki olabilir. İnceleme alanının açılmadığı veya belirli bölümün görülemediği durumlarda bunun nedeni de kayıt altına alınmalıdır. Sonradan “kimse gelmedi” veya “bütün ev incelendi” şeklindeki genel ifadeler yerine tutanak esas alınır.

Keşif eksik yapıldıysa nasıl açıklanır?

İncelenmesi istenen oda, tesisat veya hasar bölümü görülmediyse bu durum gecikmeden dosyaya bildirilmelidir. Bilirkişi raporunda yerinde gözlenmeyen bir konuda kesin değerlendirme yapılmışsa somut itiraz hazırlanır. Eksikliğin sonuca etkisi ve hangi ek işlemin gerektiği gösterilmelidir.

Keşif gününde hazır bulunamamak, dosyadaki bütün sonraki işlemlerin kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez. Bildirimin usulü, mazeret, keşif tutanağı ve rapor ayrı ayrı incelenir. Hukuki yolu belirleyen nokta, karşı tarafla kapıda tartışmak yerine mahkeme kararının kapsamını ve uygulanmasını dosyada denetlenebilir hâle getirmektir.

Sık sorulan sorular

Karşı taraf kendi uzmanıyla gelirse eve almak zorunda mıyım?

Özel uzman ziyareti ile mahkeme kararıyla yapılan keşif farklıdır. Erişim hakkının kaynağı ve rıza koşulları ayrıca değerlendirilir.

Keşif günü hastanede olacağım: Ne yapmalıyım?

Durumu ve belgesini önceden mahkemeye sunarak uygun işlem veya gün düzenlemesi istenmelidir. Keşfin iptal edildiği varsayılmamalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

İlgili hukuk rehberleri

• Tamir Başlamadan Hasar İçin Delil Tespiti Nasıl Yapılır?
• Hukuk Davasında Bilirkişi Raporuna İtiraz ve Ek Süre Nasıl İstenir?

Hukuki dayanaklar

• Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.288–292
• 7251 sayılı Kanun: m.25; keşfin kapsamı ve tutanak