Limited Şirket Payı Devredildi Ama Satış Bedeli Ödenmedi: Alacak ve Payın Geri Alınması

Limited şirket payının satış bedeli ödenmeden devredilmesi, payın kendiliğinden eski ortağa döneceği anlamına gelmez. Satıcının bedel alacağı, devrin tamamlanması ve sözleşmeden dönerek payı geri istemesi ayrı değerlendirilir. Noter sözleşmesindeki ödeme beyanı, devir şartları, genel kurul onayı ve gerçek banka hareketleri belirleyicidir. Tamamlanmış devri yalnızca “para gelmedi” diyerek sicilden sildirmek mümkün değildir. Önce alacak mı, sözleşmenin sona erdirilmesi mi, yoksa geçerli devir bulunmadığının tespiti mi istendiği açıklanmalıdır.

Pay devri gerçekten tamamlandı mı?

Türk Ticaret Kanununun 595. maddesi, limited şirket esas sermaye payının devrini ve devir borcunu doğuran işlemleri yazılı şekle ve taraf imzalarının noter tarafından onaylanmasına bağlar. Şirket sözleşmesinde aksi düzenlenmemişse genel kurul onayı da gerekir; devir bu onayla geçerli olur. Bu nedenle yalnızca noter işlemi, her dosyada pay geçişinin tamamlandığını göstermez. Şirket sözleşmesi, onay başvurusu ve karar birlikte incelenir. Devri yasaklayan veya özel şartlara bağlayan hüküm ayrıca görülür.

Genel kurulun başvurudan itibaren üç ay içinde devri reddetmemesi, kanunda onayın verilmiş sayılması sonucuna bağlanmıştır. Bu süre noter imza tarihinden değil, ilgili başvurudan hareketle değerlendirilir. Başvurunun kime, ne zaman ve hangi belgelerle ulaştığı ispatlanmalıdır. Satış bedelinin ödenmemesiyle onay başvurusunun yapılmaması aynı sorun değildir. Ticaret sicili ilanı ve pay defteri kaydı da dosyaya alınır. Sadece sicilde isim görmekle sözleşmenin tüm koşullarının gerçekleştiği kabul edilmez.

Satış bedeli ile sermaye borcu farklıdır

Payı devreden ortak, alıcıdan kendi payı için satış bedeli isteyebilir. Bu bedel, şirketin ortaklardan isteyebileceği sermaye, ek ödeme veya yan edim yükümlülüğüyle aynı alacak değildir. Alıcının şirkete sermaye ödemesi yapmış olması, satıcıya olan kişisel satış borcunu otomatik kapatmaz. Tersine, satıcıya yapılan ödeme de şirkete karşı bütün yükümlülüklerin yerine getirildiğini göstermez. Hangi ödeme hangi borç için yapıldıysa ayrı hesap tutulmalıdır. Banka açıklaması ve sözleşme maddesi eşleştirilir.

Satıcı pay bedelinin şirket kasasından ödenmesini beklemiş olabilir. Şirketin bu borcu üstlendiği veya geçerli bir ödeme yükümlülüğü bulunduğu gösterilmeden şirket aleyhine aynı talep kurulamaz. Alıcı gerçek kişi, başka bir şirket veya birden fazla kişi olabilir. Sözleşmenin tarafları ve imzalayanların temsil yetkisi belirlenir. Pay devri nedeniyle şirketin kendisi otomatik satış bedeli borçlusu olmaz. Yönetici sıfatı da kişinin her borçtan şahsen sorumlu tutulmasını sağlamaz. Talep doğru borçluya yöneltilmelidir.

Noter sözleşmesinde bedel alındı yazıyorsa

Devir belgesinde bedelin tamamen alındığı belirtilmişse, bu beyan ispat bakımından ciddi önem taşır. Satıcı daha sonra ödeme gelmediğini ileri sürerken yalnızca kendi anlatımına dayanamaz. Noter belgesi, ayrı ödeme anlaşması, banka hareketi ve tarafların sonraki yazışmaları birlikte değerlendirilir. “Belgede öyle yazdık ama gerçekte başka anlaşmamız vardı” savunmasının nasıl kanıtlanacağı ayrıca incelenmelidir. İmza atılan ödeme veya ibra kaydı, gerçek sonuçları görülmeden standart cümle gibi kabul edilmemelidir.

Noter tarafından imzanın onaylanması, her ödemenin noter önünde banka hesabına geçtiğini kendiliğinden göstermez. Bununla birlikte belgedeki ödeme beyanını yok saymak da doğru değildir. Yazılı delil kuralları, belgenin niteliği ve karşı tarafın kabul açıklamaları önemlidir. Ek anlaşmanın bedeli, vadesi veya yan ödeme koşulunu nasıl düzenlediği görülür. Kanuni şekil ve ispat sorunları aynı başlık altında karıştırılmamalıdır. İlgili metni görmeden ek belgenin kesin geçerli veya kesin geçersiz olduğu söylenemez.

Önce vade ve ödeme koşulu belirlenir

Satış bedeli devir gününde, genel kurul onayından sonra veya belirli taksitlerde ödenmek üzere kararlaştırılmış olabilir. Vadesi henüz gelmeyen tutarla gecikmiş tutar ayrılır. Bedelin kapanış hesabına veya belli bir belge teslimine bağlanması da sonucu etkiler. Satıcı kararlaştırdığı işlemleri tamamlamamışsa alıcının ödeme yapmama savunması araştırılır. Alıcı da şartlarla ilgisiz gerekçeleri sınırsız ödeme erteleme hakkı gibi kullanamaz. Hangi edimin hangi sırayla yerine getirileceği açık olmalıdır.

Örneğin sözleşme, belirli tutarın genel kurul onayından sonra üç taksitte ödeneceğini söylüyorsa önce onay ve taksit tarihleri bulunur. Tek taksidin gecikmesi her durumda bütün kalan bedeli hemen istenebilir hâle getirmez. Sözleşmedeki muacceliyet kaydı ve uygulanacak hükümler kontrol edilir. Ana para, yapılan ödemeler, kalan taksitler ve varsa çekişmeli fiyat farkı ayrı gösterilir. Yan hesapların satış bedeliyle mahsup edildiği ileri sürülüyorsa bunun koşulları ve belgeleri ayrıca incelenir.

Temerrüt için hangi bildirim gerekir?

Türk Borçlar Kanununun 117. maddesinde vadesi gelmiş borç bakımından ihtar temel temerrüt yöntemidir. Ancak tarafların birlikte belirlediği ödeme gününün geçmesi gibi kanuni istisnalarda ayrıca ihtar gerekmeyebilir. Her sözleşmede aynı yol izlenmez. Vade açık değilse veya bir koşul tartışılıyorsa bildirim özellikle önemlidir. Bildirimde sözleşme, istenen tutar, ödeme hesabı ve dayanak açıklanmalıdır. Borçluya ulaştığı da gösterilmelidir. Yanlış kişiye gönderilen talep aynı güvenceyi sağlamaz.

Her iki tarafın tacir olduğu durumlarda temerrüt, fesih ve dönmeye ilişkin bildirimlerde Türk Ticaret Kanununun 18. maddesindeki yöntemler dikkate alınır. Tarafların tacir sıfatı yalnızca pay sahibi oldukları için varsayılmaz. Noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzayla kayıtlı elektronik posta gibi kanuni yöntemler somut dosyaya göre değerlendirilir. Sıradan mesajlaşma, bildirimin içeriğini gösterebilse de bütün şekil tartışmalarını kendiliğinden çözmez. Bildirim yolunun seçimi sonraki dava talebiyle uyumlu olmalıdır.

Bedelin tahsili ile payın geri alınması

Satıcı sözleşmeye bağlı kalarak ödenmeyen bedeli ve koşulları varsa faizini talep edebilir. Bu talep, payın alıcıda kalmasıyla birlikte değerlendirilebilir. Payı geri istemek ise aynı bedeli tahsil etmekten farklı bir sonuçtur. Sözleşmeden dönme veya geçersizlik gerekçesi, ilgili özel hükümler ve gerçekleşmiş devir işlemleri bakımından ayrıca kurulmalıdır. Satıcı hem payın tamamını geri alıp hem satış bedelinin tamamını karşılıksız koruyacağı varsayımıyla hareket etmemelidir. Karşılıklı hesaplaşma önemlidir.

Özellikle satış hukukundaki Türk Borçlar Kanununun 235. maddesi gözden kaçırılmamalıdır. Bu hüküm, bedel ödenmeden alıcıya teslim edilmiş satılanın ödeme temerrüdü nedeniyle geri alınmasını, dönme hakkının sözleşmede açıkça saklı tutulmasına bağlayan bir düzenleme içerir. Pay satışının niteliği, gerçekleşen devrin kapsamı ve hükmün uygulanması ayrıca incelenir. Genel temerrüt hükümlerine dayanarak her tamamlanmış pay satışında sınırsız geri alma hakkı bulunduğu söylenemez. Sözleşmedeki açık koruma kayıtları bu yüzden önemlidir.

Ek süre ve hak seçimi

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde genel temerrüt rejimi uygulanırken uygun ek süre verilmesi ve kanuni istisnalar kontrol edilir. Türk Borçlar Kanununun 123–125. maddeleri, ifanın istenmesi, ifadan vazgeçilmesi ve dönme gibi yolları farklı koşullara bağlar. Süre vermenin etkisiz olacağı veya belirli zamanda ifanın zorunlu tutulduğu durumlar ayrıca değerlendirilir. Bu kurallar, satışa ilişkin özel sınırlamalar yokmuş gibi kullanılmaz. Somut sözleşmede hangi yolun açık olduğu baştan belirlenmelidir. Bildirimin amacı net olmalıdır.

Bir ihtar hem ödeme isteyip hem hiçbir koşul açıklamadan devrin zaten yok olduğunu söyleyebilir. Bu çelişki, sonraki talebin anlaşılmasını zorlaştırır. Satıcı hangi hakkı kullandığını ve hangi koşulda diğer yola geçeceğini hukuken tutarlı biçimde açıklamalıdır. Süre, tutar ve sonuç soyut bırakılmamalıdır. Alıcının kısmi ödeme teklifine verilecek yanıt da hesaplaşmayı etkileyebilir. İfa, zarar ve geri verme talepleri düşünülürken mükerrer kazanç yaratacak sonuçlardan kaçınılır. Önce belgeler okunur, sonra talep seçilir.

Alıcının itirazları nasıl incelenir?

Alıcı şirket borçlarının gizlendiğini, mali tabloların yanlış olduğunu veya sözleşmedeki garanti beyanının ihlal edildiğini ileri sürebilir. Böyle bir iddia her ödeme borcunu otomatik silmez. Garanti kapsamı, açıklama ekleri, zarar hesabı ve bildirim şartları görülür. Takas veya bedel ayarlama mekanizması varsa uygulanabilirliği incelenir. Alıcının tek taraflı hazırladığı değerleme raporu tek başına yeni satış fiyatı yaratmaz. Satıcının gerçekten verdiği bilgi ve alıcının hangi riski üstlendiği birlikte değerlendirilmelidir.

Bedelin ödendiği savunuluyorsa ödeme tarihi, tutarı, alıcının hesabı ve paranın kime geçtiği kontrol edilir. Satıcının başka bir borcunu ödeme, açık anlaşma bulunmadan mutlaka pay bedeline sayılmaz. Şirket kasasına yatırılan paranın hangi hesapta izlendiği araştırılır. Elden ödeme iddiası varsa makbuz ve yazılı delil sorunu önem kazanır. Aynı borca ilişkin farklı ödemeler mükerrer sayılmamalıdır. Muhasebe kaydı yararlı olabilir; fakat tek başına taraflar arasındaki tüm borç ilişkisini kesinleştirmeyebilir.

Çek, senet ve teminat varsa

Alıcı çek veya senet vermiş olabilir. Bu belgenin alınması, her olayda asıl satış borcunun sona erdiği anlamına gelmez. Belgenin ödeme yerine mi, ödeme aracı olarak mı kabul edildiği ve taraf iradesi incelenir. Tahsil edilen tutar ana borca işlenir. Kambiyo belgesinin ibraz, takip ve zamanaşımı kuralları kendi düzenlemelerine sahiptir. Pay satış sözleşmesine ilişkin sürelerle aynı kabul edilmez. Belgelerin asılları ve tahsil kayıtları korunmalıdır. Vadesiz veya eksik düzenleme ayrıca görülür.

Bir kişinin “ödemeyi garanti ediyorum” yazması da her durumda geçerli kişisel kefalet oluşturmaz. Kefaletin türü ve kanuni şekil şartları, gerektiğinde eş rızası ve uygulanabilecek istisnalar değerlendirilir. Şirket adına verilen güvence için temsil yetkisi kontrol edilir. Rehin, banka teminatı veya emanet hesabı kararlaştırıldıysa hangi olayda kullanılabileceği okunur. Satıcı teminatı paraya çevirirken bedel hesabını günceller. Aynı alacak için hem teminat tahsili hem ana borç talebi mükerrer ödeme sonucuna dönüştürülmemelidir.

Sicil ve pay defteri tek taraflı değiştirilemez

Satıcı ödeme gelmediği için ticaret siciline başvurup eski ortaklığının otomatik yazılmasını beklememelidir. Sicil, taraflar arasındaki bütün bedel uyuşmazlığını çözen tahsil makamı değildir. Geçerli bir geri devir anlaşması, hukuki sona erme sonucu veya gerekli yargı kararı gibi dayanaklar ayrıca değerlendirilir. Şirket müdürleri pay defterini keyfî biçimde geçmişe dönük değiştiremez. Belgeyi geriye tarihli hazırlamak gerçek uyuşmazlığı çözmez ve yeni hukuki sorunlara yol açabilir. Kayıt talebinin dayanağı açık olmalıdır.

Taraflar anlaşarak payı geri devretmek isterse bunun şirket sözleşmesi, kanuni şekil ve onay şartları yeniden değerlendirilir. Önceki satışta yapılan ödeme, dağıtılmış kâr ve varsa teminatların nasıl hesaplaşılacağı da yazılır. Sadece “işlem iptal” cümlesiyle bütün yan sonuçlar çözülmeyebilir. Alıcı payı üçüncü kişiye devretmişse uyuşmazlık daha da değişir. Üçüncü kişinin konumu ve sonraki işlemler ayrı incelenmeden eski kayıtların silineceği söylenemez. Para alacağıyla ortaklık kaydına ilişkin talepler ayrılır.

Dava, takip ve geçici koruma

Para alacağı için uygun icra takibi veya alacak davası yolu, sözleşme ve eldeki belgeye göre seçilir. Takibe itiraz, tahsilatın kendiliğinden gerçekleşmediğini gösterebilir; itirazın kaldırılması veya iptali gibi yolların koşulları ayrıca vardır. Ticari para davasının niteliği ve zorunlu arabuluculuk kapsamı kontrol edilir. Her pay uyuşmazlığının yalnızca para alacağı olduğu varsayılmaz. Payın geri verilmesi, kayıt ve sözleşmenin geçerliliği gibi talepler görev, taraf ve usul bakımından ayrıca incelenmelidir.

Satıcı alıcının mal kaçırdığını veya payı hemen başkasına devredeceğini söylüyorsa geçici koruma talebi düşünülebilir. İhtiyati haciz ile ihtiyati tedbir aynı araç değildir; korunan hak ve koşullar farklıdır. Yaklaşık ispat, muacceliyet, teminat ve uygulanacak özel hükümler değerlendirilir. Her ödeme gecikmesinde şirket faaliyetinin durdurulması veya pay üzerinde tedbir verilmesi garanti değildir. Talep somut riske ve doğru hukuki hakka bağlanmalıdır. Başvuru zamanı, gerekli sonraki işlemler ve süreler ayrıca takip edilir.

İlk dosyada hangi kayıtlar bulunmalı?

Noter devir sözleşmesi, ek ödeme anlaşmaları, şirket sözleşmesi, onay başvurusu ve genel kurul kararı temel başlangıç belgeleridir. Sicil ilanı, güncel pay defteri, banka hareketleri, senet ve ihtarlar eklenir. Dosyada satış bedeli, alınan tutar, vadesi gelen bakiye ve istenen sonuç kısa bir hesapla açıklanmalıdır. “Hisseyi geri istiyorum” talebinin dayanağı varsa ilgili sözleşme maddesi gösterilir. Belgeler tarihlerine göre sıralandığında ödeme uyuşmazlığı ile devir geçerliliği daha kolay ayrılır.

Mersin merkezli ofisimiz, Türkiye'nin farklı illerindeki limited şirket payı satışlarında ödeme ve devir uyuşmazlıklarını bu belgeler üzerinden değerlendirebilir. İlk görüşmede işlemin ne zaman yapıldığı, onayın durumu ve bedelin nasıl kararlaştırıldığı açıklanmalıdır. Vadesi gelmiş alacak, satıştan dönme ve payın geri verilmesi aynı sonuca indirgenmez. Doğru talep, gerçek sözleşme ve kayıtlarla kurulmalıdır. Tamamlanmış devri kendiliğinden yok sayan bir yaklaşım yerine, uygulanabilecek hak ve hesaplaşma şartları açık biçimde belirlenir.

Sık sorulan sorular

Pay bedeli ödenmeyince hisse otomatik geri döner mi?

Hayır. Ödeme borcu ile payın devri ayrı değerlendirilir. Tamamlanmış devrin geri çevrilmesi için hukuki dayanak gerekir. Sözleşmeden dönme koşulları, özel satış hükümleri ve açık geri alma kayıtları incelenir. Sicil tek başına tahsil uyuşmazlığını çözmez.

Noterde devir yaptık, genel kurul onayı gerekir mi?

Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse genel kurul onayı gerekir. Başvurudan itibaren üç ay içinde ret olmaması kanunda onay verilmiş sayılmasına bağlanmıştır. Başvuru tarihi ve ulaştığı belgelenmelidir. Noter tarihiyle bu süre otomatik aynı kabul edilmez.

Sözleşmede bedeli aldım yazıyor ama ödeme olmadı, ne yapılır?

Bu beyan ispat bakımından önemlidir. Noter belgesi, ayrı ödeme anlaşması, banka hareketleri ve karşı tarafın yazılı açıklamaları birlikte incelenir. Beyan yok sayılamaz. İmza onayı da her ödemenin noter önünde banka hesabına geçtiğini otomatik göstermez.

Bedeli şirketten talep edebilir miyim?

Satış sözleşmesinin borçlusu belirlenir. Şirket, ortağın kişisel pay satışından dolayı kendiliğinden bedel borçlusu olmaz. Geçerli bir üstlenme veya ayrı ödeme yükümlülüğü varsa incelenir. Alıcının şirkete yaptığı sermaye ödemesi de satıcıya olan borcu otomatik kapatmaz.

Bir taksit gecikince kalan bütün bedel istenir mi?

Her durumda değil. Vade planı, muacceliyet kaydı ve uygulanacak hükümler kontrol edilir. Gecikmiş tutarla henüz vadesi gelmemiş tutar ayrılır. Faiz, teminat ve yapılan kısmi ödemeler ayrıca hesaplanır. Tek gecikme bütün satışın kendiliğinden yok olması değildir.

Payı geri almak için genel temerrüt hükümleri yeterli mi?

Satışa ilişkin özel hükümler ve devir durumu ayrıca görülür. TBK235, bedel ödenmeden teslim edilmiş satılanın geri alınmasında açık dönme kaydına ilişkin sınırlama içerir. Pay satışına uygulanması somut işlemle değerlendirilir. Genel hükümler sınırsız geri alma hakkı gibi kullanılamaz.

Alıcı şirket borcu bulduğunu söyleyerek ödeme yapmıyor, haklı mı?

Borç veya garanti ihlali iddiasının sözleşmedeki karşılığı incelenir. Takas, fiyat ayarlaması ve zarar koşulları ayrı değerlendirilir. Tek taraflı rapor her bedeli otomatik azaltmaz. Satıcının açıklamaları, alıcının üstlendiği risk ve istenen tutarın dayanağı gösterilmelidir.

Satış için alınan senet asıl borcu kapatır mı?

Her olayda otomatik olarak kapatmaz. Senedin ödeme yerine mi, ödeme aracı olarak mı kabul edildiği araştırılır. Tahsil edilen tutar borç hesabına işlenir. Kambiyo belgesinin kendi takip ve süre kuralları vardır. Sözleşmedeki alacakla mükerrer tahsil yapılamaz.

Para davasından önce arabuluculuk gerekir mi?

Uyuşmazlığın ticari dava niteliği ve para talebinin kapsamı kontrol edilir. Zorunlu ticari arabuluculuk düzenlemesi uygulanabilir. Payın geri verilmesi veya kayıtla ilgili talep aynı değerlendirmeye otomatik tabi değildir. Görev, taraflar ve sözleşmedeki tahkim şartı ayrıca incelenir.

İlk incelemeye hangi belgeleri getirmeliyim?

Noter sözleşmesi, ödeme ekleri, şirket sözleşmesi, onay başvurusu, genel kurul kararı, sicil ilanı, pay defteri ve banka kayıtları gerekir. Senet, teminat ve bildirimler de sunulur. Vadesi gelmiş bakiye ile payı geri istemenin dayanağı ayrı açıklanmalıdır.

İlgili hukuki konular

• Limited şirket pay devri nasıl yapılır?
• Sahte imza ile şirket payının devri
• Şirket ortağının bilgi ve kayıt incelemesi

Resmî kaynaklar

• Türk Ticaret Kanunu: Limited şirket pay devri
• Türk Borçlar Kanunu: Temerrüt ve satış hükümleri
• Ticari para davalarında arabuluculuk düzenlemesi

Uyuşmazlığınıza ilişkin belgelerle hukuki değerlendirme talep etmek için iletişim sayfasından büromuza ulaşabilirsiniz. Mersin merkezli büromuz, farklı şehirlerdeki dosyaların takibini yetkili mahkeme ve başvuru usullerine göre planlar.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)