İcra Dosyasındaki Ödeme Önce Faize mi Ana Paraya mı Sayılır?

İcra dosyasına yapılan kısmi ödeme her zaman doğrudan ana paradan düşülmez. Türk Borçlar Kanunu 100'e göre borçlu faiz veya giderleri ödemede gecikmemişse kısmi ödemeyi ana borçtan düşme hakkına sahiptir. Gecikmiş faiz ve giderler bulunan dosyada mahsup sırası farklı sonuç doğurabilir. Dekonta 'ana para ödemesi' yazmak, tek başına tüm kanuni ve sözleşmesel koşulları değiştirmez.

Mahsup neyi ifade eder?

Mahsup, yapılan ödemenin hangi borç kalemini ne ölçüde azalttığının belirlenmesidir. Dosyaya para girdiği tarih ile alacaklıya reddiyat yapılan tarih birbirinden ayrılabilir. Para ana borç, faiz, gider veya bir başka kaleme işlenirken hukuki dayanağın doğru olması gerekir. Ödemenin kaydedilmesi, bütün uyuşmazlıkların çözüldüğü anlamına gelmez.

Faiz ile ana para arasındaki mahsup, aynı alacaklıya birden fazla ayrı borç bulunması durumundaki borç seçimiyle de karıştırılmamalıdır. TBK 101 ve 102, birden fazla borçta ödemenin hangi borca sayılacağına ilişkin kurallar getirir. Bir kredi borcu ile başka bir sözleşme borcunu ayırmak başka; tek dosyanın faiz ve ana para kalemlerini ayırmak başkadır.

Özellikle uzun süredir maaş kesintisi yapılan dosyalarda, ödenen toplam para ile başlangıç ana parasını doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı olabilir. Her dönem ödenen tutarın hangi kalemi karşıladığı görüldüğünde dosyanın neden açık kaldığı anlaşılabilir. Aynı inceleme, borcun gerçekte ödenmiş olduğu hâlde mahsup hatası nedeniyle açık görünmesini de ortaya çıkarır.

TBK 100 her durumda aynı sonucu verir mi?

TBK 100'ün ilk cümlesi, faiz veya giderlerin ödenmesinde gecikme bulunmaması şartına bağlanmıştır. Gecikme olan icra dosyasının koşulları, faiz alacağının niteliği ve taraflar arasındaki anlaşmalar değerlendirilir. Genel kuralın adını yazmak, somut kalemlerin neden o sırayla kapatıldığını açıklamaya yetmez. İlamlı takipte mahkemenin hükmü ayrıca bağlayıcıdır.

Taraflar ödeme ve indirim konusunda bir anlaşma yapmışsa bunun kapsamı önemlidir. Alacaklı belirli faizlerden vazgeçmiş veya bir tutarın tamamen ana para için kabul edileceğini açıkça kararlaştırmış olabilir. Anlaşmanın varlığı, yetkili kişi tarafından yapıldığı ve hangi dosyaya ait olduğu ispatlanmalıdır. Telefonda yapılan belirsiz bir 'kapatırız' konuşması yeterli güvence sağlamaz.

İcra harçları ve kanunen ödenmesi gereken giderler bakımından tarafların kendi arasında kullandığı etiket her durumda belirleyici değildir. Sulh görüşmesinde 'borç bitti' denilmiş olması, müdürlükte kalan tüm kalemlerin otomatik olarak sıfırlandığı anlamına gelmez. Anlaşmada net ödeme tutarı, kalan kalemler ve dosyaya yapılacak bildirim birlikte düzenlenmelidir.

Ödemenin açıklaması nasıl hazırlanır?

Havale veya EFT açıklamasında icra dairesinin adı, yıl ve dosya numarası, ödemenin hangi anlaşmaya ilişkin olduğu belirtilmelidir. Çok sayıda dosya varsa tek bir genel açıklama yerine borç bağlantısı kurulmalıdır. Dekont banka hesabından paranın çıktığını gösterir; alacaklının o parayı hangi borç nedeniyle aldığını ve mahsubun doğru olduğunu her zaman tek başına kanıtlamaz.

Varsayımsal örnek: Borçlunun aynı alacaklıya iki takip dosyası var. Bir dosyanın kapatılması için anlaşılan tutar, açıklamasız havaleyle gönderiliyor. Sonrasında para diğer dosyaya mahsup edilmiş görünüyor. Uyuşmazlığın çözümünde ödeme öncesindeki yazılı anlaşma, dekont ve alacaklının kabulü önem taşır. Ödemeden sonra tek taraflı bir açıklama yazmak, önceki belirsizliği kesin olarak gidermez.

Doğrudan dosyaya ödeme yapılacaksa güncel ödeme bilgileri ve hesap tarihi resmî kanaldan doğrulanmalıdır. Alacaklı veya vekil hesabına haricen ödeme yapılacaksa dosyaya haricen tahsil bildirimi ve hacizlerin kaldırılması gibi sonuçlar açıklaştırılmalıdır. Bu yazının konusu mahsuptur; ödeme güvenliği bakımından hesap sahibinin kimliği ve dosyayla ilişkisi de ayrıca teyit edilir.

Mahsup hatasında hangi tablo hazırlanmalı?

Her ödeme için tarih, tutar, banka açıklaması, dosyaya kayıt tarihi ve işlendiği kalem ayrı sütunlarla listelenmelidir. Başlangıç ana parası, ödeme öncesi işlemiş faiz, giderler ve ödeme sonrası bakiye de gösterilir. Böylece aynı tutarın iki kez işlendiği, hiçbir yere işlenmediği veya farklı dosyaya gittiği somut olarak görülebilir.

Kontrol için ödeme emri, takip talebi, varsa mahkeme kararı, tarihli kapak hesabı, tahsilat makbuzları ve yazılı anlaşma gerekir. Müdürlükten ayrıntılı hesabın istenmesi yararlıdır. Yanlışlık bir muhasebe kaydıysa düzeltme talebi, hukuki bir müdürlük işlemi veya ret kararı varsa uygun koşullarda şikâyet değerlendirilir. Genel şikâyet süresi yönünden öğrenme tarihinin kaydedilmesi önemlidir.

Ödemenin doğru işlenmesini istemek, başlangıçtaki faiz borcunu süresiz tartışmaya açan bir yol değildir. Takipte süresinde kullanılmamış itirazlar ile sonradan yapılan mahsup hatası ayrılmalıdır. Talep, hangi ödemenin hangi gün ve hangi kalemden düşülmesi gerektiğini açıkça göstermelidir. Ödeme yapmak için beklerken faiz işlemeye devam edebileceğinden, hesap uyuşmazlığı geciktirilmemelidir.

Ana para için anlaşma yapıldığında hangi ifadeler açıklanmalı?

Kısmi ödeme anlaşmasında 'şu tutar karşılığında kapatılacak' ifadesinin hangi kalemleri içerdiği önemlidir. Ana para, faiz, vekâlet ücreti, takip gideri ve harçların anlaşmadaki karşılığı ayrı gösterilirse sonradan tartışma azalır. Alacaklının faizden vazgeçmesi ile sadece belirli ödeme günü için indirim yapması farklı sonuçlar doğurabilir. Ödeme günü geçirilirse indirim şartının devam edip etmediği ayrıca değerlendirilir.

Örneğin belirli bir tutarın ayın sonuna kadar yatırılması koşuluyla faiz indirimi kararlaştırılmış, ödeme ertesi ay yapılmış olsun. Dekontta 'dosya kapama' yazması, önceki şartı kendiliğinden yerine getirmez. Alacaklının gecikmiş ödemeyi aynı anlaşma kapsamında kabul edip etmediği araştırılır. Bu uyuşmazlık dosyanın aritmetik hesabı kadar anlaşmanın yorumuyla da bağlantılıdır.

Anlaşmada ödeme alacaklıya doğrudan yapılacaksa dosyaya hangi bildirimin, ne zaman ve kim tarafından sunulacağı belirlenir. Haricen tahsil kaydı ile yalnız takibi geri çekme beyanı aynı hukuki etkiye sahip olmayabilir. Borçlunun elindeki ödeme belgesinin hangi borcu sona erdirdiği açık olmalıdır. Birden fazla dosya varsa her dosya numarası ve kabul edilen tutar ayrı yazılır.

İlamlı takipte hükümle belirlenmiş tutarların anlaşmayla sona ermesi iddia ediliyorsa bunun icra incelemesindeki ispat koşulları ayrıca önemlidir. Basit bir elektronik yazışmanın her aşamada aynı belge gücünü taşıdığı varsayılamaz. Bu nedenle ödeme yapılmadan önce belge düzeninin oluşturulması, sonradan mahsup uyuşmazlığı yaşamaktan daha elverişlidir. Anlaşma tamamlandıktan sonra resmî dosya bakiyesi ve hacizlerin akıbeti de ayrı kontrol edilmelidir.

Sık sorulan sorular

Dekonta ana para yazarsam faiz önce düşülemez mi?

Bu açıklama tek başına TBK 100'ün koşullarını ve dosyadaki diğer dayanakları bertaraf etmez. Alacaklının açık kabulü ve ödeme anlaşması ayrıca önemlidir.

Maaşımdan kesilen tutarlar neden ana parayı azaltmıyor?

Ödemeler önce geçerli faiz ve gider kalemlerine mahsup ediliyor olabilir. Tahsilat tablosu üzerinden hesap kontrol edilmelidir.

Yanlış dosyaya işlenen ödemeyi düzelttirebilir miyim?

Dekont, yazılı ödeme anlaşması ve dosya kayıtlarıyla düzeltme istenebilir. Uyuşmazlık devam ederse uygun hukuki başvuru belirlenir.

Mahsup itirazı icrayı durdurur mu?

Hesap düzeltme istemi veya şikâyet kendiliğinden her icra işlemini durdurmaz. Durdurma koşulları ve gerekiyorsa açık talep ayrıca değerlendirilir.

Mevzuat ve ilgili okumalar

• Türk Borçlar Kanunu: m.100–102
• İcra ve İflas Kanunu: m.16, 22
• TBMM Türk Borçlar Kanunu kabul metni: Kısmi ödeme ve birden fazla borçta mahsup hükümleri

• İcra Borcunu Alacaklıya Elden veya Havale ile Ödedim: Dosya Neden Açık?
• İcra Ödeme Emrinde Borcun Bir Kısmı Doğruysa Nasıl İtiraz Edilir?
• Aynı Borç İçin İki İcra Takibi Açılırsa İkisi de Ödenir mi?

Diğer açıklamalar için icra hukuku yazılarını inceleyebilirsiniz.

Mersin'deki ofisimizde ödeme ve dosya kayıtları karşılaştırılarak mahsup uyuşmazlığı değerlendirilebilir. Türkiye'nin başka illerindeki takipler için belge incelemesi ve gerekli vekâletnameyle dosya yönetimi işin niteliğine göre yürütülebilir. Av. Emirhan Keskin ile iletişim.