İcra Dosyasında Faiz Ana Parayı Aştı: Borç Hesabı Nasıl Kontrol Edilir?

Borç hesabı, faizin büyüklüğüne bakılarak tek başına doğrulanamaz. İcra dosyasında işlemiş faizin ana parayı aşması, hesabın mutlaka hukuka aykırı olduğu anlamına gelmez. Uzun takip süresi ve geçerli faiz rejimi böyle bir sonuç doğurabilir. Hata olup olmadığı; ana para, faizin başlangıcı, uygulanabilir oranların dönemleri, kısmi ödemeler ve mahsup sırası üzerinden belirlenir. Toplam tutara bakılarak karar vermek yerine ayrıntılı dosya hesabı istenmelidir.

Toplam borç hangi kalemlerden oluşur?

İcra ekranındaki bakiye yalnız ana para değildir. Takip öncesi işlemiş faiz, takipten sonraki faiz, yargılama veya takip giderleri, vekâlet ücreti ve ilgili harç kalemleri farklı dayanaklara sahiptir. Bunların hepsinin 'faiz' başlığı altında toplanması, hesabın neden büyüdüğünü anlamayı zorlaştırır. Alacaklının talebi ile icra müdürlüğünün yaptığı hesap da aynı belge değildir.

Önce takip talebi ve ödeme emri karşılaştırılır. İlamlı takipte mahkeme kararının hüküm fıkrası esas alınır. Alacağın döviz cinsinden olup olmadığı, çevrilen tutar ve talep edilen kur tarihi ayrıca kontrol edilir. Talep edilmeyen bir kalemin sonradan hesaba eklenmesi ile yanlış aritmetik hesap yapılması ayrı hukuki sorunlardır.

Bir kapak hesabı belirli güne göre düzenlenir. Üzerinde 'bugün itibarıyla' yazan bakiyeyi bir ay sonra aynen yatırmak, dosyanın tümüyle kapanmasını sağlamayabilir. Hesabın hangi tarihe kadar faizi içerdiği ve ödemenin ne zaman dosyaya geçtiği görülmelidir. İnceleme için hesap tarihini ve ödeme tarihini birlikte kaydetmek gerekir.

Faiz başlangıcı ve oran değişiklikleri nasıl incelenir?

Faiz alacağın türüne, sözleşmeye, temerrüt durumuna ve varsa mahkeme kararına bağlıdır. Kira, işçilik, ticari alacak, tüketici kredisi veya yabancı para borcunda aynı faiz başlangıcı ve aynı oran otomatik olarak uygulanmaz. Noter ihtarı gönderilmiş olması önem taşıyabilir; ancak ihtar tarihi her alacakta zorunlu başlangıç tarihi değildir.

Kanuni faiz veya ticari temerrüt faizi bakımından zaman içinde değişen düzenlemeler dikkate alınır. Bu yazı, bütün dönemlere uygulanacak tek bir sabit oran vermemektedir. Önce alacağa hangi faiz rejiminin uygulanacağı, sonra ilgili dönemlerde yürürlükte bulunan oran veya hesaplama kuralı saptanmalıdır. Eski bir internet hesaplayıcısının güncel dosyayı doğru sonuçlandıracağı varsayılamaz.

Faiz gün hesabının başlangıç ve bitiş tarihleri de önemlidir. Aynı dönemin iki kez işlenmesi, takip öncesi faiz üzerinden hukuka aykırı yeniden faiz yürütülmesi veya bir ödemenin geç tarihle mahsup edilmesi bakiyeyi etkileyebilir. Buna karşılık alacağın uzun süre ödenmemiş olması nedeniyle biriken basit faiz, sırf ana parayı geçti diye silinmez.

Kısmi ödemeler neden ana parayı beklenen kadar azaltmayabilir?

TBK 100, kısmi ödeme ile faiz ve giderlerin mahsubu arasındaki ilişkiyi düzenler. Faiz ve giderlerin ödenmesinde gecikme varsa ödeme beklenen şekilde doğrudan ana paranın tamamından düşmeyebilir. Bu, dosyanın yıllarca hiç azalmadığı izlenimi yaratabilir. Ancak mahsup kuralının uygulanması da denetlenebilir; her dosya kaydı sırf 'mahsup' denildiği için doğru kabul edilmez.

Varsayımsal örnek: Borçlunun aylık kesintileri uzun süre esas olarak işlemiş faiz ve giderleri karşılıyor olsun. Banka hesabından çıkan toplam tutar, ilk ana paraya yaklaşsa bile dosya kapanmamış olabilir. Buna karşılık aynı kesintinin dosyaya hiç işlenmediği veya mükerrer faiz hesaplandığı anlaşılırsa düzeltme gerekir. İki ihtimal, tarihli tahsilat tablosuyla ayrılır.

Alacaklıya doğrudan yapılan ödemeler ayrıca ispatlanmalıdır. Dekontta dosya numarası bulunması yararlıdır; fakat dosya kaydına işlenip işlenmediği kontrol edilmelidir. Alacaklının kabul ettiği bir ödeme tarihi ile icra muhasebesindeki kayıt tarihi farklıysa bunun faize etkisi de değerlendirilir. Toplu banka ekstresi yerine her ödeme için tutar, tarih ve açıklama listesi hazırlanmalıdır.

Faiz hatasında itiraz mı şikâyet mi gerekir?

Takip başındaki faiz talebine itiraz ile müdürlüğün sonraki hesap hatasına şikâyet aynı yol değildir. Genel haciz takibinde ödeme emrine süresinde faiz yönünden itiraz edilmesi gerekir; yalnız faize itiraz edildiğinde itirazın kapsamı açık olmalıdır. Kambiyo ve ilamlı takiplerde başvuru mercii ve koşulları farklıdır. Takip kesinleştikten sonra başlangıçtaki her itiraz yeniden açılmış gibi sunulamaz.

İlamlı takipte müdürlüğün hükümde yazılı faiz başlangıcı veya faiz türünden ayrılması şikâyet değerlendirmesini gündeme getirebilir. Aritmetik hata, yanlış tarih ya da hukuken tartışmalı alacak kalemi ayrı ayrı gösterilir. İİK 16'nın öğrenmeden itibaren yedi günlük genel süresi ile işlemin niteliğine bağlı istisnalar ayrıca incelenir. Basit bir hesap düzeltme talebi, mahkeme başvuru süresini kendiliğinden uzatmaz.

Başvuru hazırlığında ödeme emri, takip talebi, varsa ilam, güncel kapak hesabı, tüm tahsilatlar ve önceki hesaplar birlikte alınır. Hata iddiası 'faiz çok yüksek' seviyesinde kalmamalıdır. Doğru hesapta hangi tarihin, kalemin veya mahsubun değişeceği somutlaştırılmalıdır. Bu yöntem, borçlu için gereksiz ödeme riskini ve alacaklı için hesap uyuşmazlığını azaltır.

Borç hesabı kontrolünde dönem tablosu nasıl hazırlanır?

Faiz hesaplamasında alacağın doğduğu tarih, muacceliyet, temerrüt, takip başlangıcı ve her ödeme günü ayrı kilometre taşlarıdır. Bu tarihler aynı gün olmayabilir. Her ödeme gününde hesap kesilip kalan faiz, gider ve ana para gösterildiğinde yanlışlığın kaynağı daha kolay bulunur. Bir sözleşme faizi varsa bunun hangi döneme ve hangi borç tutarına uygulanabileceği ayrıca açıklanmalıdır.

Basit faiz hesabının mantığı ana para, geçerli yıllık oran ve süre ilişkisidir. Ancak dosyanın gün sayımı, yıl esası ve değişen oranlarının nasıl uygulanacağı somut hukuki rejime bağlıdır. Bu yüzden herhangi bir hesap formülünün çıktısı tek başına kesin kapak hesabı gibi sunulmamalıdır. Borcun döviz olarak veya döviz karşılığı Türk parasıyla istenmesi de hangi matraha faiz yürütüleceğini etkileyebilir.

Örneğin bir ödeme dekontu 15 Haziran tarihli olduğu hâlde hesapta 15 Temmuz mahsup edilmiş görünüyorsa iki tarih arasındaki faiz etkisi ayrıca gösterilir. Paranın ne zaman dosyaya girdiği veya doğrudan alacaklı tarafından ne zaman alındığı araştırılır. Her bankacılık çıkışı, aynı gün alacaklının geçerli tahsilatı olmayabilir. Tartışmanın hangi kayıt farkına dayandığı dilekçede belirtilir.

Hesap düzeltme talebinde karşılaştırmalı sonuç kullanılır: mevcut dosya hesabının kabul ettiği tarih ve tutar, doğru olduğu ileri sürülen tarih ve tutar, bunların bakiye üzerindeki farkı. Böyle bir döküm, genel faiz şikâyetinden daha denetlenebilir bir talep oluşturur. Müdürlük hesabını düzeltse bile yeni kapak hesabının değişen kayıtları içerdiği kontrol edilmelidir. Kalan borç için yapılacak ödeme yeni hesap tarihine göre planlanır.

Sık sorulan sorular

Faiz ana parayı geçince faiz durur mu?

Genel bir durma kuralı yoktur. Faizin dayanağı, alacağın türü ve yürürlükteki düzenlemeler esas alınır.

Ödeme yaptığım hâlde borç büyüyebilir mi?

Ödeme tutarı işlemiş faiz ve diğer kalemleri karşılamıyorsa bakiye artabilir. Ödemenin doğru tarihte ve doğru sırayla mahsup edilip edilmediği kontrol edilmelidir.

Her dosyada bileşik faiz uygulanabilir mi?

Hayır. Faize yeniden faiz işletilmesi genel olarak serbest değildir. Kanunun izin verdiği özel durumlar ile hukuka aykırı mükerrer hesap ayrılmalıdır.

Bir avukatın söylediği toplam tutar kapak hesabı mıdır?

Dosya borcunun resmî ve tarihli kalem dökümüyle karşılaştırılması gerekir. Sözlü bir toplam, müdürlük hesabının ve ödeme koşullarının yerine geçmez.

Mevzuat ve ilgili okumalar

• İcra ve İflas Kanunu: m.16, 58, 60, 62
• Türk Borçlar Kanunu: m.100, 117, 120, 121
• 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun: Alacağa ve döneme uygulanacak faiz hükümleri

• İcra Ödeme Emrinde Borcun Bir Kısmı Doğruysa Nasıl İtiraz Edilir?
• İlamlı İcrada İcra Emri Mahkeme Kararından Farklıysa Ne Yapılır?
• İcra Borcunu Alacaklıya Elden veya Havale ile Ödedim: Dosya Neden Açık?

Diğer açıklamalar için icra hukuku yazılarını inceleyebilirsiniz.

İcra dosyasındaki faiz ve tahsilat hesabı, Mersin'deki ofisimizde belgeye dayalı olarak incelenebilir. Başka illerdeki dosyalarda da okunabilir evrak ve gerekli temsil yetkisiyle değerlendirme yapılabilir. Av. Emirhan Keskin ile iletişim.