Deneme Süresinde Hamilelik Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçi Ne İsteyebilir?

Deneme süresinde hamile işçi fesih: Deneme süresinde hamile işçi feshi, sırf gebelik gerekçe gösteriliyorsa hukuka uygun hâle gelmez.

Deneme süresinde hamile işçi fesih: kısa cevap

İş Kanunu madde 15, geçerli bir deneme kaydı varsa tarafların bu süre içinde bildirim süresi beklemeden ve ihbar tazminatı ödemeden sözleşmeyi sona erdirebilmesini sağlar. Aynı kanunun eşit davranma ilkesi ve gebelik nedeniyle ayrımcılık yasağı devam eder. İşverenin “denemedeydi” açıklaması, gerçek fesih nedenini inceleme ihtiyacını ortadan kaldırmaz. İşçi çalıştığı günlerin ücreti ve diğer kazanılmış alacaklarının yanında koşulları varsa ayrımcılık tazminatı isteyebilir.

Deneme kaydı gerçekten var mı, süre doldu mu?

Önce imzalı iş sözleşmesinde açık deneme kaydı olup olmadığı araştırılır. Deneme süresi kanunen en çok iki aydır; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir. Deneme kaydı hiç yoksa, işe başlayan herkesin otomatik olarak ilk iki ay denemede sayılması mümkün değildir. İşe giriş bildirgesi, sözleşme, toplu iş sözleşmesi ve fiilî başlangıç tarihi birlikte okunur. İşveren süre bittikten sonra “deneme” gerekçesiyle fesih yaptığını ileri sürüyorsa genel fesih hükümleri, ihbar ve koşullarına göre iş güvencesi ayrıca değerlendirilir.

Hamilelik ile fesih arasında bağlantı nasıl gösterilir?

Gebelik işverene bildirildikten hemen sonra çalışma notları değişti mi, planlanmış eğitim iptal mi edildi, görevden çıkarma mesajı geldi mi? Tebligat ve mesajların tarih sırası önemlidir. İşçiden hamilelik hakkında soru soran yöneticinin yazışması, vardiya değişikliği, diğer deneme çalışanlarına uygulanan objektif performans kriterleri ve fesih tutanağının içeriği karşılaştırılabilir. Tek başına yakın zaman ilişkisi her dosyada sonucu belirlemez; fakat ayrımcılık ihtimalini somutlaştıran olgularla birlikte incelenir. Sağlık raporunun tamamını herkese dağıtmak yerine gerekli tarih ve bildirim olgusunu gösteren belgeler korunmalıdır.

Eşit davranma tazminatı ve diğer alacaklar

İş Kanunu madde 5, cinsiyet ve gebelik temelinde farklı muameleyi yasaklar. İş ilişkisinde veya sona ermesinde bu hükme aykırılık varsa işçi dört aya kadar ücreti tutarında uygun tazminat ve yoksun bırakıldığı hakları talep edebilir. Miktar kendiliğinden dört ay değildir; ihlalin niteliği dosyada değerlendirilir. Çalışılmış günlerin ücreti, hak edilmiş prim veya fazla çalışma ayrı kalemlerdir. İhbar tazminatı, geçerli deneme kaydı içinde usulüne uygun sona ermede doğmayabilir. Kıdem tazminatında ise kural olarak en az bir yıllık kıdem aranır; kısa bir deneme süresinde bu koşul çoğu kez yoktur.

İşe iade mümkün mü?

İşe iade için yalnız gebelik ayrımcılığı iddiası yeterli değildir. Belirsiz süreli iş sözleşmesi, işyerindeki işçi sayısı, işçinin kıdemi ve işveren vekili konumu gibi İş Kanunu madde 18 kapsamı ayrıca incelenir. En az altı aylık kıdem kuralı ve en az otuz işçi koşulu deneme süresi içindeki yeni çalışanda genellikle gerçekleşmez. Aynı işverenin farklı işyerlerindeki kıdem birleştirmesi gibi özel durumlar araştırılabilir. İşe iade koşulları varsa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvuru kritik; anlaşmama son tutanağından itibaren iki hafta içinde dava açılır.

Ayrımcılık iddiasında ispatın kurulması

İşçi, ayrımcılık yapıldığına ilişkin güçlü bir olguyu ortaya koyduğunda işverenin ihlal bulunmadığını ispat yükü gündeme gelir. Bu düzenleme, herhangi bir belge olmadan her hamilelik sonrası feshi otomatik olarak ayrımcılık kabul etmez. İşveren objektif ve tutarlı deneme değerlendirmelerini, eğitimi, görev tanımını ve fesih zaman çizelgesini gösterebilmelidir. Performans iddiası, işçinin henüz kendisine verilmeyen bir görev üzerinden kuruluyorsa itiraz edilir. Görüşme notları ve imzalı değerlendirme formlarının sonradan düzenlenip düzenlenmediği incelenir.

Bugün hangi belgeleri saklamalı?

Sözleşme, işe giriş bildirgesi, çalışma çizelgesi, ücret bordrosu, banka ödemesi, gebelik bildirimi, fesih mesajı ve insan kaynaklarıyla yazışmalar tarih sırasıyla kaydedilmelidir. İşçiye boş sayfa veya “tüm haklarımı aldım” ibareli bir belge sunulursa metnin niteliği görülmeden imzalanmamalıdır. İmzalanmış belge varsa da bu, dosyanın başka delillerle incelenmesine kesin engel değildir. Hukuka aykırı biçimde başkalarının özel yazışmalarını almak yerine işçinin kendi tarafı olduğu görüşmeleri ve meşru erişimindeki kayıtları saklamak daha güvenlidir.

Başvuru yolu ve zamanaşımı

İşçilik alacakları ve iş ilişkisinden kaynaklanan tazminat için dava şartı arabuluculuk yolu uygulanır. İşe iade için bir aylık özel süre, diğer ücret ve tazminat kalemlerinden ayrılır; hepsine tek süre yazmak hata yaratır. Eşit davranma ilkesine aykırı fesihten kaynaklanan tazminat ve kanunda sayılı bazı işçilik kalemlerinde beş yıllık zamanaşımı düzenlemesi bulunur. Başlangıç, talep türü ve geçiş hükmü dosyada teyit edilmelidir. Arabuluculuk görüşmesine katılmadan önce talep kalemlerinin ayrı hesaplanması, birbirinin yerine geçen bedellerin mükerrer yazılmasını önler.

İşverenin nesnel gerekçesi nasıl sınanır?

Deneme süresi, işçinin işe uygunluğunun değerlendirildiği bir dönemdir; fakat ölçütün hangi iş için belirlendiği açık olmalıdır. İşe girişte vaat edilen görev yerine hiç verilmemiş ekipman, müşteri portföyü veya eğitim yüzünden hedef tutturulamamışsa işverenin performans savunması ayrıca sorgulanır. Fesih öncesindeki olumlu geribildirimlerin aniden olumsuza dönmesi, aynı işi yapan başka deneme çalışanlarıyla farklı işlem yapılması ve gebelik bildiriminin hemen ardından görev iptali birlikte gösterilebilir. İşçi yalnız işyerinde bulunduğunu değil, hangi işi hangi tarihte yaptığını da belgelendirmelidir. İşveren gerçekten bağımsız bir neden ileri sürüyorsa bu nedenin hangi somut olguyla desteklendiği incelenir.

Arabuluculukta talep kalemlerini ayırın

Görüşmede ayrımcılık tazminatı, çalışılmış ücret, varsa prim, fazla çalışma ve izin gibi kalemler ayrı başlıklarda ele alınır. Deneme süresinin çok kısa olması bazı kalemlerin doğmadığı anlamına gelebilir; bu durum ayrımcılık iddiasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İşe iade koşulları oluşmamışsa arabuluculuk başvurusu yalnız işe iade etiketiyle sınırlanmamalıdır. İşverenin teklif ettiği anlaşma metninde işçinin hangi dosya ve alacaklardan feragat ettiği dikkatle okunmalıdır. Gebelik ve sağlık belgelerinde gereksiz ayrıntı paylaşmadan yalnız ispat için gerekli kayıt sunulabilir.

Sık sorulan sorular

Deneme süresinde hamile olduğumu söylemek zorunda mıyım?

Her işe girişte gebeliği kendiliğinden açıklamaya ilişkin genel bir kural yoktur. Yapılan işin sağlık ve güvenlik riski varsa korunma tedbirleri için işyeri hekimi ve işverenle gerekli bilgiler uygun kapsamda paylaşılabilir. Gebelik, deneme hakkının ayrımcı kullanılmasını meşrulaştırmaz.

Hamile olduğumu bildirdikten ertesi gün çıkarıldım; otomatik tazminat alır mıyım?

Hayır. Yakın tarih önemli bir emaredir; fesih nedeni, yazışmalar, karşılaştırılabilir çalışanlar ve objektif değerlendirmeler birlikte incelenir. Şartları oluşursa eşit davranma tazminatı ve hak edilmiş alacaklar istenir.

Deneme süresinde işten çıkarılan hamile işçi ihbar tazminatı alır mı?

Geçerli deneme kaydı ve süresi içinde usulüne uygun fesihte ihbar tazminatı doğmaz. Deneme kaydı yoksa veya süre geçmişse genel bildirim kuralları ayrıca uygulanabilir.

İlgili yazılar ve resmî kaynaklar

Konunun yakın yönleri için deneme suresinde isten cikarilan isci haklari ve hamile iscinin gece vardiyasi hakki yazılarını inceleyebilirsiniz. Mevzuatın asıl metni ve uygulama bilgisi için resmî kaynak ile ilgili resmî açıklama veya kanun metni kullanılmalıdır. Somut dosyanın tarihine uygulanacak metin ve delil durumu ayrıca belirlenir.

Av. Emirhan Keskin, Mersin merkezli büro üzerinden Türkiye genelindeki dosyaları belge, işlem tarihi ve yetkili merci yönünden inceleyebilir. Değerlendirme, uyuşmazlığın kendine özgü evrakı üzerinden yapılır; hukuki sonuç önceden garanti edilemez.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)