Çocuğun Yurt Dışına Kaçırılma Riski Varsa Seyahatten Önce Hangi Tedbirler İstenir?

Kısa cevap: Diğer ebeveynin çocuğu yurt dışına götürüp geri getirmeyeceğine dair somut bir risk varsa, pasaport veya bilet bilgisini öğrendiğiniz gün aile mahkemesine gerekçeli bir geçici tedbir başvurusu yapın. Dava sürüyorsa dosyaya, dava yoksa görevli ve yetkili mahkemeye başvurunun biçimi dosyaya göre belirlenir. Seyahat planı, önceki geri getirmeme davranışı, çocuğun mutat yaşamı ve kişisel ilişki düzeni gibi kayıtları sunun. “Eski eşim yabancı uyruklu” veya “bilet aldı” iddiası tek başına ülke dışına çıkışı yasaklatmaz; mahkeme çocuğun üstün yararı ile seyahat hakkı ve riskin ağırlığını birlikte tartar.

Bu yazı, çocuk henüz Türkiye’deyken kaçırma veya haksız alıkoyma tehlikesinde atılacak adımlara odaklanır. Olağan gezi için diğer ebeveynin muvafakati ve mahkeme izni başka konudur. Çocuk ülke dışına çıkarılmış veya ziyaret bitmesine rağmen dönmemişse Lahey Sözleşmesi uyarınca iade yolu ayrıca ve gecikmeden incelenir. Her yurtdışı yolculuğu kaçırma değildir; mesele çocuğun yerleşik düzeninin ve ebeveynlik haklarının haksız biçimde koparılma riskidir.

Hangi davranışlar somut kaçırma riski gösterebilir?

Tek başına yabancı pasaport, yurt dışında akraba veya tatil planı yeterli bir olgu değildir. Buna karşılık tek yön bilet, geri dönüş tarihi vermeme, çocuğun okul kaydını gizlice sildirme, evi kapatıp eşyaları taşıma, çocuğun belgelerini ve sağlık kayıtlarını toplayıp adres saklama, önceki teslim veya görüşme kararlarına uymama, “bir daha getirmeyeceğim” içerikli açık mesajlar birlikte değerlendirilir. Hangi olayın ne zaman olduğu, bunun çocukla gerçek bağlantısı ve belgenin hukuka uygun elde edilmesi önemlidir.

Karşı tarafın farklı ülkeye taşınma isteği bazen iş veya aile bakımından meşru olabilir. Böyle bir planla çocukla kişisel ilişkiyi kesme niyetini ayırmak gerekir. Çocuğun daha önce nerede yaşadığı, okula nerede gittiği, kimlerin bakım verdiği, günlük dil ve sağlık düzeni, diğer ebeveynle düzenli temasının nasıl sürdüğü dosyaya yazılmalıdır. Soyut endişe yerine “şu tarihte alınan tek yön uçuş, şu mesaj, şu okul kaydı” türünden kronoloji sunmak mahkemenin hızlı ve ölçülü karar vermesini sağlar.

Velayet kimdeyse başvuru hakkı değişir mi?

Çocuğun velayeti, geçici velayeti ve kişisel ilişki kararları birlikte okunur. Boşanma davası sırasında Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 169 çocuğun bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemler için aile hâkimine yetki verir. Velayetin tek ebeveyne bırakıldığı kesin karar, diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişki hakkını ve çocuğun üstün yararını ortadan kaldırmaz. Fakat yalnızca diğer ebeveyn yolculuk yapacak diye genel bir veto yetkisi de doğurmaz.

Ortak velayet, devam eden evlilik, geçici velayet ve kesinleşmiş tek velayet farklı temsil ve karar ilişkileri kurar. Seyahat eden ebeveynin hangi karara dayandığı, gidilecek ülkenin vize uygulaması, pasaport ve mevcut seyahat kısıtlaması dosyadan kontrol edilir. Örneğin iki haftalık ziyaret için dönüş bileti ve açık iletişim planı varsa risk savı ile süresiz yerleşme için ev kapatılıp okul nakli yapılması aynı değerlendirilmez. Tedbir talebi, “her uluslararası seyahati ömür boyu yasakla” gibi sınırsız yazılmamalıdır.

Aile mahkemesinden nasıl bir geçici önlem istenir?

Boşanma veya velayet davası varsa ara kararın gözden geçirilmesi ve çocuk bakımına ilişkin geçici önlem istenir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 389–391, gecikmede ciddi zarar veya hakkın elde edilmesinin güçleşmesi hâlinde ihtiyati tedbirin şartlarını, talebin gerekçelendirilmesini ve tedbirin türlerini düzenler. Dava açılmadan önceki veya dava sürerken yapılan istemin hangi mahkemeye sunulacağı m. 390 çerçevesinde incelenir. Aile hukukunda TMK m. 169’daki çocuğun korunması yetkisiyle usul hükümlerinin ilişkisi somut dosyada kurulur.

Dilekçede çocuğun kimliği ve bugünkü yerleşim düzeni, yürürlükteki velayet ve kişisel ilişki kararları, çıkış ihtimali olan tarih, gidilecek ülke, somut risk olguları ve istenen önlemin kapsamı açık olsun. Mahkemeden örneğin belirli yolculuğun durum netleşene kadar ertelenmesi, çocuğun yurt dışına çıkarılmaması yönünde geçici ve gerekçeli tedbir, pasaport işlemlerine ilişkin ölçülü önlem veya çocukla iletişimi koruyan yeni ara karar istenip istenemeyeceği incelenir. Hâkim her talebi kabul etmek zorunda değildir; tedbirin kanuni dayanağını, gerekliliğini, süresini ve çocuğa etkisini belirler.

Şiddet, istismar veya çocuğun acil korunma ihtiyacı da varsa ilgili koruma yolları ayrıca değerlendirilir. Seyahati engelleme talebini yalnız diğer ebeveyni cezalandırma aracına çevirmeyin. Gerekçesiz ve uzun süreli bir kısıtlama çocuğun eğitim, aile bağları ve seyahat menfaatlerine de zarar verebilir. Somut risk azalırsa tedbirin kaldırılması veya daraltılması için başvuru yapılabilir.

Polise, havayoluna veya pasaport birimine haber vermek yeterli mi?

İlgili kurumlara bilgi vermek acil durumda önem taşıyabilir, fakat sırf bir ebeveynin dilekçesi veya telefon çağrısı kendiliğinden sınır kapısında uygulanacak mahkeme tedbiri yaratmaz. Öncelik mahkemenin verdiği açık kararın alınması ve kararın uygulanacak kurumlara usulüne uygun iletilmesidir. Kararda çocuğun kimliği, kısıtlamanın konusu ve süresi açık değilse uygulama karışıklığı doğabilir. İletim, tebligat ve kayda işlenme aşamalarını dosyada kontrol edin; “hakim sözlü söyledi” varsayımıyla uçağa gitmeyin.

Gerçekten saatlerle ölçülen bir tehlike varsa mahkemeye aciliyeti uçuş bilgisiyle bildirin ve yetkili kolluğa çocuğun güvenliğiyle ilgili somut olayları aktarın. Suç şüphesi varsa savcılık başvurusu ayrıca yapılabilir; ancak ceza ihbarı ile aile mahkemesi tedbiri farklı amaç taşır. Çocuk için düzenlenmiş mevcut 6284 koruma kararı, geçici velayet veya uluslararası dosya varsa hepsini aynı başvuruda açıklayın. Birbiriyle çelişen kararların uygulanması çocuk için ek zarar yaratabilir.

Karar çıkınca hangi aşamalar izlenir?

Bir tedbir kararı almakla onun uygulanmasının tamamlandığını varsaymayın. Mahkeme kaleminden kararın onaylı veya elektronik imzalı örneğinin ne zaman hazır olduğunu, hangi sınır ve pasaport birimlerine gönderildiğini, dosyada gönderim kaydı bulunup bulunmadığını öğrenin. Kararda “çocuğun yurt dışına çıkışı” ile yalnız “pasaport düzenlenmemesi” farklı işlerdir: Çocuğun geçerli pasaportu varsa sadece yeni pasaport başvurusunu durdurmak, seyahati tek başına durdurmayabilir. Hangi kurumun hangi işlem için bilgilendirildiği açık olmalıdır.

Başka ülkenin vatandaşlığı veya ikinci pasaport iddiası varsa bunu kanıtlayabildiğiniz ölçüde derhâl mahkemeye iletin. Eski bir pasaporta ilişkin tedbirin bütün yabancı belgeleri kendiliğinden kapsadığını varsaymayın. Karar süresi, tebliğ ve karşı tarafın itirazı da takip edilir. İtiraz hakkının bulunması, mahkemenin kurduğu tedbirin o anda uygulanma durumunu dosyadan kontrol etmeyi gereksiz kılmaz. Çocuğun eğitim veya sağlık amacıyla kısa süreli seyahati için istisna talebi gündeme gelirse hâkime yeni belgeyle ölçülü düzenleme önerilebilir.

Çocuğun güvenliğini korumak adına karşı ebeveyni sürpriz bir havalimanı tartışmasıyla karşı karşıya bırakmak yerine, yürürlükteki kararın uygulanması için usul ve iletişim kanallarını izleyin. Çocuğun yaşına uygun açıklama yapılması ve yetişkinler arasındaki çekişmenin ona yüklenmemesi önemlidir. Bu, mahkeme kararını geciktirme anlamına gelmez; işlemin çocuğu en az örseleyecek biçimde yürütülmesine yardımcı olur.

5717 sayılı Kanun’un pasaport ve çıkış tedbiri her dosyada uygulanır mı?

Hayır. 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun m. 24, uluslararası iade veya kişisel ilişki kurulması işlemleri sonuçlanıncaya kadar mahkemenin çocuğun yerinin takibi için geçici önlemlerine ilişkindir. Bu bağlamda çocuğun yurt dışına çıkışının geçici durdurulması, pasaport alınmasının/yenilenmesinin durdurulması ve başka kayıt önlemleri sayılır. Kanunun bu özel hükmünü, henüz böyle bir uluslararası işlem bulunmayan her yerel boşanma davasında otomatik pasaport yasağı yetkisi diye sunmak doğru değildir.

Örneğin çocuk haksız götürüldüğü ülkeden Türkiye’ye iade edilmiş veya uluslararası iade/kişisel ilişki işlemi Türkiye’de yürüyorsa 5717’nin uygulanma şartları ayrıca araştırılır. Türkiye’den ilk çıkış gerçekleşmeden doğan aile hukuku riskinde ise mevcut velayet davası, TMK m. 169, HMK’daki tedbir şartları ve varsa özel koruma kararları somutlaştırılır. “Lahey’e başvurdum, havalimanı otomatik durdurur” düşüncesi yanlıştır. Doğru hükmün doğru aşamada ileri sürülmesi gecikmeyi önler.

Lahey Sözleşmesi ne zaman devreye girer?

1980 Lahey Sözleşmesi ve Türkiye’de 5717 sayılı Kanun, velayet hakkı ihlal edilerek bir taraf devletten diğerine götürülen veya orada haksız alıkonulan 16 yaşından küçük çocuğun iadesi ya da kişisel ilişkinin kurulmasına ilişkin çerçeve sunar. Çocuğun mutat meskeni, velayet hakkının içeriği, hangi devletlerin taraf olduğu ve götürülmenin/alıkonulmanın tarihi belirleyicidir. Merkezî makam Türkiye’de Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğüdür; başvuru ve yerel savcılık aracılığıyla işlem imkânları resmî açıklamada yer alır.

Bu mekanizma her boşanmış ebeveynin seyahat anlaşmazlığı için otomatik sınır yasağı vermez. Çocuk yurt dışına götürülür veya izin verilen gezi sonunda geri getirilmezse zaman kaybetmeden ülke ve hak durumuna göre iade prosedürünü değerlendirin. Çocuk hâlâ Türkiye’deyse önleyici tedbir başvurusunu “dönmesini bekleyip sonra iade davası açarız” diye ertelemeyin. Sitedeki Lahey iade rehberi gerçekleşmiş olayların aşamalarını ayrıca açıklar.

Delil dosyasını nasıl hazırlamalıyım?

• Çocuğun nüfus/kimlik, pasaport ve okul bilgileri; mutat yaşamını gösteren ilgili kayıtlar.
• Velayet, geçici velayet ve kişisel ilişki kararları; varsa kesinleşme ve sonraki değişiklikler.
• Uçuş tarihi, tek yön veya dönüş bileti, rezervasyon, adres değişikliği, eşya taşıma ve okul nakil bilgileri.
• Geri getirmeme beyanı, önceki teslim ihlali ve yazılı seyahat anlaşmaları; her birinin tarihli ve hukuka uygun kaydı.
• Gidilecek ülke, çocuğun vatandaşlıkları ve varsa yurt dışındaki konut/okul planı.

Özel hesaplara izinsiz girerek veri toplamayın; çocuğun pasaportunu saklamak veya diğer ebeveynle fiziksel çatışma yaratmak hukuki riski artırır. Bildiğiniz kadarını güvenilir belgelerle yazın, eksik kayıtların ilgili kurumdan mahkemece istenmesini talep edin. Sosyal medyadaki seyahat fotoğrafı ile kesin tek yön taşınma planını eşitlemeyin. Riskteki artışın neden bu hafta acil karar gerektirdiğini delilin yanında açıklayın.

Tedbir verilmezse veya diğer ebeveynin meşru yolculuğu varsa?

Tedbir talebi reddedilirse kararın gerekçesi ve kanun yolu/süre bilgisi incelenir; yeni delil varsa usulüne uygun başvuru değerlendirilir. Aynı söylentiyi tekrar tekrar sunmak yerine gerçekten yeni ve doğrulanabilir olguya odaklanın. Yolculuk çocuk için sağlık tedavisi, aile ziyareti veya eğitim gereği olabilir. Riskin çocuğun yararıyla ilişkisi zayıfsa genel seyahat yasağı ölçüsüz görülebilir.

İki ebeveyn güvenli ve açık bir yolculuk düzeni kurabiliyorsa gidiş-dönüş tarihleri, iletişim, konaklama, acil sağlık bilgisi ve kişisel ilişki telafisini yazılılaştırmak yararlı olabilir. Anlaşma, yürürlükteki mahkeme kararına aykırıysa gerekli mahkeme değişikliğinin yerine geçmez. Belirsiz “dönerim” sözüyle yetinmeyin; öte yandan ispatlanmamış kaçırma iddiasıyla çocuğun her temasını kapatmayın.

Sık sorulan sorular

Diğer ebeveyn bilet aldı diye çocuğa çıkış yasağı verilir mi?

Bilet risk incelemesindeki bir olgudur; tek başına otomatik yasak nedeni değildir. Dönüş planı, okul/ikamet değişikliği, eski kararlar ve çocuğun yararı birlikte değerlendirilir.

Boşanma davam sürüyor; hangi mahkemeye acil başvurmalıyım?

Çocukla ilgili mevcut aile mahkemesi dosyasına somut risk ve delillerle geçici önlem istemi sunulur. Dava yoksa görevli ve yetkili mahkemede açılacak iş ile HMK m. 390 koşulları dosyaya göre değerlendirilir.

Karşı tarafın yabancı vatandaşlığı tek başına yeterli mi?

Hayır. Vatandaşlık, kaçırma niyetinin kanıtı değildir. Tek yön taşınma hazırlığı, geri getirmeme beyanı veya geçmiş ihlaller gibi somut olgular önemlidir.

Çocuğun pasaportu zaten varsa tedbir istenebilir mi?

Pasaportun varlığı talebi anlamsız kılmaz; ancak istenen kararın türü, mahkemenin yetkisi ve uygulama kurumu açıklaştırılmalıdır. 5717 m. 24’ün özel kapsamı her aile davasına otomatik uygulanmaz.

Çocuk götürülürse doğrudan Lahey iadesi alınır mı?

Otomatik değildir. Mutat mesken, velayet hakkı, taraf devletler, çocuğun yaşı, götürülme ve geri getirmeme tarihi incelenir; yetkili merkezî makam prosedürü gecikmeden başlatılmalıdır.

Polise haber vermek aile mahkemesi kararının yerine geçer mi?

Hayır. Acil güvenlik veya suç şüphesini bildirmek ayrı, uygulanabilir geçici aile mahkemesi kararı almak ayrıdır. Mevcut tedbirin ilgili kuruma ulaştığını dosyadan doğrulayın.

Çocuk için çıkış tedbiri süresiz kalır mı?

Tedbirin gerekçesi, süresi, devam ihtiyacı ve çocuğa etkisi denetlenir; koşullar değişirse kaldırma veya değiştirme istenebilir. Başvuruda dar ve ölçülü korumayı açıklayın.

Sonuç: seyahati değil, kanıtlanan riski mahkemeye taşıyın

Çocuk hâlâ Türkiye’deyken uçuş ve yerleşme delillerini tarih sırasına koyun; mevcut velayet kararını ve çocuğun günlük düzenini ekleyerek aile mahkemesine aciliyeti anlatın. Karar çıkarsa uygulanacak kurumlara iletimini izleyin. Çocuk zaten yurt dışına çıkarılmışsa uluslararası iade yolunu ayrıca değerlendirin. Mersin merkezli büromuza ülkenin her ilinden iletişim sayfasıyla başvurup mevcut karar, uçuş ve iletişim belgelerini güvenli biçimde paylaşma yöntemini görüşebilirsiniz. Belirli tedbir veya iade sonucu vaat edilemez.

Yayınlayan: Av. Emirhan Keskin — Mersin Barosu, Sicil No: 5507. Kaynak inceleme tarihi: 29 Eylül 2026. Genel hukuki bilgilendirmedir; bireysel danışmanlık yerine geçmez.

Resmî kaynaklar: TBMM: TMK m. 169; TBMM: HMK m. 389–391; TBMM: 5717 sayılı Kanun m. 1 ve 24; Adalet Bakanlığı: çocuk kaçırma ve velayet işlemleri.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)