Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinTMK 432 zorunlu yatış ve itiraz: kısa cevap
TMK 432 kapsamındaki zorunlu yerleştirme, yalnız psikiyatrik tanı bulunmasına dayanmaz. Kanunda sayılan hâllerden biri nedeniyle toplum için tehlike oluşturan erginin kişisel korunması başka biçimde sağlanamıyorsa, tedavi, eğitim veya ıslah amacıyla elverişli bir kuruma yerleştirme ya da alıkoyma gündeme gelebilir.
Karar kural olarak kişinin yerleşim yerindeki; gecikmesinde sakınca varsa bulunduğu yerdeki Sulh Hukuk Mahkemesince verilir. Kararın bildirilmesinden itibaren ilgili veya yakını on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir. Tutulma şartları ortadan kalktığında çıkarılma istenebilir.
Acil güvenlik notu: Kişinin kendisine veya başkasına zarar verme riski varsa hukuk başvurusu beklenmeden 112 aranmalı ve sağlık değerlendirmesi sağlanmalıdır.
Zorunlu yerleştirme için aranan şartlar
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 432 ve devamı maddelerinde koruma amacı öne çıkar. Kanunda sayılan durumlardan birinin bulunması tek başına yeterli değildir. Kişinin toplum için tehlike oluşturması, kişisel korunmasının başka biçimde sağlanamaması ve seçilen kurumun amaca elverişli olması birlikte değerlendirilir.
Gönüllü tedavi, ayakta takip, aile veya sosyal destek gibi daha hafif seçeneklerin neden yeterli olmadığı somutlaştırılmalıdır. Yakının talebi ya da yalnız tanı bilgisi, başka olgu olmadan özgürlüğün kısıtlanması için yeterli kabul edilmemelidir.
Hangi mahkeme karar verir?
Yerleştirme veya alıkoyma kararı kural olarak ilgilinin yerleşim yerindeki vesayet makamınca verilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kişinin bulunduğu yerdeki vesayet makamı da karar verebilir. Vesayet makamı Sulh Hukuk Mahkemesi, denetim makamı ise Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yetki ve görev, başvurunun niteliği ile somut olayın bulunduğu aşamaya göre dosya üzerinden ayrıca kontrol edilmelidir.
Bildirim, dinlenme ve sağlık kurulu güvenceleri
Özgürlüğü sınırlayan kararın gerekçesi, kanunda öngörülen bildirim, dinlenme ve tıbbi değerlendirme güvenceleriyle birlikte ele alınmalıdır. Kişi ile yakınlarına karar ve itiraz yolu bildirilir. Gerekli tıbbi değerlendirmenin güncel olması, riskin ve daha hafif seçeneklerin dosyada görünmesi önem taşır.
Zorunlu yerleştirme kararı her tıbbi müdahaleyi sınırsız biçimde yapma yetkisi vermez. Sağlık hizmeti, kişilik hakları, özel hayat ve ölçülülük ilkesi ayrıca korunur.
10 günlük itiraz nasıl yapılır?
İlgili kişi veya yakını, kararın kendisine bildirilmesinden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir. Süre hesabında karar tarihi değil, usulüne uygun bildirim tarihi esas alınır. İtirazda kararın hangi şartının bulunmadığı; güncel sağlık değerlendirmesi, somut risk, daha hafif tedbirler ve usul kayıtlarıyla açıklanmalıdır.
- Karar ve bildirim belgesini saklayın.
- Mahkeme dosya numarası ile kurum/hastane bilgilerini belirleyin.
- Güncel hekim değerlendirmesi ve tedavi kayıtlarını kronolojik hazırlayın.
- Daha hafif seçeneğin neden yeterli olacağını gösteren somut destek planını ekleyin.
Kurumdan çıkarılma talebi
Kurumda tutulma şartları ortadan kalktığında kişinin çıkarılması istenebilir. Çıkarılma talebi ile ilk yerleştirme kararına itiraz aynı şey değildir. Ret kararına karşı kanunda öngörülen denetim yolu ve on günlük süre ayrıca değerlendirilmelidir. Güncel sağlık durumu ile dışarıdaki tedavi ve destek planı talebin merkezinde olmalıdır.
Mahkeme ve hastane dosyasında hazırlanacak belgeler
- Yerleştirme, alıkoyma veya çıkarılma talebine ilişkin mahkeme kararları ve tebligatlar
- Güncel psikiyatrik değerlendirme, epikriz, konsültasyon ve ilaç kayıtları
- Olay, 112 ve kolluk kayıtları ile varsa tanık bilgileri
- Ayakta tedavi, aile desteği, barınma ve takip planını gösteren belgeler
- Hak bilgilendirmesi, hastane bildirimleri ve kurum yazışmaları
Eksik sağlık kayıtları için hasta dosyası ve görüntülere erişim rehberine; özel nitelikli verilerin kullanımı için sağlık verilerinin korunması yazısına bakabilirsiniz.
Acil sağlık riski ile hukuk yolunu ayırın
Yakın ve ciddi zarar riski bulunan durumda ilk adım mahkeme dilekçesi değil, 112 üzerinden acil sağlık desteğidir. Hukuk yolu; yerleştirme kararının şartlarını, usulünü ve devam eden tutulmanın gerekliliğini denetler. Tıbbi teşhis ve acil risk değerlendirmesi sağlık profesyonellerince yapılır.
Sık sorulan sorular
Yakının talebi tek başına zorunlu yatış için yeterli midir?
Hayır. Kanuni şartların somut verilerle birlikte değerlendirilmesi, kişisel korunmanın başka biçimde sağlanamaması ve yargısal denetim gerekir.
İtiraz süresi ne zaman başlar?
On günlük süre, kararın ilgiliye veya yakınına usulüne uygun bildirilmesiyle başlar. Tebligat belgesi dosyada korunmalıdır.
Şartlar sonradan ortadan kalkarsa ne yapılabilir?
Kurumdan çıkarılma istenebilir. Talep reddedilirse ret kararının bildirimi ve kanuni denetim süresi ayrıca kontrol edilmelidir.
Acil tehlikede önce nereye başvurulur?
Kişinin kendisine veya başkasına zarar verme riski varsa 112 aranmalı ve sağlık değerlendirmesi sağlanmalıdır.
Resmî kaynaklar
Bu yayın genel hukuki bilgilendirme amacı taşır; tıbbi teşhis veya tedavi tavsiyesi değildir. Somut olayda güncel mevzuat, bildirim tarihi, sağlık kayıtları ve mahkeme dosyası birlikte incelenmelidir.