Fatura ve Cari Hesap Alacağı Nasıl İspatlanır?

Kısa cevap: Fatura ve cari hesap alacağı yalnız faturanın düzenlenmesiyle kesinleşmez. Alacaklı; sözleşmeyi veya siparişi, malın teslimini ya da hizmetin ifasını, faturanın karşı tarafa ulaştığını, varsa sekiz günlük itiraz sürecini, cari hesap/mutabakat kayıtlarını ve ödenmeyen bakiyeyi birlikte ispatlamalıdır. E-fatura sisteminde faturanın alınmış olması, temel borcun her durumda kabul edildiği anlamına gelmez.

Fatura ve Cari Hesap Alacağı Nasıl İspatlanır?: hızlı cevap ve kapsam

fatura ve cari hesap alacağı hakkında sağlıklı bir hukuki değerlendirme; olayın ticari niteliği, tarafların tacir olup olmadığı, işlem tarihleri, sözleşme ve şirket kayıtları birlikte incelenerek yapılır. Aynı başlık altında görünen iki dosyada uygulanacak süre, görevli mahkeme veya talep türü farklı olabilir. Bu nedenle aşağıdaki açıklamalar, tek bir belgeye değil bütün dosya kronolojisine dayanan bir yol haritası sunar.

Ticaret hukuku uyuşmazlıklarında yalnız hakkın varlığı değil, hakkın doğru zamanda ve doğru usulle ileri sürülmesi de belirleyicidir. Dava şartı arabuluculuğun atlanması, hak düşürücü sürenin kaçırılması, şirket kararının yanlış organdan alınması ya da elektronik kayıtların bütünlüğünün korunmaması, esas yönünden güçlü bir talebi usulden zayıflatabilir.

Bu rehber; Türk Ticaret Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu, İcra ve İflas Kanunu ve konuya özgü düzenlemeler çerçevesinde hazırlanmıştır. Kanun maddeleri uygulama yönünü gösterir; nihai hukuki yol, güncel mevzuat ve somut belgeler kontrol edildikten sonra belirlenmelidir.

TTK m. 21/2’deki sekiz günlük itiraz süresi faturanın içeriğine ilişkindir; faturaya itiraz edilmemesi, mal veya hizmetin verildiğini tek başına ve tartışmasız biçimde kanıtlamaz. Ticari defterler ve teslim kayıtlarıyla bütüncül ispat gerekir.

Hukuki dayanaklar nelerdir?

TTK m. 21/2 uyarınca bir faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse içeriğini kabul etmiş sayılır. Bu karine faturanın temel sözleşmenin varlığını ve ifayı tek başına ispatladığı anlamına gelmez.

TTK m. 89-101 cari hesap sözleşmesini düzenler. Cari hesap, iki kişinin karşılıklı alacaklarını tek tek talep etmekten vazgeçip kalemler halinde hesaba kaydederek dönem sonunda bakiyeyi istemeyi kararlaştırdığı yazılı sözleşmedir; sıradan açık hesap kayıtları her zaman TTK anlamında cari hesap değildir.

HMK m. 200 senetle ispat kuralını, m. 202 delil başlangıcını ve m. 222 ticari defterlerin ibraz ve delil niteliğini düzenler. Defterlerin usulüne uygun tutulması, birbirini doğrulaması ve karşı taraf kayıtlarıyla ilişkisi önemlidir.

VUK ve e-belge mevzuatı faturanın vergisel düzenini belirler; özel hukukta borcun doğumu ve ispatı sözleşme, teslim, kabul ve itiraz kayıtlarıyla birlikte değerlendirilir.

Türk Ticaret Kanunu’nun ticari iş, ticari dava, tacir olmanın sonuçları ve ticari defterlere ilişkin genel hükümleri, fatura ve cari hesap alacağı dosyasının usul çerçevesini etkiler. Uyuşmazlık sözleşmeden doğuyorsa Türk Borçlar Kanunu; yargılama ve ispat bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu; tahsil veya geçici koruma bakımından İcra ve İflas Kanunu hükümleri de birlikte uygulanabilir.

Kanun maddelerinin tek başına okunması yeterli değildir. Şirket sözleşmesi, genel kurul veya müdürler kurulu kararları, taraflar arasındaki özel sözleşme, ticari teamül ve varsa emredici düzenleme arasında bir öncelik analizi yapılmalıdır. Emredici hükme aykırı bir sözleşme kaydı, taraflarca imzalanmış olsa bile beklenen sonucu doğurmayabilir.

Temel kavramlar ve birbirinden ayrılması gereken durumlar

Fatura alacağın kaynağı değil, çoğunlukla mevcut mal veya hizmet ilişkisinin belgesidir. Fatura düzenlemek tek taraflı işlemle karşı tarafı borçlandırmaz.

TTK anlamında cari hesap yazılı sözleşmeye dayanır ve dönem bakiyesi esastır. Muhasebe programındaki “cari kart” veya açık hesap ekstresi tek başına kanuni cari hesap sözleşmesi değildir.

E-faturanın “temel” veya “ticari” senaryo ile gönderilmesi teknik itiraz akışını etkileyebilir; medeni hukuk ve ticaret hukuku bakımından itiraz, ifa ve borç savunmaları ayrıca değerlendirilebilir.

Mutabakat mektubu veya bakiye teyidi, içeriği ve imza yetkisine göre güçlü delil olabilir. Sessiz kalma her durumda borç ikrarı değildir.

Hukuki nitelendirme tarafların kullandığı başlığa göre değil, işlemin gerçek içeriğine göre yapılır. Bir belgenin “protokol”, “mutabakat” veya “feragat” adını taşıması tek başına sonuç doğurmaz; taraf iradeleri, edimler ve emredici hükümler birlikte yorumlanır.

fatura ve cari hesap alacağı bakımından temel şartlar

Taraflar arasındaki sözleşme, sipariş veya çerçeve ilişki ortaya konmalıdır. Fatura bu ilişkide kararlaştırılan mal, hizmet, miktar ve fiyatla uyumlu olmalıdır.

Mal teslim edilmiş veya hizmet sözleşmeye uygun ifa edilmiş olmalıdır. İrsaliye, teslim tutanağı, kargo kaydı, servis formu, dijital log veya kabul belgesiyle ifa gösterilmelidir.

Faturanın muhataba ulaştığı tarih belirlenmelidir. Kâğıt faturada teslim/tebliğ, e-faturada sistem kayıtları ve KEP/e-posta iletileri birbirinden ayrılır.

Sekiz günlük itiraz yapılıp yapılmadığı, itirazın hangi kalemlere yöneldiği ve itirazdan sonra tarafların davranışları incelenmelidir.

Ödemeler, iadeler, iskontolar, mahsuplar, kur farkları ve kısmi kabuller düşüldükten sonra net bakiye hesaplanmalıdır.

Defterlerin açılış/kapanış onayları ve kayıt düzeni HMK m. 222 şartlarına göre incelenmelidir.

Talebin dayandığı maddi vakıalar ayrı ayrı yazılmalı; her vakıanın hangi belge, kayıt, tanık anlatımı, bilirkişi incelemesi veya karşı taraf ikrarıyla ispatlanacağı belirlenmelidir. “Haksızlık yapıldı” şeklindeki genel anlatım yerine tarih, işlem, tutar, karar ve sonuç arasındaki bağ kurulmalıdır.

Taraf sıfatı özellikle kontrol edilmelidir. Şirket, ortak, yönetici, temsilci, düzenleyen, ciranta, acente veya üçüncü kişi aynı hukuki konumda değildir. Yanlış kişiye yöneltilen talep, süre ve masraf kaybına yol açabileceği gibi doğru sorumluya karşı sürenin dolması riskini de doğurabilir.

Taraflar, başvuru hakkı ve sorumlular

Faturayı düzenleyen kişi, temel ilişkide edimini ifa ettiğini ve alacağın muaccel olduğunu ispatla yükümlüdür. Tahsilat temsilcisi veya faktoring şirketinin hak sahipliği temlik ve finansman belgeleriyle gösterilir.

Fatura muhatabı, teslim veya hizmetin yapılmadığını, ayıp, iade, indirim, ödeme ya da yetkisiz sipariş savunmasını ileri sürebilir. Tacir olmanın basiretli davranma ve ihbar yükümlülüklerine etkisi vardır.

Şirket adına sipariş veren veya teslim alan çalışanın temsil ve görünüşte yetki durumu önemlidir. İmzasız irsaliye veya şirket dışı e-posta adresi tek başına yeterli olmayabilir.

Birden fazla sorumlu varsa sorumluluğun müteselsil olup olmadığı, her bir kişinin kusuru ve kanuni statüsü ayrıca incelenir. Şirket tüzel kişiliği ile ortak veya yöneticinin malvarlığı birbirinden ayrıdır; kişisel sorumluluk ancak kanuni ya da sözleşmesel dayanak bulunduğunda gündeme gelir.

Adım adım izlenecek hukuki süreç

1. Sözleşme, teklif, sipariş, fiyat listesi ve yetkili kişiler belirlenir.
2. Her fatura için düzenleme, gönderim, teslim, itiraz ve vade tarihleri tabloya işlenir.
3. Fatura kalemleri irsaliye, servis formu, proje teslimi, zaman kaydı veya dijital kullanım verisiyle eşleştirilir.
4. E-fatura zarf, uygulama yanıtı ve Gelir İdaresi kayıtları; kâğıt faturada tebliğ/teslim belgesi korunur.
5. Banka, çek, kredi kartı, mahsup ve iade hareketleri faturalarla eşleştirilerek açık bakiye çıkarılır.
6. Tarafların ticari defter ve cari kartları karşılaştırılır; mutabakat veya borç ikrarı kayıtları ayrılır.
7. Temerrüt için sözleşmedeki vade, TTK m. 1530 ve TBK ihtar kuralları incelenir; gerekiyorsa ihtar gönderilir.
8. İcra veya dava öncesinde ticari arabuluculuk, itirazın iptali ve alacak davası seçenekleri süre ve delile göre seçilir.
9. Uyuşmazlığın kronolojisi bir tablo halinde hazırlanır. Sözleşme tarihi, teslim veya ifa tarihi, fatura ve ihtar tarihleri, şirket kararları, tebliğler, ödeme veya temerrüt tarihleri ve başvuru tarihleri aynı çizelgede gösterilir. Böylece çelişkiler erken aşamada fark edilir.
10. Dava veya takip öncesinde talep sonucu netleştirilir. Alacağın tahsili, kararın iptali, tazminat, ortaklıktan çıkma, işlemin geçersizliği, geçici hukuki koruma ya da kayıt düzeltme gibi sonuçlar birbirinden farklı usule tabidir. Birden çok talep varsa asli ve terditli taleplerin birlikte ileri sürülüp sürülemeyeceği değerlendirilir.
11. Başvuru yapıldıktan sonra yalnız dilekçe takvimi değil, delil sunma süreleri, bilirkişi incelemesi, karşı tarafın savunmasına cevap ve olası sulh seçenekleri de izlenir. Ticari uyuşmazlıkta dosya yönetimi, ilk dilekçeden hükmün tahsiline kadar devam eden bir süreçtir.

Görevli ve yetkili mahkeme veya merci

Fatura ve cari hesap alacağı ticari işletmeyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Tacir olmayan taraf, tüketici işlemi veya eser/hizmet ilişkisinin özel niteliği görevli mahkemeyi değiştirebilir.

Yetkide davalının yerleşim yeri yanında para borcunun ifa yeri, sözleşmede kararlaştırılan ifa yeri ve tacirler arasındaki geçerli yetki kaydı dikkate alınır. İcra takibi bakımından icra dairesinin yetkisi ayrıca değerlendirilir.

Ticari davalarda görev çoğunlukla asliye ticaret mahkemesine ait olmakla birlikte çek şikâyeti, icra itirazı, sicil işlemi veya özel kanundan doğan başvurularda farklı merciler görevli olabilir. Asliye ticaret mahkemesinin bulunmadığı yerde dosyanın hangi mahkemece ticaret mahkemesi sıfatıyla görüleceği adli teşkilata göre belirlenir.

Yetki incelemesinde davalının yerleşim yeri yanında sözleşmenin ifa yeri, şirket merkezi, haksız fiilin gerçekleştiği yer, kambiyo senedindeki özel kurallar ve geçerli yetki sözleşmesi dikkate alınır. Tacirler arasındaki yetki şartı da metin ve kapsam yönünden kontrol edilmelidir.

Zorunlu arabuluculuk uygulanır mı?

Fatura ve cari hesap bakiyesinin tahsiline ilişkin alacak davası, itirazın iptali ve menfi tespit davalarında TTK m. 5/A kapsamında dava şartı arabuluculuk kural olarak uygulanır.

Arabuluculuk başvurusunda fatura numaraları, dönem, ana para, faiz ve itiraz edilen kalemler özetlenmelidir. Genel “ticari alacak” ifadesi sonraki dava kapsamı bakımından tartışma yaratabilir.

Türk Ticaret Kanunu m. 5/A kapsamına giren, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak, tazminat, itirazın iptali ve menfi tespit taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvuru kural olarak dava şartıdır. Buna karşılık yalnız şirket kararının iptali veya statü değişikliği gibi parasal olmayan taleplerde aynı sonuca otomatik olarak varılmaz.

Arabuluculuk başvurusu yapılırken talebin tarafları ve konusu eksiksiz yazılmalıdır. Son tutanakta bulunmayan ayrı bir talep daha sonra dava şartı tartışması doğurabilir. Görüşmede ticari sırların korunması, ödeme takvimi, teminat, feragat kapsamı ve anlaşma belgesinin icra edilebilirliği dikkatle düzenlenmelidir.

Hak düşürücü süreler ve zamanaşımı

Faturayı alan tacirin TTK m. 21/2 uyarınca içeriğe itiraz süresi alındığı tarihten itibaren sekiz gündür. Süresinde itiraz edilmemesi, yalnız fatura içeriğine ilişkin karine doğurur.

Cari hesapta hesap devresinin kapanması, bakiyenin bildirilmesi ve bir ay içinde itiraz edilmemesi TTK m. 94 çerçevesinde incelenir; yazılı cari hesap sözleşmesinin hükümleri önemlidir.

Alacağın zamanaşımı temel sözleşmenin türüne göre belirlenir. Genel on yıllık süre dışında satış, eser, vekâlet, taşıma ve dönemsel edimlerde daha kısa özel süreler bulunabilir.

İcra takibine itiraz tebliğinden sonra itirazın iptali davası için İİK m. 67’deki bir yıllık süre ayrıca korunmalıdır.

Hak düşürücü süre ile zamanaşımı aynı değildir. Hak düşürücü süre mahkemece kendiliğinden dikkate alınabilir ve kural olarak durmaz; zamanaşımı ise çoğunlukla defi olarak ileri sürülür ve kesilme ya da durma sebeplerine tabi olabilir. Sürenin niteliği, başlangıç anı ve hangi işlemle korunacağı dosya özelinde belirlenmelidir.

Süre hesabında sözleşme tarihi ile ihlal, öğrenme, tebliğ, muacceliyet ve temerrüt tarihleri birbirine karıştırılmamalıdır. Arabuluculuk başvurusunun süreler üzerindeki etkisi, başvuru ve son tutanak tarihleri üzerinden ayrıca hesaplanmalıdır.

Deliller nasıl toplanmalı ve sunulmalıdır?

• Sözleşme, teklif, sipariş formu ve fiyat onayı
• Fatura/e-fatura, zarf ve uygulama yanıtı, teslim veya tebliğ kayıtları
• İrsaliye, kargo teslimi, ambar makbuzu, servis ve kabul tutanakları
• Proje dosyası, yazılım kullanım logu, çalışma çizelgesi ve teslim e-postaları
• Sekiz günlük itiraz, ayıp ihbarı, iade ve fiyat indirimi yazışmaları
• Cari hesap ekstresi, dönem sonu mutabakatı ve yetkili imzalı bakiye teyidi
• Ticari defterler, e-defter beratları ve yevmiye kayıtları
• Banka dekontu, çek, kredi kartı, mahsup, iskonto ve iade belgeleri
• Ticaret sicili kayıtları, imza sirküleri, yetki belgeleri ve şirket sözleşmesinin işlem tarihindeki sürümü
• Taraflar arasındaki sözleşmeler, ek protokoller, siparişler, teslim ve kabul tutanakları
• Noter ihtarnameleri, KEP kayıtları, güvenli elektronik imzalı belgeler ve tebliğ mazbataları
• Banka hareketleri, ödeme dekontları, mutabakatlar ve mahsup kayıtları
• E-posta, kurumsal mesajlaşma ve elektronik sistem logları; mümkünse üst veri ve bütünlük bilgileriyle birlikte

Belgeler yalnız klasörde toplanmamalı; hangi iddiayı ispatladıkları kısa bir delil matrisiyle gösterilmelidir. Asıl belge ile taranmış örnekler eşleştirilmeli, sonradan değiştirilme iddiası doğabilecek elektronik kayıtlar mümkün olan en erken aşamada güvenli biçimde muhafaza edilmelidir.

Karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeki belge için mahkemeden ibraz talep edilecekse belgenin içeriği ve neden karşı tarafta bulunduğu somutlaştırılmalıdır. Belirsiz ve geniş kapsamlı “tüm kayıtların getirtilmesi” talebi, ispat yükünün devri anlamına gelmez.

Ticari defterler, faturalar ve dijital kayıtların ispat gücü

HMK m. 222 uyarınca ticari defterlerin delil niteliği; defterlerin kanuna uygun tutulması, açılış ve kapanış onayları, kayıtların birbirini doğrulaması ve karşı taraf defterleriyle ilişkisi gibi şartlara bağlıdır. Yalnız kişinin kendi kayıtlarına dayanması her durumda kesin ispat sağlamaz.

Fatura, e-fatura, e-arşiv fatura, cari hesap ekstresi ve BA/BS ya da vergi kayıtları tek başına temel ilişkinin bütün unsurlarını kanıtlamayabilir. Teslim, hizmetin ifası, kabul, itiraz, ödeme ve mutabakat kayıtları birlikte değerlendirilmelidir. E-posta ve mesaj kayıtlarında gönderen, alıcı, tarih ve içerik bütünlüğü korunmalıdır.

İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz mümkün mü?

Borçlunun mal kaçırdığına dair somut emareler ve vadesi gelmiş, rehinle temin edilmemiş alacak varsa ihtiyati haciz istenebilir. Yalnız fatura bulunması her dosyada yeterli görülmeyebilir; teslim ve bakiye delilleri sunulmalıdır.

Delillerin kaybolma riski varsa sunucu kayıtları, teslim edilen malın durumu veya ticari defterler için delil tespiti düşünülebilir. Karşı tarafın bütün sistemine sınırsız erişim yerine uyuşmazlıkla bağlantılı veri hedeflenmelidir.

Geçici hukuki koruma talebi, esas davadan bağımsız bir “sonuç garantisi” değildir. Yaklaşık ispat, gecikme nedeniyle doğacak ciddi zarar veya hakkın elde edilmesinin güçleşmesi ve ölçülülük birlikte değerlendirilir. Mahkeme çoğu durumda teminat isteyebilir.

Tedbir veya haciz talebinde korunacak hakkın ve hedef malvarlığının mümkün olduğunca somutlaştırılması gerekir. Şirket faaliyetini bütünüyle durduran, üçüncü kişileri gereksiz biçimde etkileyen veya uyuşmazlık konusu hakkı aşan talepler ölçüsüz bulunabilir.

Hangi talepler ileri sürülebilir?

• Fatura veya cari hesap bakiyesinin ana para ve faiziyle tahsili
• İcra takibine itirazın iptali ve şartları varsa icra inkâr tazminatı
• Borç bulunmadığının tespiti veya ödenen tutarın istirdadı
• Teslim alınan malın bedeli, hizmet ücreti, kur farkı ve sözleşmesel yan alacaklar
• Ayıp veya eksik ifa savunmasına karşı bedel ve zarar taleplerinin netleştirilmesi
• Yargılama giderleri, faiz, vekâlet ücreti ve fer’i talepler ana talepten ayrı düşünülmemelidir. Faizin türü ve başlangıç tarihi, tarafların tacir sıfatı, sözleşmedeki kayıt, temerrüt tarihi ve borcun niteliğine göre belirlenir.
• Mahkemenin taleple bağlı olduğu unutulmamalıdır. Dilekçede talep edilmeyen bir sonucun mahkemece kendiliğinden verilmesi kural olarak mümkün değildir. Bu nedenle hesaplanabilir alacaklar ile henüz bilirkişi incelemesine ihtiyaç duyan kalemler usul stratejisine uygun biçimde gösterilmelidir.

Talebin hukuki adı kadar sonucunun açık yazılması önemlidir. Mahkemeden hangi kararın, hangi tutar veya işlem bakımından, kim hakkında ve hangi tarihten itibaren istendiği tereddüde yer bırakmayacak şekilde gösterilmelidir.

Karşı taraf hangi savunmaları ileri sürebilir?

• Faturanın temel ilişkiye dayanmadığı veya tek taraflı düzenlendiği
• Malın teslim edilmediği, hizmetin ifa edilmediği ya da ayıplı/eksik olduğu
• Sekiz gün içinde faturaya veya süresinde ayıba itiraz edildiği
• Borcun ödendiği, iade, iskonto, takas veya mahsup bulunduğu
• Faturayı veya mutabakatı imzalayan kişinin temsil yetkisi olmadığı
• Ticari defterlerin usulsüz olduğu ya da karşı taraf kayıtlarıyla çeliştiği
• Görev, yetki, dava şartı, taraf sıfatı veya hukuki yarar bulunmadığı itirazı
• Hak düşürücü süre ya da zamanaşımı süresinin geçtiği savunması
• İmza, temsil yetkisi, sözleşmenin kurulması veya işlemin geçerliliğine yönelik itiraz
• Borcun ödendiği, takas edildiği, ibra edildiği, yenilendiği ya da muaccel olmadığı savunması
• Davacının zararı, illiyet bağını, kusuru veya talep edilen miktarı ispatlayamadığı savunması

Muhtemel savunmalar dava açılmadan önce test edilmelidir. Aleyhe bir belgeyi görmezden gelmek yerine belgenin bağlamı, geçerliliği ve ispat gücü dürüstçe değerlendirilir; gerekiyorsa talep kapsamı buna göre daraltılır veya alternatif çözüm planı hazırlanır.

Alacak, tazminat, faiz ve değerleme nasıl hesaplanır?

Her fatura için brüt tutar, KDV, vade, ödeme, iade, iskonto, mahsup ve kalan ana para ayrı satırda gösterilmelidir. Toplu cari bakiye, dayanak faturaları ve düzeltme kayıtları açıklanmadan denetlenebilir değildir.

Faiz türü sözleşme, tarafların tacir sıfatı ve temerrüt tarihine göre belirlenir. Vade açıkça kararlaştırılmışsa ihtar gerekmeyebilir; TTK m. 1530’un mal ve hizmet tedarikindeki özel temerrüt kuralları da incelenmelidir.

Faiz hesabında ana para, başlangıç tarihi, oran, basit veya bileşik faiz yasağı, avans faizi uygulanıp uygulanmayacağı ve kısmi ödemelerin mahsup sırası ayrı ayrı gösterilmelidir. Değişken oran kullanılıyorsa dönemsel tablo hazırlanması, bilirkişi incelemesini ve karşı denetimi kolaylaştırır.

Tazminat taleplerinde gerçek zarar, yoksun kalınan kâr, değer kaybı veya denkleştirme gibi kalemler birbirinden ayrılır. Aynı zararın iki kez talep edilmemesi, vergi etkisinin ve yapılan ödemelerin dikkate alınması gerekir.

Fatura ve Cari Hesap Alacağı Nasıl İspatlanır?: talep ve ispat planı

Fatura dosyası “fatura–teslim–itiraz–ödeme” dört sütunuyla kurulmalıdır. Bir sütunu eksik kalemler erken belirlenirse karşı taraftan belge isteme veya teknik tespit ihtiyacı dava öncesinde planlanabilir.

E-fatura portalından alınan kayıtlar yalnız PDF çıktısı olarak değil, mümkünse özgün elektronik dosya ve sistem yanıtlarıyla saklanmalıdır. Cari mutabakatın kim tarafından ve hangi yetkiyle imzalandığı ticaret sicili belgeleriyle kontrol edilmelidir.

İlk görüşmede “dava açılabilir mi?” sorusunun yanında “karar alındığında tahsil veya uygulama mümkün olacak mı?” sorusu da cevaplanmalıdır. Karşı tarafın malvarlığı, şirketin faaliyeti, devam eden başka uyuşmazlıklar ve ticari ilişkinin sürdürülmek istenip istenmediği stratejiyi etkiler.

Gerektiğinde bağımsız mali müşavir, sektör bilirkişisi veya teknik uzmandan alınan ön değerlendirme, hesap hatalarını azaltabilir. Ancak uzman görüşü hukuki nitelendirme yerine geçmez; vakıa, belge ve talep sonucu arasındaki bağ yine dilekçede kurulmalıdır.

Fatura ve Cari Hesap Alacağı Nasıl İspatlanır?: başvuru öncesi hukuki kontrol

• Faturayı tek başına kesin borç ikrarı sanmak
• Sekiz günlük itirazı malın teslim edildiğinin kesin kabulü olarak yorumlamak
• Açık hesap ekstresini yazılı cari hesap sözleşmesiyle karıştırmak
• Teslim ve hizmet ifası kayıtlarını faturayla eşleştirmemek
• İade, iskonto ve kısmi ödemeleri bakiyeden düşmemek
• E-fatura uygulama yanıtını özel hukuk itirazının tüm sonuçlarıyla aynı sanmak
• İtirazın iptali davasındaki bir yıllık süreyi kaçırmak

Bir başka yaygın hata, yalnız internetten bulunan dilekçe örneğiyle işlem yapmaktır. Ticari uyuşmazlıklarda şirket türü, sözleşme metni, temsil yapısı, defter kayıtları ve süre başlangıcı değiştiği için aynı şablon farklı dosyada hak kaybı doğurabilir.

Mersin ve Türkiye genelinde dosya takibi

Mersin’deki şirketler ve tacirler bakımından Mersin Ticaret Sicili Müdürlüğü, noter, banka, liman ve lojistik kayıtları dosyanın niteliğine göre önem kazanabilir. Görev ve yetki kuralları somut olaya göre belirlenmekle birlikte UYAP, KEP ve elektronik sicil kayıtları birçok hazırlık ve takip işleminin şehirden bağımsız yürütülmesini sağlar.

Tarafların farklı illerde olması hukuki korumayı ortadan kaldırmaz. Ancak duruşma, keşif, bilirkişi incelemesi veya asıl belgenin sunulması gereken aşamalar için dosyanın görüleceği yer baştan planlanmalıdır.

Başvuru öncesi kontrol listesi

• Tüm işlem, tebliğ, ödeme ve öğrenme tarihlerini doğrulayın.
• Şirket sözleşmesi ile ticaret sicili kayıtlarının güncel ve işlem tarihindeki sürümlerini ayırın.
• Asıl belgeleri koruyun; dijital kayıtları üst verileriyle yedekleyin.
• Görev, yetki, dava şartı arabuluculuk ve harç hesabını kontrol edin.
• Hak düşürücü süre ve zamanaşımı takvimini ayrı satırlarda hesaplayın.
• Talep sonucu, faiz türü, başlangıç tarihi ve geçici koruma ihtiyacını netleştirin.
• Karşı tarafın en güçlü savunmasına hangi delille cevap verileceğini belirleyin.
• Kararın uygulanabilirliği ve tahsil kabiliyeti için alternatif senaryo hazırlayın.

İlgili Ticaret Hukuku yayınları

fatura ve cari hesap alacağı hakkında sık sorulan sorular

Fatura tek başına alacağı ispatlar mı?

Genellikle hayır. Temel sözleşme, teslim veya hizmet ifası, faturanın ulaştığı ve ödenmeyen bakiye birlikte ispatlanmalıdır.

Faturaya itiraz süresi kaç gündür?

TTK m. 21/2 uyarınca faturayı alan kişi sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır.

Sekiz gün geçerse borç kesinleşir mi?

Hayır. İtiraz etmeme fatura içeriğine ilişkin karine doğurur; temel ilişkinin ve ifanın varlığına dair diğer savunmalar tamamen ortadan kalkmaz.

E-faturayı reddetmemek kabul sayılır mı?

Teknik senaryo ve uygulama yanıtı önemlidir; ancak temel borç, teslim, ayıp ve ödeme savunmaları özel hukuk kurallarıyla ayrıca değerlendirilir.

Cari hesap sözleşmesi yazılı olmalı mı?

TTK anlamındaki cari hesap sözleşmesinin yazılı yapılması gerekir. Muhasebe cari kartı tek başına bu sözleşmenin yerine geçmez.

Cari mutabakat delil midir?

Yetkili kişi tarafından açık bakiye teyidi güçlü delil olabilir. Metin, dönem, çekinceler ve imza yetkisi incelenmelidir.

Ticari defterler kesin delil midir?

HMK m. 222’deki usul, onay ve karşılıklı kayıt şartlarına göre delil olabilir; her usulsüz veya tek taraflı kayıt kesin ispat sağlamaz.

İrsaliye imzasızsa ne olur?

Teslim başka delillerle ispatlanabilir; ancak imzasız irsaliyenin tek başına gücü sınırlı olabilir. Kargo, depo, e-posta ve kullanım kayıtları aranır.

Fatura alacağında faiz ne zaman başlar?

Sözleşmedeki vade, temerrüt ihtarı ve TTK m. 1530 gibi özel kurallara göre belirlenir.

Fatura alacağı için arabuluculuk zorunlu mu?

Ticari para alacağı davası ve itirazın iptalinden önce kural olarak dava şartı arabuluculuk gerekir.

İcra inkâr tazminatı her itirazda verilir mi?

Hayır. Alacağın likit olması, itirazın iptali ve kanuni diğer şartlar aranır.

Alacak hangi sürede zamanaşımına uğrar?

Süre faturaya değil temel sözleşmenin türüne göre belirlenir; genel veya özel zamanaşımı hükümleri uygulanır.

Resmî kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – Ticaret Bakanlığı
• Gelir İdaresi Başkanlığı e-Belge
• UYAP Mevzuat Programı
• Mevzuat Bilgi Sistemi
• Ticaret Bakanlığı – Şirketler ve ticaret sicili mevzuatı

Son değerlendirme

Fatura ve cari hesap alacağı dosyasında güçlü ispat, faturanın ötesine geçer. Sözleşme, teslim/ifa, itiraz, ticari defter ve ödeme kayıtları kalem bazında eşleştirildiğinde hem bakiye hem temerrüt denetlenebilir hale gelir.

Belgelerin erken incelenmesi, sürelerin doğru hesaplanması ve talep ile savunmanın aynı dosya planında ele alınması çoğu ticari uyuşmazlıkta en önemli hazırlıktır. Somut olayın özellikleri değerlendirilmeden yalnız genel bilgiye dayanılarak işlem yapılmamalıdır.

Dosya hazırlığı notu: Faturalar, irsaliye veya hizmet teslimleri, itirazlar, mutabakat ve banka dökümleri birlikte incelendiğinde takip ya da dava öncesi gerçek bakiye tablosu hazırlanabilir.

Yazar: Av. Emirhan KESKİN · Son hukuki kontrol: 28 Ağustos 2026

Bu yayın genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Süreler, görevli merci, delil durumu ve uygulanacak hukuki yol somut olayın belgelerine göre değişebilir; içerik sonuç garantisi, reklam veya kişiye özel hukuki görüş değildir.