16 Yaşındaki Çocuk İçin Evlenme İzni İstenirse Hâkim Neyi İnceler?

On altı yaşını dolduran bir çocuğun evlenmesi, yalnız anne ve babanın onayıyla mümkün değildir. Türk Medenî Kanunu’nun 124. maddesi, bu yaşta evlenme için olağanüstü durum ve pek önemli sebep bulunmasını, ayrıca hâkimin izin vermesini öngörür. Nişan yapılması, ailelerin anlaşması veya düğün tarihinin belirlenmesi mahkeme kararının yerine geçmez.

Bu yol, on altı yaşındaki her çocuğa uygulanabilecek olağan bir evlilik başvurusu değildir. Mahkeme çocuğun korunmasını, serbest iradesini ve ileri sürülen sebebin ağırlığını somut dosyada değerlendirir. Başvurunun yapılabilmesiyle iznin mutlaka verileceği sonucu birbirinden ayrılmalıdır.

On altı yaşını doldurmak nasıl belirlenir?

Yaş hesabında nüfus kaydındaki doğum tarihi ve başvuru sırasında tamamlanan yaş esas alınır. “On altı yaşına girdi” ifadesi, on altı yaşını doldurmakla aynı anlamda kullanılmayabilir. Doğum günü henüz gelmemiş bir kişi için aile içinde söylenen yaş üzerinden işlem planlanmamalıdır. Gün, ay ve yıl birlikte kontrol edilmelidir.

Kanundaki bu istisna on altı yaşını doldurmamış kişiye genişletilemez. Nüfus kaydında hata bulunduğu iddiası varsa bunun hukuki incelemesi ayrı bir konudur. Evlenme izni dosyası, yaş kaydını gerçekte olmadığı biçimde değiştirmek veya yasal yaş sınırını aşmak için kullanılamaz.

Olağan evlenme yaşıyla bu istisna arasındaki fark nedir?

TMK 124. maddesinde genel yaş sınırı on yedi yaşını doldurmaktır. Ergin olmayan kişinin evlenmesinde yasal temsilci iznine ilişkin 126. madde de dikkate alınır. On altı yaşını dolduran çocuğa ilişkin olağanüstü izin ise 124. maddede farklı ve daha dar koşullara bağlanmıştır. Bu iki başvuru türünün gerekçeleri birbirinin yerine kullanılamaz.

Yasal temsilcinin haklı sebep olmadan izin vermemesiyle ilgili 128. madde de her yaşta evliliği mümkün kılan bir hüküm değildir. Önce uygulanabilecek yaş ve ehliyet koşulları belirlenir. Ardından iznin niteliği ve uyuşmazlığın sebebi incelenir. Hazır bir dilekçenin başlığını değiştirmek, bu hukuki ayrımı ortadan kaldırmaz.

Hâkim hangi durumları araştırır?

Mahkeme, ileri sürülen olayın gerçekten olağanüstü olup olmadığını ve evlenme için pek önemli bir sebep oluşturup oluşturmadığını değerlendirir. Çocuğun yaşam koşulları, eğitim durumu, kararını serbestçe verip vermediği ve evliliğin doğuracağı sonuçları anlayabilmesi önemlidir. Ayırt etme gücü evlenme ehliyetinin ayrıca incelenen şartıdır.

Aile baskısı, ekonomik zorluk veya hazırlıklar için yapılan masraflar tek başına otomatik izin sebebi olarak sunulmamalıdır. Gebelik iddiası da bütün diğer koşulları inceleme dışı bırakan bir onay mekanizması değildir. Sağlık, güvenlik ve çocuğun korunması bakımından ortaya çıkan ihtiyaçlar, dosyanın kendi olguları içinde değerlendirilir.

Evlilik iradesi aileye ait bir tercih olarak gösterilemez. Çocuk açıkça istemediğini belirtiyorsa bu beyanın aileler arasındaki anlaşmayla bastırılması kabul edilemez. Çocuğun beyanının nasıl ve hangi ortamda alındığı, baskı ihtimalinin bulunup bulunmadığı ve gerekli koruyucu işlemler önem taşır.

Anne ve babanın görüşü mahkemeyi bağlar mı?

124. madde, olanak bulundukça karardan önce anne ve babanın veya vasinin dinlenmesini öngörür. Bu görüşler mahkemenin bilgi edinmesine yardımcı olur; fakat ailelerin olumlu görüş bildirmesi, hâkimi mutlaka izin vermeye zorlamaz. Olumsuz görüşün gerekçesi de somut biçimde değerlendirilir.

Anne ve babanın ayrı olması, birinin yurt dışında bulunması veya çocuk hakkında vesayet kararı verilmiş olması temsil ve dinleme bakımından ayrıca incelenir. Başvuru dosyasına mevcut velayet veya vesayet kararının eklenmesi bu nedenle önemlidir. Çocuğu kimin temsil edeceği konusunda menfaat çatışması varsa bu konu da göz ardı edilemez.

Başvuruda hangi belgeler ve bilgiler yararlıdır?

• Çocuğun ve evlenmek istediği kişinin kimlik ve nüfus bilgileri; doğum tarihleri açık biçimde.
• Çocuğun mevcut eğitim durumu, yaşadığı yer ve bakımını üstlenen kişilere ilişkin bilgiler.
• Olağanüstü durum ve pek önemli sebep olarak gösterilen olayın tarihini ve gerçekliğini destekleyen belgeler.
• Varsa velayet, vesayet, koruma veya ilgili sağlık değerlendirmesi belgeleri.
• Anne, baba veya vasinin adres ve iletişim bilgileri; dinlenmelerini etkileyen durumların açıklaması.

Sağlık ve kişisel yaşam bilgileri gereksiz kişilere gönderilmemeli, sosyal medyada paylaşılmamalıdır. Başvuruyla ilgisi olmayan özel belgelerin dosyaya yığılması yerine, incelenecek sebebi açıklayan belgeler seçilmelidir. Mahkemenin ek inceleme veya belge istemesi, başvurunun ilk hâliyle karara bağlanacağı varsayımını değiştirebilir.

Düğün rezervasyonu yapılmışsa izin daha hızlı verilir mi?

Rezervasyon, davetiye veya ailelerin belirlediği tarih mahkemenin incelemesini ortadan kaldırmaz. İzin verilmeden sonuç kesinmiş gibi masraf yapmak ekonomik risk yaratır. Dosyada acil bir durum varsa bunun gerçek sebebi ve belgeleri açıklanabilir; ancak istenen tarihe yetişecek karar garantisi verilemez.

Örneğin iki aile, çocuk on altı yaşını doldurduğu gün düğün yapmayı planlamış olabilir. Bu hazırlık, olağanüstü durum şartını tek başına karşılamaz. Mahkemenin esas değerlendirmesi hazırlıkların miktarına değil, kanunun aradığı koşullara ve çocuğun durumuna yönelir. Kararın içeriği ve sonraki resmî evlendirme işlemleri de ayrı kontrol edilmelidir.

Çocuk kendisini baskı altında hissediyorsa ne yapabilir?

İrade dışı evlilik baskısı bulunan bir durumda çocuğun güvenliği ve korunması önceliklidir. Yakın tehlikede kolluk ve ilgili koruyucu birimlere başvurulabilir; mevcut mahkeme dosyasında baskı somut biçimde açıklanmalıdır. Evlenme izni talebi, korunma ihtiyacını görünmez hâle getirmemelidir. Ailenin talebiyle çocuğun kendi iradesi aynı beyan gibi yazılmamalıdır.

Başvuru sırasında çocuğun zaten başka bir koruma dosyasının bulunması, mevcut mahkemeye bilgi verilmesini gerektirebilir. Farklı kurumlara sunulan belgelerde yaş, adres ve olay tarihi bakımından tutarsızlık varsa bunun sebebi açıklanmalıdır. Çocuğun beyanının aile tarafından hazırlanmış tek bir metinle sınırlandırılması yerine, kendi görüşünü uygun koşullarda ifade edebilmesi sağlanmalıdır. Kişisel güvenlik kaygısının yalnız evlilik hazırlığı olarak tanımlanması doğru bir dosya kurulmasını engeller.

İlgili hukuki bilgiler

Evliliğin İptali Davası ile Boşanma Davası Arasındaki Farklar; Çocuk İçin Koruyucu ve Destekleyici Tedbir Nasıl İstenir?.

Resmî kaynaklar

• Türk Medenî Kanunu: evlenme yaşı ve izin, 124–128. maddeler

Belgelere göre hukuki değerlendirme

Keskin Hukuk Bürosu Mersin’de faaliyet gösterir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki aile hukuku uyuşmazlıkları için belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Talebin niteliği, taraflar, süreler ve yetkili mahkeme somut dosyaya göre belirlenir. İlk görüşmede olayın kısa zaman çizelgesini ve elinizdeki resmî belgeleri sunmanız, uygun hukuki yolun değerlendirilmesine yardımcı olur. İletişim sayfasından randevu ve dosya incelemesi bilgilerine ulaşabilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)