Çocuğun kazancı, kendi çalışmasıyla elde ettiği gelir olarak Türk Medeni Kanunu uyarınca çocuğun kendisi tarafından yönetilir ve kullanılır. Bir çocuk çalışarak para kazandığında, anne babasının bu paranın tamamını kendi malı gibi kullanabileceği düşüncesi doğru değildir. Çocuğun kişisel kazancı bakımından Türk Medeni Kanunu'nun 359. maddesi özel bir düzenleme içerir. Kendi kazancının yönetimi ve bundan yararlanma hakkı çocuğa aittir.
Bu hak, çocuğun bütün işlemleri bakımından yetişkin gibi sınırsız ehliyete sahip olduğu anlamına gelmez. İş sözleşmesinin koşulları, çocuk çalıştırmaya ilişkin sınırlamalar, borçlanma ve banka işlem prosedürleri ayrı incelenir. Ücretin aidiyetiyle her türlü sözleşmeyi tek başına yapabilme yetkisi birbirine karıştırılmamalıdır.
Hangi para kişisel kazanç sayılır?
Çocuğun kendi emeği karşılığında elde ettiği ücret ve benzeri kişisel kazançlar, başka bir kişiden kalan miras veya çocuğa yapılan bağıştan ayrılmalıdır. Bir banka hesabında farklı kaynaklardan gelen paralar birlikte bulunabilir. Hesabın çocuğa ait olması, hesaptaki her tutarı çalışma geliri yapmaz.
İşverenin ücret ödemesi, çocuğun yaptığı işin karşılığı olan belgeli ödeme ve başka gelirlerin kaynağı tespit edilmelidir. Anne babanın yalnızca “biz onun adına açtık” dediği hesapta dahi, yatırılan tutarın kim için ve neden verildiği önem taşır. Vergi, iş hukuku ve platform sözleşmelerine ilişkin ayrı koşullar bu sınıflandırmayı etkileyebilir.
Anne baba bakım için katkı isteyebilir mi?
359. madde, çocuk evde anne babasıyla birlikte yaşıyorsa ondan kendi bakımı için uygun katkı istenmesine imkân verir. Bu düzenleme, bütün ücretin kayıtsız biçimde ebeveyne teslim edilmesini emretmez. Katkının çocuğun bakımına ilişkin olması ve uygun düzeyde belirlenmesi gerekir.
Çocuğun eğitim giderleri, çalışma koşulları ve gelirinin düzenliliği dikkate alınmalıdır. Ailenin çocuğa yaptığı her geçmiş harcama, sonradan çocuğun ücretinden sınırsız biçimde tahsil edilebilen borç değildir. Anne babanın bakım yükümlülüğü ile çocuktan istenebilecek uygun katkı ayrı açıklanmalıdır.
Kazancı yönetmek genel fiil ehliyeti vermez
Türk Medeni Kanunu'nun 16. ve 343. maddeleri, küçüğün işlem ehliyetine ilişkin genel çerçeveyi korur. Ayırt etme gücü bulunan küçüklerin borç altına girme işlemleri bakımından yasal temsilci rızası ve kanundaki istisnalar önem taşır. Kendi ücretini yönetme hakkından, her kredi veya kefalet sözleşmesini tek başına yapabileceği sonucu çıkarılamaz.
Bankanın yaş ve temsil belgelerine ilişkin uygulamasıyla paranın mülkiyeti de farklı konulardır. Bir işlem için temsilci imzası aranması, ücretin ebeveynin kişisel malına dönüşmesi değildir. İşlem talebinin amacı ve paranın kullanılacağı yer açıkça kaydedilmelidir.
Ücret ebeveynin hesabına yatıyorsa
İşverenin ödemeyi hangi hesaba ve hangi talimata dayanarak yaptığı belirlenmelidir. Teknik veya pratik nedenle ebeveyn hesabına geçen para bakımından da ücretin kaynağı izlenebilir. Hesap sahibinin adı, her tutarın onun için ödendiğini kesin olarak göstermez.
- İş sözleşmesi veya çalışma ilişkisinin belgeleri.
- Ücret bordroları ve ödeme açıklamaları.
- İşverenin ödeme talimatına ilişkin kayıtlar.
- Çocuğa aktarılan tutarlar ve yapılan bakım harcamaları.
- Kazancın biriktirilmesi veya kullanılması hakkındaki mevcut yazışmalar.
Ücret ve diğer aile paraları aynı hesapta tutuluyorsa, hangi çekimin çocuğun kazancından yapıldığı belirsizleşebilir. Harcamaların düzenli kaydedilmesi sonradan çıkacak anlaşmazlığı azaltır. Çocuğun rızası bulunduğu ileri sürülüyorsa rızanın kapsamı ve işlem ehliyeti yine ayrıca değerlendirilir.
Çalıştırılma koşulları ayrıca korunur
Kazancın çocuğa ait olması, çocuğun her yaşta ve her işte çalıştırılabileceği anlamına gelmez. İş Kanunu'nun 71. maddesi ve ilgili düzenlemeler yaş, eğitim, işin niteliği ve çalışma koşulları bakımından sınırlamalar getirir. Ailenin gelir ihtiyacı bu koruyucu kuralları ortadan kaldırmaz.
Farazi örnekte mevzuata uygun bir işte çalışan çocuk, ücretinin bir bölümünü eğitim için biriktirmekte, evdeki kendi bakımına da makul katkı sunmaktadır. Ebeveynin bütün birikimi kişisel borcuna aktarması, sırf velayet hakkına dayanılarak açıklanamaz. Kullanılan tutar, yetki ve çocuğun yararı ayrıca incelenmelidir.
Kazancın korunması için ne istenir?
Çocuğun parası tehlikeye düşüyorsa koruma talebi, hangi hesaptaki hangi hareketlerin sorun oluşturduğunu göstermelidir. Türk Medeni Kanunu'nun çocuk mallarını koruyan hükümleri, olayın niteliğine göre değerlendirilir. Gerekli temsil ve menfaat çatışması da belirlenmelidir; çocuğun iddiasını aynı işlemden yararlanan ebeveynin temsil etmesi sorun yaratabilir.
Amaç yalnızca ebeveyni cezalandırmak şeklinde kurulmadan, kazancın korunması, hesabın açıklanması ve gerektiğinde iade talepleri somutlaştırılmalıdır. Çocuğun eğitim ve gelişiminin sürmesiyle ekonomik hakkının korunması birlikte gözetilir.
Çocuğun çalışarak kazandığı ücret anne babaya mı aittir?
Hayır. Kişisel kazancın yönetimi ve bundan yararlanma hakkı 359. madde uyarınca çocuğa aittir. Uygun bakım katkısı ayrı değerlendirilir.
Anne baba çocuğun ücretinin tamamını isteyebilir mi?
Kanun otomatik olarak bütün ücretin teslimini öngörmez. Birlikte yaşama hâlinde çocuğun kendi bakımı için uygun katkı istenebilir.
Kendi ücretini yöneten çocuk tek başına kredi çekebilir mi?
Bu hak sınırsız işlem ehliyeti vermez. Borçlanma işleminin koşulları, yaş, ayırt etme gücü ve gerekli temsil veya rıza ayrıca incelenir.
Ücret ebeveynin banka hesabına yatarsa aidiyeti değişir mi?
Tek başına değişmez. Ödemenin kaynağı, talimatı ve kullanım amacı incelenir. Hesap adı ile paranın hukuki aidiyeti aynı değildir.
İlgili hukuki bilgiler
Velayet Bitince Çocuğun Malları Nasıl Devredilir?
Çocuk 18 Yaşına Girince İştirak Nafakası Biter mi? Eğitim Devam Ederse Kim İster?
Çocuğun kazancı üzerinde kim söz sahibidir?
Türk Medeni Kanunu’nun 359. maddesi, çocuğun kendi emeğiyle kazandığı malları yönetme ve bunlardan yararlanma hakkının çocuğa ait olduğunu düzenler. Çocuğun kazancı, ana ve babanın yönetimindeki çocuk mallarından ayrı tutulur. Ancak çocuk ana babasıyla birlikte yaşıyorsa, kanun ondan bakım giderlerine uygun bir katkıda bulunmasını isteyebilir. Çocuğun kazancı üzerinde ana babanın keyfî tasarrufu, çocuğun yararına aykırılık oluşturabilir.
Resmî kaynaklar
- 4721 Türk Medeni Kanunu - TBMM kabul metni: 16, 343 ve 359. maddelerde küçüğün ehliyeti ve kişisel kazancı
- 4857 sayılı İş Kanunu: TBMM kabul metni: 71. madde kapsamında çocukların çalıştırılma koşullarının ayrılması
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)