Savcılığa İsimsiz İhbar Yapılabilir mi?

İsimsiz ihbar, sırf gönderenin adı yazılmadığı için suçla ilgili bilgilerin hiçbir koşulda dikkate alınmayacağı anlamına gelmez. Cumhuriyet savcısına ulaşan somut bir suç bilgisi değerlendirilebilir. Ancak soyut ve genel nitelikteki bildirimler veya araştırma yapılmasını gerektirmeden suç oluşturmadığı açık olan bildirimler için Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 158. maddesi özel bir eleme düzeni öngörür. İsimsiz bildirim, mağdurun gerektiğinde kullanması gereken şikâyet hakkının da her durumda yerine geçmez.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• İsimden önce somut olay önem taşır: İhbarda kim hakkında hangi olayın bildirildiği anlaşılmalıdır.
• İhbar ile şikâyet aynı şey mi: İhbar, suç işlendiğine dair bilginin yetkili makama ulaştırılmasıdır.
• Bildirim nereye yapılabilir: CMK 158, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa ihbar ve şikâyet yapılabileceğini düzenler.
• Kimliğin gizli tutulması ayrıca istenebilir mi: Adını hiç bildirmemek ile kimliği yetkili makama verip güvenlik nedeniyle korunmasını istemek farklıdır.

İsimden önce somut olay önem taşır

İhbarda kim hakkında hangi olayın bildirildiği anlaşılmalıdır. Biliniyorsa tarih, yer, eylemin nasıl gerçekleştiği ve hangi delile ulaşılabileceği yazılabilir. Her ayrıntının kesin olarak bilinmesi beklenmez; fakat “bu kişi suçludur” gibi hiçbir olgu içermeyen bir niteleme, somut olay anlatımı değildir. Kişinin kendi gördüğü hususlarla başkasından duyduklarını ayırması, bildirimin doğru değerlendirilmesine yardımcı olur.

Belge veya görüntü varsa içeriğin neyi gösterdiği açıklanmalıdır. Tarihi belli olmayan tek bir görüntü, anlatılan olayla ilişki kurulmadan gönderildiğinde yanıltıcı olabilir. Delil üretmek, görüntüyü değiştirmek veya bildiğinden fazla şey biliyormuş gibi yazmak doğru değildir. Yetkili makamın ulaşabileceği kamera, kayıt veya tanık bilgisi somut biçimde belirtilebilir; kişinin kendi başına hukuka aykırı veri toplaması gerekmez.

İhbar ile şikâyet aynı şey mi?

İhbar, suç işlendiğine dair bilginin yetkili makama ulaştırılmasıdır. Şikâyet ise takibi şikâyete bağlı suçlarda hak sahibi kişinin soruşturma ve kovuşturma iradesi bakımından özel önem taşır. Mağdur, kendi olayında yalnız kimliği belli olmayan bir mesaj gönderip gerekli şikâyet işlemini tamamladığını varsaymamalıdır. Suçun niteliği ve başvuranın sıfatı ayrı değerlendirilir; herkese aynı başvuru sonucu tanınmaz.

Özellikle süreye bağlı hallerde şikâyet süresinin hangi olayla başladığı kontrol edilmelidir. İsimsiz bir bildirim tarihi, hak sahibinin usulüne uygun şikâyetini otomatik olarak ispatlamaz. Mağdurun kimliği, olaya ilişkin iradesi ve yetkili makamın kaydı belirsiz bırakılmamalıdır. Sırf adını açıklamak istememek, kanundaki süreyi kendiliğinden durdurmaz.

Bildirim nereye yapılabilir?

CMK 158, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa ihbar ve şikâyet yapılabileceğini düzenler. Başvuru yazılı olabileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü de yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye ulaştırılan bildirimlerin ilgili başsavcılığa gönderilmesine ilişkin hükümler de vardır. Bir internet sitesine yorum yazmak, bu kanuni makamlara başvuruyla aynı şey değildir. Kullanılan elektronik kanalın yetkisi ve kayıt oluşturma biçimi öğrenilmelidir.

Devam eden acil tehlike varsa, gecikmeden yetkili kolluk veya acil yardım kanalına bilgi verilmesi gerekir. Uzun bir metin hazırlamak için tehlikenin büyümesi beklenmemelidir. Sonradan ayrıntı sunulacaksa ilk olay bilgisiyle bağlantı kurulması yararlıdır. Aynı konuyu farklı yerlere birbirinden kopuk ve çelişkili biçimde göndermek, olayın anlaşılmasını kolaylaştırmaz.

Kimliğin gizli tutulması ayrıca istenebilir mi?

Adını hiç bildirmemek ile kimliği yetkili makama verip güvenlik nedeniyle korunmasını istemek farklıdır. İkinci durumda somut korku ve riskler açıklanabilir; uygulanabilecek koruma usulü olayın şartlarına göre değerlendirilir. Her ihbarcıya otomatik ve mutlak anonimlik sağlandığı söylenemez. Dosyaya erişim, savunma hakları ve özel koruma düzenlemeleri birlikte ele alınır; “kimse adımı asla öğrenemez” güvencesi verilmemelidir.

İletişim ve kimlik bilgisi bulunmaması, kararın bildirimi veya ek bilgi istenmesi bakımından da pratik güçlük yaratabilir. CMK 158/6, soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararının varsa ihbarcıya veya şikâyetçiye bildirilmesini ve kanundaki usulle itirazı düzenler. Başvurunun sonucunu izlemek isteyen kişi kayıt bilgisini saklamalıdır. şikâyetin sonuçsuz kalması ile iftira suçu ise birbirinden farklı değerlendirilir.

Örnek: Bir çalışan, belirli günlerde sahte belge düzenlendiğini düşündüğü olayları bildirmek istiyor olsun. “Şirket bütün işlemlerinde suç işliyor” demek yerine gördüğü belgeleri, tarihleri ve bilgi kaynağını ayırır. Kendi yorumunu kesinleşmiş mahkeme kararı gibi sunmaz. Güvenlik kaygısı varsa bunu ayrıca açıklayarak uygun koruma yolunun değerlendirilmesini ister; anonim mesajın bütün hukuki haklarını koruduğunu varsaymaz.

Bildirimde belirsiz kalan bir husus varsa bunun bilinmediği açıkça yazılabilir. Tahmin edilen bir tarih veya kişinin kimliği, doğrulanmış bilgi gibi sunulmamalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• Ceza Muhakemesi Kanunu: m.158–160; ihbar, somut bilgi ve soruşturma başlangıcı.