Miras Paylaşımında Mallar Kura ile Dağıtılabilir mi?

Miras paylaşımında oluşturulan payların hangi mirasçıya verileceği konusunda anlaşma sağlanamazsa kura çekilmesi mümkündür. Türk Medeni Kanunu'nun 650. maddesindeki kura, malların rastgele dağıtılması değildir. Önce mirasçıların haklarına uygun paylar oluşturulur, sonra bunların kime özgüleneceği belirlenir. Tek bir bölünemeyen mal üzerindeki her anlaşmazlığın kura çekilerek çözüleceği düşünülmemelidir.

Pay oluşturmak ile payı vermek farklı işlemlerdir

Pay oluşturulurken terekedeki mallar, değerleri ve mirasçılık hakları değerlendirilir. Bir pay yalnız tek eşyadan oluşabileceği gibi farklı mal ve para kalemlerini içerebilir. Kanun, mirasçı veya ortak kök sayısınca pay oluşturulmasını düzenler. Bu anlatım herkesin miras oranının eşit olduğu anlamına gelmez; öncelikle her kişinin hukuki miras payı saptanır.

Sonraki aşama, hazırlanan payların mirasçılara özgülenmesidir. Mirasçılar kimin hangi payı alacağı konusunda anlaşabilir. Anlaşma mümkün olmazsa kanundaki kura mekanizması gündeme gelir. Bu nedenle mal listesinin eksik olduğu, değerlerin bilinmediği veya mirasçıların tamamının belirlenmediği durumda hemen kura çekmek, paylaşım uyuşmazlığını çözmeyebilir. Hazırlık aşamasındaki hata dağıtım sonucuna da yansır.

Anlaşma yoksa mahkemeden ne istenir?

Mirasçılardan her biri, payların oluşturulmasını sulh mahkemesinden isteyebilir. Hâkim bu sırada yerel âdetleri, mirasçıların kişisel durumlarını ve çoğunluğun arzusunu dikkate alır. Çoğunluğun görüşünün değerlendirilmesi, diğer mirasçının yasal hakkının oylamayla ortadan kaldırılacağı anlamına gelmez. Dosyada payın nasıl hesaplandığı ve önerilen mal grubunun değeri açıklanmalıdır.

Bir mirasçı belirli bir taşınmazı almak istiyorsa malın güncel değeri ve diğer payların nasıl karşılanacağı önem kazanır. Miras kalan evi bir kardeşin alması durumunda değerleme, kura tartışmasından önce çözülmesi gerekebilen bir konudur. Kura, düşük gösterilmiş değeri veya hesaba katılmamış tereke borcunu kendiliğinden düzeltmez.

Tek bir ev için mutlaka kura mı çekilir?

Hayır. TMK 651, değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen malın bütün olarak bir mirasçıya özgülenmesini düzenler. Malın bölünmesi veya özgülenmesi konusunda anlaşma sağlanamazsa satış ve bedelin bölüştürülmesi gündeme gelebilir. Payların kura ile dağıtılmasına ilişkin hüküm, bölünemeyen her evin mirasçılardan birine bedelsiz verilmesi için kullanılamaz.

Ayrıca bazı mallar özel kurallara tabidir. Sağ kalan eşin aile konutu ve ev eşyası üzerindeki özgüleme talebi, birbirine bağlı eşya grupları ve tarımsal taşınmazların özel hükümleri dikkate alınmalıdır. Bu haklar incelenmeden “herkesin adı bir kâğıda yazılsın” yaklaşımı yeterli değildir. Malın niteliğiyle mirasçının hukuki konumu birlikte değerlendirilir.

Aile arasında yapılan kura bağlayıcı olur mu?

Mirasçılar iradelerini geçerli bir paylaşma anlaşmasında birleştirebilir. Hangi malların hangi paylara ayrıldığı, değerler, borçlar ve gerekiyorsa denkleştirici ödeme açık olmalıdır. Sadece kura çekildiğini gösteren kısa bir video, paylaşmanın bütün şekil ve irade koşullarının sağlandığını kanıtlamayabilir. Paylaşma sözleşmesinin geçerliliği için kanunun aradığı yazılı şekil de gözetilir.

Mirasçıların yazılı paylaşım yapması açıklaması, tarafları bağlayacak düzenlemenin kurulması açısından tamamlayıcıdır. Mirasçılardan birinin temsilciyle katılması, küçük veya vesayet altında olması durumunda yetki ve izinler ayrıca kontrol edilir. Bir akrabanın toplantıda bulunması onun bütün mirasçılar adına bağlayıcı karar verebileceğini göstermez.

Hazırlık ve başvuru sırası

• Mirasçılık belgesi ve paylaşılacak malların güncel dökümü hazırlanır.
• Borçlar, özel özgüleme talepleri ve mal değerleri belirlenir.
• Önerilen paylar ve varsa ödeme farkları açıklanır.
• Anlaşma sağlanamayan noktanın pay oluşturma mı, dağıtım mı, satış mı olduğu ayrılır.

Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması veya ortaklığın giderilmesi uyuşmazlığında dava şartı arabuluculuk da değerlendirilmelidir. Süreçte yalnız hangi eşyayı kimin istediği değil, paylaşımın uygulanabilirliği ve teslim biçimi konuşulmalıdır. Tapu işlemi gereken mallarda anlaşmanın tescile nasıl yansıyacağı ayrıca planlanır. Kuranın yapılması her sicil işlemini kendiliğinden tamamlamaz.

Varsayımsal örnek: Üç eşit mirasçı için birbirine denk üç mal grubu oluşturulduğunu düşünelim. Hangi grubun kime verileceğinde anlaşma yoksa kura gündeme gelebilir. Buna karşılık terekenin tek bölünemeyen evden oluşması hâlinde aynı işlem doğrudan uygulanmaz; özgüleme, bedel ve gerektiğinde satış koşulları incelenir. İki durumda hukuki soru farklıdır.

Hukuki kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — m.647,649–653,676.
• Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu — m.18/B.