Mahkeme Bizzat Gelmemi İstedi: Avukatımın Katılması Yeterli mi?

Bizzat dinlenme kararı verildiğinde, mahkeme tarafın şahsen duruşmaya gelmesini istemiştir ve yalnızca avukatın katılması bu yükümlülüğü karşılamayabilir. İsticvap için çağrılan tarafın yerine yalnız avukatının duruşmaya katılması kural olarak yeterli değildir. HMK 172–173, isticvap olunacak kişinin bizzat gelmesini ve bizzat dinlenmesini esas alır. Bu işlem, davanın temelindeki belirli vakıaların tarafa sorulmasıdır. Geçerli özür olmadan gelmemek veya soruları cevapsız bırakmak, usulüne uygun ihtarlı davet halinde ilgili vakıaların ikrar edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Her duruşma çağrısı isticvap değildir: Önce mahkemenin ara kararı ve davetiyenin içeriği okunmalıdır.
• Davetiyede olay ve sonuç açık olmalı: HMK 171, davetin kişiye bizzat gönderilmesini, gün ve saatin belirtilmesini, isticvap konusu vakıaların gösterilmesini ve geçerli özür bulunmadan gelmeme veya cevap vermemenin sonucunun ihtar edilmesini düzenler.
• Hastalık veya başka ilde bulunma: Kişi hastalık, engellilik veya benzeri nedenle mahkemeye şahsen gelemeyecek durumda ise bulunduğu yerde isticvap olunabilir.
• Avukatın rolü nasıl devam eder: İsticvap sırasında karşı taraf ve taraf vekilleri hazır bulunabilir.
• Tutanak ve diğer özel çağrılar: Sorular ve cevaplar tutanağa yazılır, taraflar huzurunda okunur ve isticvap olunan kişinin imzası alınır.

Her duruşma çağrısı isticvap değildir

Önce mahkemenin ara kararı ve davetiyenin içeriği okunmalıdır. Genel duruşma günü bildirimi ile isticvap konusu olayları ve gelmeme sonucunu içeren özel davetiye aynı değildir. Dosyada tarafın şahsen dinlenmesi istenmişse bunun hangi hükme dayandığı belirlenir. Yalnız belgenin başlığından hareketle bütün sonuçlar çıkarılmamalıdır.

Mahkeme kendiliğinden veya talep üzerine taraflardan her birinin isticvabına karar verebilir. Konu, davanın temelini oluşturan olaylar ve bunlarla bağlantılı hususlardır. Örneğin belirli bir teslimin alınıp alınmadığı veya belirli belgenin hangi koşullarda düzenlendiği sorulabilir. Tarafın soyut hukuk yorumunu öğrenmek ile belirli bir vakıayı açıklatmak farklıdır. Çağrıdaki olayın tarihi, tarafı ve belgesi hazırlık aşamasında birbirine karıştırılmadan ayrı ayrı kaydedilebilir.

Davetiyede olay ve sonuç açık olmalı

HMK 171, davetin kişiye bizzat gönderilmesini, gün ve saatin belirtilmesini, isticvap konusu vakıaların gösterilmesini ve geçerli özür bulunmadan gelmeme veya cevap vermemenin sonucunun ihtar edilmesini düzenler. Bu unsurlar incelenmeden her yokluğa aynı ikrar sonucu bağlanamaz. Tebligatın kime ve ne zaman yapıldığı da önemlidir.

İkrar edilmiş sayılma, davadaki bütün iddiaların topluca doğru kabul edilmesi şeklinde anlaşılmamalıdır. Sonuç, usulüne uygun şekilde sorulan vakıalarla bağlantılıdır. Bunun hukuki taleplere etkisini mahkeme dosyanın bütünü içinde değerlendirir. Taraf, davetiyede yazan olayları cevap hazırlamadan önce kendi belgeleriyle karşılaştırmalıdır.

Hastalık veya başka ilde bulunma

Kişi hastalık, engellilik veya benzeri nedenle mahkemeye şahsen gelemeyecek durumda ise bulunduğu yerde isticvap olunabilir. Hastane raporu veya ulaşımı engelleyen durumun belgesi, hangi tarihte neden katılınamadığını açıklamalıdır. Mazeretin varlığını mahkemeye bildirmeden sadece avukata söylemek, dosyada gerekli işlemin yapıldığı anlamına gelmez.

Mahkemenin bulunduğu il dışında oturan kişi bakımından aynı anda ses ve görüntü aktarımı mümkün değilse istinabe usulü öngörülür. Bu alternatifler, tarafın kendi seçimiyle çağrıyı iptal etmesine izin vermez. Uygun yöntemi mahkemenin değerlendirmesi ve gerekli kararın alınması gerekir. Başvuru yapılmış olmasıyla başvurunun kabul edilmesi ayrı aşamalardır.

Avukatın rolü nasıl devam eder?

İsticvap sırasında karşı taraf ve taraf vekilleri hazır bulunabilir. Avukatın hukuki yardım sağlaması, kişinin yerine olay sorularını cevaplamasıyla aynı şey değildir. İsticvap olunan taraf mahkemenin izni olmadan yazılı not kullanamaz. Belgeler ve kronoloji önceden hazırlanabilir; fakat duruşmadaki cevap verme usulü korunmalıdır.

Tüzel kişi adına temsil yetkili kişiler isticvap olunur. Küçük veya kısıtlı kişi adına yapılan işlem ile bu kişiye bizzat dava hakkı tanınan durumlarda farklı temsil kuralları bulunur. Şirketin dosyadaki herhangi bir çalışanını göndermek her durumda yeterli değildir. Kimin çağrıldığı ve temsil yetkisinin dayanağı önceden kontrol edilmelidir.

Tutanak ve diğer özel çağrılar

Sorular ve cevaplar tutanağa yazılır, taraflar huzurunda okunur ve isticvap olunan kişinin imzası alınır. Söylenmeyen bir söz veya eksik kayıt görülürse duruşma tutanağındaki hatanın açıklanması önem kazanır. Olayın esasına ilişkin cevap ile bu cevabın doğru kayda geçirilmesi ayrı özen gerektirir.

yemin duruşmasına katılmama farklı bir delil usulüdür. İsticvap çağrısını yemin davetiyle veya sıradan duruşmayla karıştırmamak gerekir. Varsayımsal olarak teslim aldığı ileri sürülen mal hakkında çağrılan kişi, vekili dosyada olduğu için gelmeye gerek olmadığını düşünmemelidir. Davetiye, tebligat ve varsa mazeret belgeleri birlikte değerlendirilerek hangi katılım biçiminin geçerli olduğu açıklığa kavuşturulmalıdır. Özellikle son dakika sağlık engelinde, belgenin düzenlenme tarihi kadar duruşmaya fiilen katılmayı hangi yönden engellediğinin de açıklanması önem taşır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Bizzat dinlenme kararının sonuçları

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, hâkimin gerekli gördüğü hâllerde tarafların bizzat dinlenmesine karar verebileceğini düzenler. Bizzat dinlenme için çağrılan taraf, geçerli bir mazereti olmadan gelmezse, mahkeme bu durumu delil değerlendirmesinde aleyhe yorumlayabilir. Mazeret varsa, durumun belgeleriyle birlikte duruşmadan önce mahkemeye bildirilmesi gerekir. Taraf, avukatıyla birlikte duruşmaya katılarak sorulara bizzat cevap verir.

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.169–175; isticvap, davetiye, bizzat dinlenme ve tutanak.