Konsinye Verilen Mallar Satıldı Ama Bedeli Ödenmedi: Ne Talep Edilir?

Kısa cevap

Konsinye olarak bir mağazaya bırakılan malların bedeli ödenmiyorsa önce ilişkinin gerçek içeriği saptanır: mağaza malı kendi adına satın mı aldı, yoksa belirli yetkiyle üretici hesabına mı satıyor? “Konsinye” başlığı tek başına mülkiyet, iade ve tahsil şartlarını belirlemez. Sözleşme, stok listesi, seri numaraları, satış raporu ve ödeme periyodu birlikte okunur. Satılan ürünler için sözleşmedeki bedel, komisyon ve mahsup hesaplanabilir; henüz satılmamış ve üreticiye ait malların iadesi ayrı istenir. Mağazanın iflası veya başka alacaklıların haczi durumunda malın kime ait olduğunun belgelenmesi özellikle önem kazanır.

İlk teslimde hangi iz bırakılmalı?

Ürün cinsi, adet, seri veya barkod numarası ve teslim anındaki durum imzalı tutanakta bulunmalıdır. ERP stok transferi ve e-irsaliye yardımcıdır, fakat hangi malın hangi mağazaya gönderildiğini ispatlayacak tutarlılık gerekir. Satış fiyatını kim belirliyor, indirim ve iadeye kim izin veriyor, kargo kaybını kim taşıyor, mağaza tahsilatından hangi komisyon düşülüyor? Bu soruların sözleşmede cevaplanması uyuşmazlığı daraltır. Üretici malı geri alma yetkisini saklı tutmuş olabilir; ancak üçüncü kişilere gerçekleşen satışların sonuçları ayrıca değerlendirilir.

Sözleşme bittiğinde hesaplaşma

Mağazadan belirli tarihteki fiziksel envanter, kasa/POS satış dökümü, iade kayıtları ve sözleşmeye göre hak edilen komisyon istenir. Satılan malların bedelini ödememe ile satılmamış stokları iade etmeme farklı taleplerdir. Karşılıklı mutabakat düzenlenirse hangi kalemin kabul edildiği ve hangisine ihtirazî kayıt konulduğu açık yazılmalıdır. Mağaza yalnız “ürünler duruyor” diyorsa yerinde tespit veya stok fotoğrafları gerekebilir. Para alacağı için ticari dava şartı arabuluculuk, ihtiyati haciz veya ilamsız takip seçenekleri talebin koşullarına göre incelenir; genel fatura takibi mülkiyet uyuşmazlığını çözmez.

Örnek olay

Ayakkabı üreticisi 500 çift ürünü mağazaya konsinye bırakır. Sözleşme satılanlardan aylık yüzdeye göre komisyon ve satılmayanların iadesini öngörür. Mağaza 300 çift sattığını bildirir ama POS kayıtları 360 satış gösterir; depoda 140 çift bulunur. Üretici 60 çiftlik farkın satış mı kayıp mı olduğunu sevk, iade ve stok hareketleriyle araştırır. Alacağı bütün 500 çiftin liste fiyatından hesaplamak, komisyon ve iade düzenini yok sayacağı için yanlış olabilir. Ayrıca kalan 140 çiftin iadesinin nasıl yapılacağı yazılı isteme konu edilir.

Mülkiyeti ve stok kaybını ispat

Konsinye ilişkinin kabul edildiği durumda ürünlerin satılıncaya kadar kime ait olduğu sözleşmeye göre saptanır. Aynı modelden başka satıcıların da ürün getirdiği mağazada seri ve barkod takibi yoksa üreticinin hangi kutuyu geri isteyebileceği tartışmalı hâle gelebilir. Depo sayımı ortak tutanakla yapılmalı, eksik miktarın iade, hasar, hırsızlık veya satıştan hangisine bağlı olduğu sorulmalıdır. POS hareketi her ürünün satışını tek başına ispatlamaz; kasa fişi, stok düşümü ve teslim fişiyle eşleştirilir. Mağazanın kendi borcu için üçüncü kişi haciz koyarsa üreticinin mülkiyet belgesi önceden hazırlanmış olmalıdır.

Tahsil ve iade talebini ayırın

Üretici ihtarnamede satılan ürünlerin satış raporu ile bedelini, satılmayan ürünlerin belirli tarihte iadesini ve eksik stokun açıklanmasını ayrı kalemlerde isteyebilir. İade edilen ama hasarlı malların değer kaybı sözleşmedeki risk dağılımına göre hesaplanır. Mağaza reklam ve indirim giderini üreticiden kesiyorsa bu yetkinin yazılı dayanağı aranır. Komisyon oranı brüt satışa mı net tahsilata mı uygulanıyor, vergi ve kargo kime ait, cevapları hesap sonucunu değiştirebilir. Alacak ve mülkiyet istemini tek toplam faturaya sıkıştırmak sonradan itirazı ve ispatı güçleştirir.

Dosyada ayrıca değerlendirilecek nokta

Taraflar ürünün perakende satış fiyatını değiştirme yetkisini mağazaya bırakmışsa zarar hesabı liste fiyatından otomatik yapılmaz. Stok sayımına üretici temsilcisinin katılmaması sonraki eksiklik iddiasını güçleştirebilir; ortak tutanak tutmak yararlıdır. Satılmayan ürünlerin iadesinde nakliye, sigorta ve hasar riskini sözleşme belirler. Mağazanın faturayı kabul etmemesi, fiilî satış kayıtları ve komisyon hesabının incelenmesini engellemez. Her parti için ayrı sevk ve tahsil tablosu hazırlanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Mağaza benim mallarımı kendi borcu için rehin verdiğini söylerse? Mülkiyet, teslim yetkisi ve üçüncü kişinin durumu somut belgelerle incelenir; iflas veya hacizde istihkak gündeme gelebilir.
Fatura kesildi diye satış kesin mi? Faturanın içeriği ve alım satım ilişkisi, teslim ve konsinye sözleşmeyle birlikte değerlendirilir.

Sonuç

Konsinye sözleşme, tekil ürün stokları, fiilî satış ve tahsilat kayıtları ayrıştırılmadan doğru bedel veya iade talebi hesaplanamaz.

İlgili yazılar

• Cari Hesap ve Fatura Alacağının İlamsız İcra Yoluyla Tahsili
• Benim Malım Başkasının Borcu İçin Haczedildi: İstihkak İddiası Nasıl İleri Sürülür?

Hukuki kaynaklar

• Türk Ticaret Kanunu — mevzuat.gov.tr
• Türk Borçlar Kanunu — Adalet Bakanlığı