Konşimentolu Yük Eksik veya Hasarlı Çıktı: Taşıyanın Sorumluluğu ve Süreler

Kısa cevap: Konşimentolu yük hasarı veya eksik teslimde taşıyan, eşya kendi hâkimiyetindeyken doğan ziya ve hasardan kural olarak sorumludur; ancak olayın sebebi, konşimento kayıtları, teslim tutanağı ve zamanında yapılan çekince sonucu belirler. Dışarıdan görülen kayıp veya hasar en geç teslim anında, gizli hasar teslimden itibaren aralıksız üç gün içinde yazılı bildirilmelidir. Gecikme zararı için yazılı bildirim süresi teslimden itibaren aralıksız altmış gündür. Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki zıya, hasar ve geç teslim taleplerinde bir yıllık hak düşürücü süre ayrıca gözetilmelidir. İlk iş, delili korumak ve doğru taşıyanı belirlemektir; yalnız faturaya dayanmak çoğu dosyada yeterli olmaz.

Konşimentolu yük hasarı: ilk 24 saatte ne yapılmalı?

Yükün ambalajı ezilmiş, mühürü bozulmuş, koli veya palet sayısı eksikse teslim belgesi çekincesiz imzalanmamalıdır. Hasarın türü; “ambalaj hasarlı” gibi genel bir cümleyle değil, mümkün olduğu ölçüde konteyner numarası, mühür numarası, eksik parça adedi, ıslanan bölüm ve gözlenen deformasyonla birlikte yazılmalıdır. Taşıyanın veya acentesinin temsilcisi ortak incelemeye davet edilmeli; liman, terminal ve bağımsız gözetim kayıtları talep edilmelidir.

Fotoğraf ve video yalnız yakın plandan çekilmemelidir. Konteynerin dört yüzü, kapı kilidi, mühür, taşıma ünitesi, istif şekli ve zarar gören ürünün seri veya lot numarası aynı kayıt dizisinde görünmelidir. Ürün kurtarılabiliyorsa makul zararı azaltma önlemleri alınmalı; ancak taşıyanın inceleme imkânını ortadan kaldıracak imha veya onarım aceleyle yapılmamalıdır. Gıda, kimyasal veya sıcaklık kontrollü ürünlerde sağlık ve güvenlik kuralları önceliklidir; numune, sıcaklık kaydı ve imha tutanağı ayrıca korunur.

Taşıyan hangi dönemde ve hangi zarardan sorumludur?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1178’inci maddesi uyarınca taşıyan, eşyanın taşınmak üzere teslim alınmasından gönderilene teslim edildiği ana kadar yükleme, elleçleme, istif, taşıma, koruma, gözetim ve boşaltmada özen göstermekle yükümlüdür. Eşya bu hâkimiyet döneminde zıyaa veya hasara uğrarsa ya da geç teslim edilirse sorumluluk gündeme gelir. Fakat zarar ile bu dönem arasındaki bağın ve talep sahibinin hukuki sıfatının belgelenmesi gerekir.

Taşıyan, olayın kendisinin ve adamlarının kastı veya ihmali olmaksızın meydana geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir. Denizin tehlikeleri, kamu makamlarının işlemleri, grev, gönderenin davranışı, eşyanın kendine özgü ayıbı, doğal fire, yetersiz ambalaj veya yetersiz işaret gibi TTK m.1182’de sayılan sebepler taşıyan lehine karine doğurabilir. Bu liste otomatik ret gerekçesi değildir. Örneğin ambalaj yetersizliği savunması, konteynere taşıyan tarafından yapılan hatalı istif veya su alma delili karşısında ayrıca incelenir.

Sözleşmesel taşıyan ile fiilî taşıyan ayrımı

Konşimentoyu düzenleyen sözleşmesel taşıyan, taşımanın bir bölümünü başka bir deniz işletmesine bırakmış olabilir. TTK m.1191 uyarınca sözleşmesel taşıyan, fiilî taşıyanın gerçekleştirdiği bölüm bakımından da kural olarak sorumluluğunu korur; fiilî taşıyan ise kendi yürüttüğü safha için sorumlu olabilir. Aynı zarardan doğan sorumlulukta birlikte sorumluluk hükümleri dosyaya göre uygulanır. Bu nedenle yalnız gemi adına veya limandaki acenteye bakarak hasım seçmek risklidir.

Konşimento neyi ispatlar, hangi kayıtlar önemlidir?

TTK m.1228’e göre konşimento, taşıma sözleşmesini ve eşyanın taşıyan tarafından teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren belgedir; ayrıca eşyanın ancak belgenin ibrazı karşılığında teslim edileceği taahhüdünü içerir. “Clean on board”, koli adedi, brüt ağırlık, görünür durum, yükleme ve boşaltma limanı ile taşıyanın kimliği uyuşmazlığın başlangıç haritasıdır. Bununla birlikte gönderenin beyanına dayalı “said to contain”, “shipper’s load, stow and count” benzeri kayıtların etkisi somut yükleme sürecine göre değerlendirilir.

Konşimento tek başına zararın tutarını kanıtlamaz. Ticari fatura, paketleme listesi, satın alma sözleşmesi, navlun belgesi ve sigorta evrakı birlikte incelenir. Satış şekli, zararı kimin ekonomik malvarlığında taşıdığını ve dava hakkını etkileyebilir. Bu nedenle alıcı, satıcı, konşimento hamili ve sigortacı arasındaki ilişki açıkça kurulmadan talep miktarı belirlenmemelidir. Uluslararası satıştaki teslim ve ayıp ihbarı ayrıca söz konusuysa CISG ve ayıp ihbarı incelemesi taşıma talebinden ayrı yürütülmelidir.

Tazminat nasıl hesaplanır ve sorumluluk sınırı nasıl ele alınır?

Tazminat, zarar gören eşyanın teslim edilmesi gereken yerdeki ve zamandaki değerine göre, kayıp oranı ile nedensellik dikkate alınarak hesaplanır. Onarım, yeniden paketleme, ayıklama, makul gözetim ve imha giderleri doğrudan zararın belirlenmesine yardım edebilir. Kâr kaybı, üretim durması veya müşteri cezası gibi kalemlerde sözleşme, öngörülebilirlik ve illiyet daha sıkı incelenir. Sigorta ödemesi yapılmışsa sigortacının halefiyet kapsamı ile sigortalıda kalan zarar ayrılmalıdır.

TTK m.1186, zıya veya hasarda, hangisi daha yüksekse koli ya da ünite başına 666,67 Özel Çekme Hakkı (SDR) veya zarar gören eşyanın gayrisafi ağırlığının kilogramı başına 2 SDR sınırını öngörür. SDR’nin Türk lirası karşılığı, kanuna göre fiilî ödeme günündeki veya tarafların kararlaştırdığı diğer tarihteki TCMB değeriyle hesaplanır; bu nedenle sabit TL tutarı yazılamaz. Konteynerin mi, içindeki kolilerin mi “koli veya ünite” sayılacağı konşimentodaki sayıma bağlı olabilir. Gecikmede sınır, geciken eşya için navlunun iki buçuk katıdır ve toplam navlunu aşamaz. TTK m.1187’deki kast veya zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle pervasız davranış ispatlanırsa sınırdan yararlanma kaybedilebilir; sıradan ihmal bu ağır eşiğe kendiliğinden ulaşmaz.

Hasar bildirimi ve dava için hangi süreler var?

TTK m.1185’teki bildirimin yapılmaması her hasar talebini otomatik olarak sona erdirmez; görünür veya gizli zarar bakımından taşıyanın eşyayı konşimentoda yazılı hâliyle teslim ettiği ve zararın teslimden sonra oluştuğu yönünde aksi ispatlanabilir karineler doğurur. Buna karşılık gecikme zararında altmış günlük yazılı bildirim özel önem taşır. Mahkeme, yetkili makam veya resmen atanmış uzman tarafından ortak inceleme yapılmışsa kanundaki şartlarla ayrıca bildirim gerekmeyebilir.

Bir yıllık süre, basit bir ihtar veya müzakereyle güvenle korunmuş sayılmamalıdır. TTK m.1188, sebep doğduktan sonra tarafların süreyi uzatma konusunda anlaşmasına izin verir; fakat bunun açık ve ispatlanabilir olması gerekir. Deniz taşıması ile kara ayağı bir aradaysa CMR, iç taşıma veya sözleşmedeki farklı rejimlerin başlangıç noktaları ayrıca çıkarılmalıdır.

İspat yükü kimde, hangi belgeler dosyaya konulmalı?

Talep sahibi, eşyanın taşıyana belirli durumda teslim edildiğini, zıya veya hasarın taşıyanın hâkimiyet döneminde ortaya çıktığını ve gerçek zararını göstermelidir. Taşıyan ise TTK m.1179 ve ilgili hükümlerdeki kurtuluş veya özel risk savunmasının koşullarını ispatlar. İspat planı yalnız hasar fotoğraflarından oluşmaz; taşıma zincirinin her devri zaman çizelgesine yerleştirilir.

Hangi mahkeme, hangi yer ve arabuluculuk?

Deniz ticaretine ilişkin uyuşmazlık ticari dava niteliğindedir. Görevli mahkeme kural olarak asliye ticaret mahkemesidir; deniz ihtisas mahkemesi bulunan yerde iş bölümü de gözetilir. Yetkili yer, sözleşmedeki geçerli yetki veya tahkim kaydı, davalının yerleşimi, ifa yeri ve uluslararası unsur varsa uygulanacak özel kurallara göre belirlenir. Konşimentonun arka yüzündeki hukuk, yetki veya tahkim klozu okunmadan dava açılmamalıdır.

Talep konusu bir miktar paranın ödenmesiyse TTK m.5/A uyarınca dava şartı arabuluculuk gündeme gelir. Arabuluculuğa başvuru, TTK’daki özel hak düşürücü süre hesabını ve 6325 sayılı Kanun’un süreye etkisini somut takvim üzerinden değerlendirmeyi gerektirir. Hasar tespiti veya ihtiyati tedbir gibi acil korumalar için arabuluculuğun bitmesini beklemek gerekmeyebilir. Ticari alacak ve arabuluculuk süreci, taşıma dosyasındaki özel sürelerin yerine geçmez.

Delil tespiti ve ihtiyati tedbir ne zaman gerekir?

Eşya hızla bozulacak, onarılacak, yeniden satılacak veya imha edilecekse HMK kapsamında delil tespiti istenebilir. Talepte ürünün bulunduğu yer, inceleme zamanı, numune yöntemi ve bilirkişiden beklenen teknik sorular açıkça gösterilmelidir. Amaç yalnız “hasar vardır” tespiti değil; hasarın muhtemel sebebi, oranı, kurtarılabilir değer ve konteyner koşullarını kayıt altına almaktır.

Yükün haksız şekilde tutulması, teminatın nakde çevrilmesi veya delilin kaybolması gibi gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ihtiyati tedbir değerlendirilebilir. Para alacağı güvence altına alınacaksa ihtiyati haciz şartları farklıdır; yaklaşık ispat ve teminat tartışması vardır. Genel çerçeve için ihtiyati haciz şartları ayrıca incelenebilir. Tedbir kararı tazminatın hak edildiği anlamına gelmez ve esas davanın süresinde açılması yükümlülüğünü kaldırmaz.

Üç uygulama senaryosu

Senaryo 1: Mühür sağlam, palet sayısı eksik

Konşimentoda palet adedi açıkça yazılı, mühür teslimde sağlam ve konteyner gönderen tarafından yüklenmişse eksikliğin hangi aşamada doğduğu tartışılır. Yükleme fotoğrafları, kantar fişleri, stuffing raporu ve “shipper’s load and count” kaydı birlikte değerlendirilir. Sadece mühürün sağlam olması taşıyanı her durumda kurtarmaz; fakat talep sahibinin yükün gerçekten konteynere konulduğunu göstermesini kritik hâle getirir.

Senaryo 2: Soğutulmuş üründe sıcaklık sapması

Teslimde dış görünüş normal, laboratuvar ve data logger incelemesi iki gün sonra bozulmayı gösteriyor. Üç günlük gizli hasar bildirimi kaçırılmadan taşıyan ortak incelemeye çağrılır. Set sıcaklığı talimatı, reefer PTI kaydı, elektrik kesintisi alarmı, kapı açılma verisi ve ürünün yükleme sıcaklığı teknik bilirkişiye sunulur. Satış bedelinin tamamı yerine kurtarılabilir değer ve zorunlu imha gerekçesi de belgelenir.

Senaryo 3: Fırtına savunması ve ıslanan yük

Taşıyan ağır hava koşullarına dayanır; alıcı ise konteyner tavanındaki eski korozyon ve bakım eksikliğini ileri sürer. Sefer raporu, hava verisi, konteyner bakım geçmişi ve survey fotoğrafları karşılaştırılır. Deniz tehlikesi karinesi bulunsa bile zararın yalnız bu sebepten kaynaklanıp kaynaklanmadığı ve makul özenin gösterilip gösterilmediği incelenir.

Karar sonrası kanun yolu ve tahsil

İlk derece kararına karşı istinaf, hükmün verildiği tarihte uygulanacak parasal sınır ve kararın tebliğinden itibaren uygulanacak süre içinde değerlendirilir; bölge adliye mahkemesi kararının temyizi de güncel kesinlik sınırına bağlıdır. Bu sınırlar yıllara göre değiştiği için sabit tutar verilmemektedir. Tahkim kaydı varsa iptal davası ve tenfiz rejimi farklıdır. Kararın alınması ile tahsil aynı işlem değildir; borçlunun Türkiye’deki varlıkları, yabancı karar veya hakem kararının tanınması/tenfizi ve sigorta teminatı ayrıca planlanır.

Hak kaybına yol açabilen 10 hata

1. Teslim belgesini, eksik koli veya görünür hasarı yazmadan imzalamak.
2. Gizli hasarı üç günlük süre geçtikten sonra yalnız satıcıya bildirmek.
3. Gecikme zararında altmış günlük özel yazılı bildirimi gözden kaçırmak.
4. Bir yıllık hak düşürücü süreyi sıradan zamanaşımı gibi düşünmek.
5. Konşimentodaki taşıyan yerine yalnız acenteyi otomatik olarak davalı seçmek.
6. Ürünü taşıyana inceleme fırsatı vermeden imha etmek veya onarmak.
7. Konşimento arka yüzündeki yetki, tahkim ve uygulanacak hukuk kaydını okumamak.
8. Fatura bedelini, gerçek zarar ve kurtarılabilir değer analizi yapmadan aynen istemek.
9. SDR sınırını güncel çevrim ve paket/birim tartışması olmadan sabit TL kabul etmek.
10. Satış sözleşmesindeki ayıp talebi ile taşıyana karşı taşıma talebini aynı süreye tabi sanmak.

Konşimentolu yük hasarı hakkında sık sorulan sorular

1. Çekince konmadan teslim alınan yük için dava açılabilir mi?

Evet, talep her durumda kendiliğinden düşmez; ancak taşıyan lehine teslimin düzgün yapıldığına dair aksi ispatlanabilir karine doğabilir. Güçlü teknik ve zaman damgalı delil gerekir.

2. Üç günlük süre iş günü müdür?

Hayır. TTK m.1185, dışarıdan belli olmayan hasar için teslimden itibaren aralıksız üç gün öngörür; takvim buna göre hesaplanmalıdır.

3. E-posta hasar bildirimi için yeterli olur mu?

Yazılılığın ve muhataba ulaşmanın ispatı önemlidir. Sözleşmedeki bildirim adresi kontrol edilmeli; KEP, teslim teyidi ve eklerin bütünlüğüyle risk azaltılmalıdır.

4. Survey raporunu kim aldırmalı?

Menfaati bulunan taraf gecikmeden bağımsız gözetim yaptırabilir. Taşıyanın davet edilmesi ve gerekiyorsa mahkemeden delil tespiti istenmesi raporun tartışılabilirliğini azaltır.

5. Sigorta ödeme yaptıysa alıcı yine dava açabilir mi?

Sigortacı ödediği ölçüde haklara halef olabilir. Muafiyet, eksik ödeme veya kapsam dışı zarar alıcıda kalabilir; talepler çakıştırılmamalıdır.

6. Konteyner tek paket sayılır mı?

Kesin cevap konşimentodaki paket/birim gösterimine ve uygulanacak kurala bağlıdır. İçindeki birimler belgede sayılmışsa farklı bir limit hesabı gündeme gelebilir.

7. Taşıyan “kötü hava” dediğinde sorumluluk biter mi?

Hayır. Olayın niteliği, zararla bağı ve taşıyanın özeni incelenir. Bakım eksikliği veya uygunsuz istif gibi başka nedenler varsa savunma çürütülebilir.

8. Gecikmiş yük ne zaman kayıp sayılır?

TTK m.1178’de, teslim süresi bittikten sonra aralıksız altmış gün içinde teslim edilmeyen eşyanın zayi olduğu kabul edilebilir. Somut teslim süresi önce belirlenmelidir.

9. Taşıma sözleşmesinde kısa bir bildirim süresi varsa ne olur?

Emredici sorumluluk hükümleri ve klozun geçerliliği incelenir. Sözleşme kaydı kanuni korumayı her durumda daraltamaz; yine de derhâl bildirim en güvenli yoldur.

10. Türkiye dışındaki liman için Türkiye’de dava açılabilir mi?

Tarafların yerleri, konşimentodaki yetki/tahkim şartı, ifa bağlantısı ve milletlerarası yetki birlikte değerlendirilir. Yalnız alıcının Türkiye’de olması her dosyada yeterli değildir.

11. İhtar göndermek bir yıllık süreyi keser mi?

Basit ihtarın hak düşürücü süreyi koruduğu varsayılmamalıdır. Dava, tahkim, arabuluculuk etkisi ve varsa yazılı süre uzatma anlaşması dosyaya özgü hesaplanmalıdır.

Dosya incelemesi için hazırlık listesi

Konşimentonun tüm yüzleri, satış ve taşıma sözleşmeleri, teslim/EIR belgeleri, fotoğraflar, survey raporu, fatura-paketleme listesi, sigorta poliçesi ve tüm bildirimler tarih sırasıyla hazırlanmalıdır. Türkiye’nin her yerinden çevrim içi ön inceleme yapılabilir; inceleme, görev-yetki kaydı ile en yakın süreyi belirlemeye odaklanır ve sonuç vaadi içermez.

Resmî kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi güncel metni (özellikle m.1178–1191 ve m.1228–1236)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi

Son kontrol tarihi: 19.09.2026

Yazar: Av. Emirhan Keskin

Bu içerik genel hukuki bilgilendirmedir; hukuki mütalaa veya somut olay için sonuç garantisi değildir. Konşimento klozları, taşıma rotası, teslim belgeleri ve süreler birlikte incelenmelidir.