Kamulaştırma Şerhi Tapuda Kaldı: Altı Ay Sonra Nasıl Sildirilir?

Tapudaki kayıt 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 7. maddesine göre konulan belirtmeyse, idare altı ay içinde bedel tespiti ve tescil davası açtığını gösteren mahkeme belgesini tapuya ibraz etmezse belirtmenin resen terkin edilmesi gerekir. Fakat tapudaki her kamulaştırma kaydı aynı türde değildir. Önce şerhin dayanağı, konulduğu tarih ve sonradan açılan dava olup olmadığı araştırılmalıdır.

Tapu kaydındaki ifade neden belirleyici?

Malik, güncel tapu kaydının beyanlar veya şerhler bölümünü alıp kaydın tam ibaresini okumalıdır. “2942 sayılı Kanun madde 7 belirtmesi” ile mahkemenin 31/b maddesi kapsamındaki kaydı, haciz veya başka bir idari kısıt aynı işlem değildir. Yalnızca emlak danışmanının “kamulaştırma şerhi var” sözüne dayanarak terkin talep etmek bu ayrımı kaçırabilir.

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2024/3 Kamulaştırma Uygulamaları Genelgesi 7. madde belirtmesinin terkinini ayrıntılı olarak açıklar. Genelge, 2001 öncesi konulan belirtmeler için ayrıca özel inceleme gerektiğini de belirtir. Bu nedenle çok eski kayıtlarla yakın tarihte işlenen kayıtların aynı takvimle silineceği varsayılmamalıdır.

Altı aylık süre hangi tarihten başlar?

Süre idarenin kamulaştırma fikrini açıklamasından veya malik ile ilk görüşmesinden değil, 7. madde belirtmesinin tapuya işlendiği tarihten değerlendirilir. İdarenin yalnızca kamulaştırma kararı almış olması yeterli değildir; altı ay içinde 10. maddeye göre bedel tespiti ve tescil talep edildiğini gösteren mahkeme belgesinin tapu müdürlüğüne ibraz edilip edilmediği önemlidir.

Örneğin taşınmaza 3 Ocak’ta belirtme işlenmiş, belediye malik ile Mart’ta görüşmüş ama Ağustos’a kadar mahkeme belgesi tapuya verilmemişse terkin koşulu gündeme gelebilir. Buna karşılık dava açılmış ve gerekli belge süresinde ibraz edilmişse sırf altı ay geçti diye kayıt otomatik olarak aynı biçimde kalkmayabilir. Mahkeme dosya numarası ve ibraz tarihi ayrıca araştırılmalıdır.

Malik tapu müdürlüğüne nasıl başvurur?

Kanun ve TKGM genelgesi resen terkin düzenlese de malik yazılı bir talep ve güncel tapu kaydıyla müdürlüğe başvurabilir. Dilekçede ada, parsel, belirtmenin yevmiye tarihi ve altı aylık sürenin dolduğu belirtilir; 10. madde davasına ilişkin mahkeme belgesi ibraz edilip edilmediğinin araştırılması istenir. Başvurunun tarih ve sayı içeren kopyası saklanır.

TKGM’nin terkin hizmeti açıklaması sona eren şerh ve belirtmelerin sicilden çıkarılması sürecini tanıtır. Ancak dijital hizmetin varlığı, her kaydın başvurusuz silineceği anlamına gelmez. Tapu müdürlüğü ret verirse gerekçenin yazılı alınması, sonraki hukuki yol için gereklidir.

Şerh silinirse kamulaştırma tamamen biter mi?

Hayır. Terkin, belirli bir tapu belirtmesini kaldırır; idarenin kamu yararı kararını veya ileride usule uygun yeni kamulaştırma işlemi yapma yetkisini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ayrıca taşınmazın imar planında yol, park veya başka kamu kullanımına ayrılmış olması ayrı bir kısıt olabilir. Tapu kaydı temiz görünse dahi güncel plan paftası ayrıca incelenmelidir.

Satış pazarlığında bu ayrım özellikle önemlidir. Alıcıya “artık kamulaştırma kesinlikle yapılamaz” demek yanlış olur. Güncel kayıt, plan durumu ve idarenin işlemleri ayrı başlıklarda açıklanmalıdır. Kamulaştırma bedeline ilişkin dava açılmışsa, terkin tartışması o davanın sonucundan bağımsız değerlendirilmez.

Satış veya kredi işlemi gecikiyorsa

Belirtme kural olarak mülkiyet devrini yasaklayan bir hüküm değildir; buna rağmen alıcı veya kredi veren kurum belirsizlik nedeniyle işlemi erteleyebilir. Bu durumda sorunun hukuki yasak mı, ticari çekince mi olduğu ayrılmalıdır. Tapudan güncel kayıt ve kaydın niteliğini açıklayan yazı almak, pazarlıkta belirsizliği azaltır. Kaydın terkin koşulları oluşmuşsa satış sözleşmesini imzalamadan önce yazılı başvuru yapılması, sonradan bedel ve teslim tartışmasını önleyebilir.

Mahkeme kaydı veya çok eski belirtme varsa

TKGM genelgesi, idarenin 10. madde davasına ilişkin belgeyi sunduğu durumda mahkemenin 31/b kaydı konuluncaya kadar 7. madde belirtmesinin terkin edilmemesine ilişkin uygulamayı açıklar. 4650 sayılı değişiklikten önce konulmuş belirtmeler için de idareye tebligat sorularak ayrı işlem yapılır. Bu istisnaları görmezden gelen bir “altı ay doldu, hemen silinir” iddiası doğru değildir.

Somut dosyada ada ve parsel için hem tapu işlem geçmişi hem asliye hukuk mahkemesi dosyası istenir. İdare cevap vermiyorsa taleplerin tarihli kopyaları korunur. Taşınmaza fiilen el atılmışsa konu artık yalnızca terkin değildir; kamulaştırmasız el atma ayrıca araştırılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Her kamulaştırma şerhi altı ayda silinir mi?

Hayır. 7. madde belirtmesinin tarihine, mahkeme belgesine ve kaydın türüne bakılmalıdır.

Tapu terkin için harç alır mı?

TKGM genelgesi, bu koşullardaki resen 7. madde belirtmesi terkininin harç alınmadan yapılacağını açıklar.

Şerh silinince imar planındaki yol kararı kalkar mı?

Hayır. Tapu belirtmesi ile imar planı kararı farklı işlemlerdir.

İlgili içerikler: Kamulaştırma Bedel Tespiti ve Tescil Davası ve Kamulaştırmasız El Atma Nedeniyle Bedel ve Tazminat yazılarına da bakabilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)