İntifaya Verilen Kıymetli Evrakı Güvenilir Yere Bırakmak Güvence Sayılır mı?

İntifa hakkına konu kıymetli evrakın güvenilir bir yere tevdi edilmesi, Türk Medeni Kanunu’nun 808. maddesine göre güvence yerine geçer. Aynı madde, kıymetli evrak veya tüketilebilen şeylerde malikin tehlikeyi ispat etmeden ve teslimden önce de güvence isteyebilmesini düzenler. Dolayısıyla evin zarar görme riskine dayanan genel güvence koşulu, bu varlık türleri için tek yol değildir. Fakat her kayıt ve her teslim biçimi güvenilir tevdi sayılmaz.

Tehlikeyi kanıtlamak her zaman gerekir mi?

Genel kuralda malik haklarının tehlikeye düştüğünü ispat ederek güvence ister. Kıymetli evrak ve tüketilebilen şeylerde 808. madde özel istisna koyar: Tehlike ispatı gerekmeden, teslimden önce de istem mümkündür. Bu fark, varlığın türünün doğru belirlenmesini gerektirir. Bir sözleşme belgesinde parasal tutar yazması, onun otomatik olarak kıymetli evrak olduğu anlamına gelmez.

intifada konutun korunması ve güvence, intifa hakkı sahibinin konutu bakımsız bırakması halinde genel itiraz ve güvence yollarını açıklar. Oradaki taşınmaz risk hesabıyla burada söz konusu kıymetli evrakın korunması aynı başlangıç koşuluna dayanmaz. Hangi varlığın intifaya konu edildiği, teslim edilip edilmediği ve kuruluş belgesindeki düzenleme kontrol edilmelidir. Temel ayrım yapılmadan karşı taraftan belirsiz bir teminat talep edilmez.

Güvenilir yere bırakma neyi sağlar?

Kanun kıymetli evrakın güvenilir bir yere tevdiiyle güvence ihtiyacının karşılanabileceğini belirtir. Evrakı herhangi tanıdığın çekmecesine bırakmak veya yalnız fotoğrafını göndermek, bu koşulun gerçekleştiğini kendiliğinden göstermez. Tevdi edilen şeyin aslı veya hukuki varlığı, korunma düzeni ve teslim alanın sıfatı belirlenmelidir. Kayıt ve erişim koşulları açık olmalıdır.

Tevdi, evrakın sahibini veya intifa kapsamını tek başına değiştiren satış işlemi değildir. Getirilerin nasıl alınacağı, evrak üzerinde hangi işlemlerin yapılabileceği ve kimin erişim yetkisi olduğu ayrıca düzenlenir. Saklama belgesi ile intifa kuruluş belgesi birbirini desteklemelidir. Belgenin kimin adına alındığı, hangi değer için verildiği ve hangi koşulla geri çıkarılacağı kayda alınır.

Teslim öncesi belge listesi

• İntifa kuruluş belgesi ve varlığın açık tanımı.
• Kıymetli evrakın türü, miktarı ve mevcut hak kayıtları.
• Güvence isteminin veya güvenilir tevdi anlaşmasının içeriği.
• Teslim, saklama ve erişim koşullarını gösteren belgeler.

Varlık üzerinde rehin veya başka hak bulunuyorsa bu durum göz ardı edilmemelidir. Güvenceyle mevcut hak sahibinin menfaati ayrı değerlendirilir. Aynı evrakın farklı kişilere güvence gösterildiği ileri sürülüyorsa kayıtlar karşılaştırılır. Güvence yerine geçen tevdinin gerçekten tamamlandığı, yalnız tasarlanmış bir işlem olup olmadığı da açıklığa kavuşturulur.

Bağışta özel istisna korunur

TMK 809, intifa kendisinde kalacak şekilde bağış yapan kişiden güvence istenemeyeceğini düzenler. 808. maddedeki özel varlık kuralı, bu ayrı istisnayı görmezden gelmek için kullanılmamalıdır. İşlemin bağış olup olmadığı ve intifanın kimde saklı tutulduğu araştırılır. Aynı görünen varlık transferleri farklı hukuki sebeplere dayanabilir. Kuruluş ve devir belgelerinin tamamı birlikte okunmalıdır.

intifa malları için resmî defter, intifaya verilen malların noterlikçe resmî defterinin tutulmasını ele alır. Defter, hangi varlıkların konu edildiğini belgelendirir; tek başına kıymetli evrakın güvenilir yere tevdii değildir. Liste hazırlama, teslim ve güvence üç farklı işlem olabilir. Somut uyuşmazlıkta talep, varlığın türü ve gereken koruma üzerinden kurulmalıdır; taraflar arasındaki güven eksikliği tek başına bütün düzeni açıklamaz.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — TMK m. 808, 809, 811