İmzalı Metin Şartı Koyduk: Sözlü Anlaşma Bağlar mı?

Kanunen özel şekil gerektirmeyen bir sözleşmenin mutlaka imzalı metinle kurulacağını taraflar kararlaştırabilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 17. maddesi uyarınca belirlenen şekle uyulmadan yapılan sözleşme tarafları bağlamaz. Bu durumda yalnız fiyat ve iş üzerinde sözlü anlaşılması yeterli olmayabilir. Ancak her yazışmadaki “sonra sözleşme hazırlarız” ifadesi de mutlaka geçerlilik şartı koyulduğunu göstermez; tarafların gerçek anlaşması incelenir.

Geçerlilik şartı mı, kayıt tutma amacı mı?

İlk soru, yazılı metnin hangi amaçla istendiğidir. Taraflar imza olmadan hiçbir yükümlülük doğmayacağını açıkça belirlemiş olabilir. Başka bir olayda sözlü anlaşma tamamlanmış, yalnız bunu belgelemek için sonradan metin hazırlama kararı alınmış olabilir. Aynı “yazıya dökelim” sözü iki durumda farklı anlama gelebilir. Tek bir mesaj yerine görüşmelerin tamamı okunmalıdır.

“Yönetim onayı ve iki tarafın imzasından sonra yürürlüğe girer” kaydı ile “konuştuklarımızı yarın e-postayla özetleyelim” açıklaması aynı değildir. İlkinde bağlanma anına ilişkin koşul, ikincisinde delil amacı öne çıkabilir. İşin başlaması, sipariş verilmesi veya avans ödenmesi gibi sonraki davranışlar da yorumda önem taşıyabilir; fakat bunlardan tek başına bütün şekil tartışmasının bittiği sonucu çıkarılmaz.

Şekli tek taraflı yazmak yeterli mi?

17. madde tarafların belirli biçimi kararlaştırmasını esas alır. Bir kişinin kendi dosyasına “imza şart” yazması veya karşı tarafa hiç iletmediği iç yönerge hazırlaması, otomatik ortak anlaşma değildir. Şekil kaydının karşı tarafa ne zaman sunulduğu ve nasıl kabul edildiği gösterilmelidir. Teklif ekinin hangi sürümünün gönderildiği de bu nedenle önem taşır.

Görüşmelerin sonunda yeni bir şart eklenmişse karşı tarafın onu kabul edip etmediği araştırılır. Daha önce kurulmuş sözleşmenin tek taraflı bir e-postayla “aslında imzasız geçersizdi” diye yeniden tanımlanması mümkün kabul edilemez. Tarafların yetkili temsilcilerinin açıklamaları ve fiilî uygulamaları kronolojik sırayla karşılaştırılmalıdır. Temsil yetkisinin bulunması da şekilden ayrı bir koşuldur.

Yalnız yazılı şekil denmişse hangi kurallar geçerlidir?

Taraflar başka ayrıntı koymadan yazılı şekil kararlaştırmışsa, kanundaki yazılı şekil kuralları uygulanır. Borç altına girenlerin imzaları önemlidir. Güvenli elektronik imza ile sıradan e-posta veya mesajlaşmanın niteliği aynı değildir. Sırf metnin ekranda yazılı görünmesi, her durumda geçerlilik şeklinin sağlandığını göstermez.

Taraflar bunun ötesinde noterlikte yapılma veya belirli imza usulü gibi bir biçim benimsemiş olabilir. Tam olarak hangi işlemin arandığı anlaşılır olmalıdır. “Noter olsun” ifadesinin onaylama mı başka bir işlem mi amaçladığı uyuşmazlık yaratabilir. Kanunun zaten zorunlu tuttuğu özel şekiller de tarafların daha gevşek anlaşmasıyla bertaraf edilemez.

İmzasız taslakla iş başladıysa

Uygulamada bir taraf metnin imzalanmasını beklemeden çalışmaya veya teslimata başlayabilir. Bu durumun hukuki sonucu, tarafların önceki şekil anlaşması ve sonraki ortak davranışlarıyla değerlendirilir. İşin yapılmış olması, bedel ve iade sorunlarını doğurabilir; bunlar sözleşmenin kurulması sorusuyla birlikte fakat ayrı dayanaklarla incelenmelidir. Her imzasız taslak için otomatik tam sözleşme bedeli istenemez.

Teslim tutanakları, faturalar, avans açıklamaları ve mesajlar korunmalıdır. Alınan malın kullanılmasıyla yalnız deneme amacıyla kabul edilmesi de farklıdır. Talep sahibi, hangi tarihte hangi anlaşmanın kurulduğunu veya hangi edimin karşılıksız kaldığını açıklamalıdır. “Taslak vardı” anlatımı tek başına borcun bütün kapsamını belirlemez.

Somut bir yazışma örneği

Bir tasarım işinde tarafların ücret üzerinde konuştuğunu, ardından “imzalı ana sözleşme olmadan çalışmaya başlanmayacak” diye karşılıklı anlaşma yaptığını düşünelim. Sonraki “örnekleri gördüm, güzel” mesajı tek başına ana sözleşmenin imzalandığını göstermez. Buna karşılık taraflar daha sonra açıkça farklı bir kuruluş yöntemi üzerinde uzlaşmış olabilir; o yeni iradenin içeriği ayrıca ispatlanır.

Uyuşmazlık dosyasında yalnız son taslak değil, şekil şartının konuşulduğu ilk kayıtlar da bulunmalıdır. Eklerin sürümleri, imza sayfaları, yetki belgeleri ve işin fiilen yürütülme biçimi birlikte değerlendirilir. Böylece gerçekten kararlaştırılmış geçerlilik koşulu ile sonradan ileri sürülen bir savunma birbirinden ayrılabilir. Belge çokluğu yerine açıklamaların sırası ve kapsamı belirleyicidir.

Bağlantılı konular

Ticari Sözleşme İmzalanmadı Ama E-Postayla Sipariş Onaylandı: Borç Doğar mı?; Sözleşme Teklifine Geç Gelen Kabul Bağlayıcı mı?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK m.1, 12–17.