İmar Planı Askısını Görmedim; Plan Uygulanınca Dava Süresi Nasıl Hesaplanır?

Arsanın park alanına dönüştüğünü ruhsat talebi reddedilince öğrendiniz. İlgili plan değişikliği aylar önce askıya çıkarılmış. “Bana özel yazı gelmedi, istediğim zaman dava açarım” varsayımı tehlikelidir. Öte yandan eski planın uygulanmasına ilişkin yeni işlemin bildirilmesi de ayrıca bir dava olanağı yaratabilir. Planın ilan takvimi ile mülkiyeti doğrudan etkileyen uygulama işleminin takvimi birbirinden ayrı incelenmelidir.

Askı ilanı nasıl yapılır?

3194 sayılı İmar Kanunu m. 8/b uyarınca onaylanan imar planlarının ilgili idarede ve internet sayfasında bir ay süreyle ilanı ve ilan süresindeki itiraz usulü düzenlenir. Bir ay kavramı her zaman sabit otuz gün diye hesaplanmamalıdır. Önce onay kararı, ilan başlangıç/bitiş tutanakları, kurum internet arşivi, plan paftası ve plan notları temin edilir. Dosyanın yalnız plan görseli değil, askıya gerçekten hangi sürümün çıktığını gösteren kayıtları alınır.

Malike ayrıca kişisel tebligat yapılmamış olması, ilan edilmesi gereken düzenleyici işlem için otomatik olarak sınırsız dava süresi doğurmaz. Öte yandan ilanın usulüne uygunluğu, hangi paftanın duyurulduğu ve itiraz üzerine değişen planın yeniden nasıl ilan edildiği ayrı uyuşmazlık yaratabilir. İlanın eksik yapıldığını ileri sürmek için tarihli kurum kayıtları ve plan sürümlerindeki farklar önemlidir. Bir ilçedeki belediye planıyla bakanlıkça onaylanan özel alan planının yetkili idaresi de farklı olabilir.

İlan, askı itirazı ve dava zamanı

Plan doğrudan dava konusu yapılacaksa İYUK m. 7/4'ün ilanı gereken düzenleyici işlemler kuralı ve varsa planın özel usulü dikkate alınır. Askı süresinde planı yapan idareye itiraz edilmişse başvurunun tarihi, idarenin cevabı ve askı sonrası planın kesinleşme işlemleri kronolojik hesaplanır. “Askıya itiraz ettim, mahkeme süresi sonsuza kadar durdu” düşüncesi yanlıştır. İYUK m. 11 başvurularının sürelere etkisi ve plan itirazına ilişkin özel hükümler somut başvurunun niteliğine göre değerlendirilmelidir.

İmar planı 1/5000 nazım ve 1/1000 uygulama ölçeklerinde olabilir. Parselin yalnız üst ölçekteki kullanımıyla alt ölçeğin ruhsat etkisi aynı değildir. Planın onayı, revizyonu ve değişikliği ayrı tarihler taşır. Ruhsat reddi, parselasyon, kamulaştırma adımı veya plan nedeniyle verilen başka bir bireysel işlem de farklı dava başlangıçları doğurabilir. Eski planın varlığı tek başına yeni işlemin her yönünü hukuka uygun kılmaz.

Uygulama işlemi üzerine plana karşı dava

İYUK m. 7/4, düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ilgilinin düzenleyici işlem, uygulama işlemi veya her ikisine karşı dava açabilmesine ilişkin bir yol öngörür. Ancak yeni yazının gerçekten planı uygulayan icrai işlem olup olmadığı önemlidir. Sırf bilgi veren yazı veya plan örneği talebine verilen yanıt, daha önce kaçırılmış tüm süreleri yeniden başlatmaz. Ruhsat reddi gibi kişinin hukuki durumunu belirleyen işlem ile “parseliniz plan kapsamında” açıklaması farklıdır.

Danıştay'ın karar arama sistemi üzerinden benzer olaylarda uygulama işleminin niteliği incelenebilir; ancak tek bir emsal karar dosyanızdaki tarihleri ikame etmez. Ruhsat ret yazısının tebliği, başvuru dilekçesinin tarih ve kapsamı, hangi plan notunun uygulandığı ve önceki plan davalarının durumu birlikte değerlendirilir. İdari yargıda genel süre özel kanun yoksa altmış gün olsa da hangi tarih ve işleme göre başlayacağı esastır.

Plan nedenine ilişkin deliller

Paftanın renk ve lejantı kadar plan açıklama raporu, nüfus ve donatı hesabı, ulaşım etkisi, üst ölçek planla uyum, kurum görüşleri ve plan değişikliğinin gerekçesi incelenir. “Komşu parsel yapılaşabiliyor” iddiası karşılaştırma için kullanılabilir ama parsellerin konumu, eski durumu ve plan kararları eşit değilse tek başına iptal nedeni olmaz. Teknik plan itirazı imar ve şehircilik esasları açısından bilirkişi değerlendirmesi gerektirebilir. Malik sıfatı ve etkilenen parsel bilgilerinin tapu kaydıyla gösterilmesi gerekir.

Uygulama devam ederken telafisi güç zarar doğacağı ileri sürülüyorsa yürütmenin durdurulması talebi değerlendirilebilir. İYUK m. 27'nin açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar koşulları somutlaştırılır; dava açılması planın yürürlüğünü kendiliğinden durdurmaz. İnşaat, satış veya kamulaştırma takvimi konusunda kesin vaatle hareket edilmemelidir. İdari işlem metni ve plan sürümü elde edilmeden karşı taraftan neyin durdurulacağı da belirlenemez.

Plan uygulamasının parselin tamamını mı yoksa belirli bir bölümünü mü etkilediği ölçülü pafta ve koordinat verisiyle gösterilmelidir. Belediyenin verdiği imar durumu belgesinin tarihi, sonradan yapılmış plan değişikliğini içerip içermediğiyle karşılaştırılır. Malik ruhsat başvurusu yapmışsa başvuru eksik evrak nedeniyle mi yoksa planın esası nedeniyle mi reddedildiği açıkça ayrılır. Eksik evrak yazısı her durumda planı uygulayan nihai ret kararı değildir. Satış ilanındaki “imar var” ifadesi de resmî planın yerine geçmez.

Belge ve tarih çizelgesi

• Plan onay tarihi, sayı ve onaylayan idare;
• Askı başlangıcı/bitişi ve internetteki ilan arşivi;
• Askı itirazı, idare kararı ve varsa yeniden ilan;
• Ruhsat, parselasyon veya başka uygulama kararı ve tebliği;
• Tapu/parsel bilgileri, önceki ve yeni plan paftası/notları.

Askı ilanının tarihli tutanak ve plan paftasıyla eşleşmesi gerekir. Sonradan gösterilen farklı ölçekli pafta veya revizyon, ilgili parsel bakımından aynı işlem kabul edilmemelidir.

Planın uygulanması parselasyon işlemiyle gerçekleşmişse parselasyon sonrası itiraz yolu ayrıca değerlendirilir.

Sık sorulan sorular

Askı panosunu görmedim; tek başına yeterli mi?

Kişisel görmeme ilan rejimini ortadan kaldırmaz. İlanın usulü ve sonraki icrai işlem ayrıca incelenir.

Ruhsat reddiyle eski plan da incelenebilir mi?

İYUK m. 7/4 yolu gündeme gelebilir; ret işleminin plana dayalı uygulanma işlemi olup olmadığı ve dava tarihi belirleyicidir. Parselin park alanına alınması yazısı maddi plan etkilerini anlatır.

Hangi ildeki mahkemeye gidilir?

Taşınmazın bulunduğu yer ve idari yargının özel yetki kuralları incelenir; belge hazırlığı Türkiye'nin her yerinden uzaktan yapılabilir.

Sonuç

Resmî kaynaklar

• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 3194 sayılı İmar Kanunu m. 8/b
• Gelir İdaresi Başkanlığı, 2577 sayılı İYUK m. 7, 11 ve 27
• Danıştay resmi karar arama

Bu dosyada ilk iş, “planı ne zaman gördüm?” sorusunun yanında idarenin neyi ne zaman ilan ettiği ve hangi kararla uyguladığına yanıt bulmaktır. Bu metin genel bilgidir; ilan evrakı ve uygulama kararı olmadan kişisel dava süresi hesaplanamaz.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)