Evliyken Mal Ayrılığına Geçiş Nasıl İstenir?

Evlilik devam ederken, haklı bir sebep varsa eşlerden biri mahkemeden mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüştürülmesini isteyebilir. Bunun için önce boşanma davası açılması şart değildir. Türk Medeni Kanunu'nun 206. maddesindeki bu yol, eşlerin birlikte yapacağı mal rejimi sözleşmesinden farklıdır: Diğer eşin anlaşmaya yanaşmadığı durumda hâkimin değerlendirmesine dayanır. Yalnızca malvarlığını ayrı tutmak istemek, tek başına her dosyada geçiş kararı verilmesini sağlamaz.

Hangi olaylar haklı sebep oluşturabilir?

Kanun; diğer eşin malvarlığının borca batmasını, ortaklıktaki payının haczedilmesini, eşin veya ortaklığın menfaatlerinin tehlikeye düşürülmesini örnek olarak sayar. Ortaklık mallarında gerekli rızanın haklı neden olmadan esirgenmesi, malvarlığı ve borçlar hakkında bilgi verilmemesi veya sürekli ayırt etme gücü kaybı da düzenlenen sebeplerdendir. Sayımın olayın özellikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir. Bir kredi borcunun bulunmasıyla ödeme gücünün bütünüyle bozulması aynı durum değildir.

Özellikle bilgi saklama iddiasında hangi bilginin, ne zaman ve neden istendiği açıklanmalıdır. Eşin banka şifresini paylaşmaması ile geliri, borçları ve ortaklık malları hakkında hiçbir açıklama yapmaması aynı anlama gelmez. Amaç sınırsız kişisel denetim sağlamak değildir. Mevcut mal rejiminin sürdürülmesinin hangi somut menfaati tehlikeye düşürdüğü gösterilmelidir. Birbirini doğrulayan belgeler, genel güvensizlik ifadelerinden daha işlevlidir.

Sözleşmeyle geçiş ve dava yoluyla geçiş

Eşler anlaşabiliyorsa kanunda izin verilen mal rejimlerinden birini sözleşmeyle seçebilir. Mal rejimi sözleşmesi için TMK 205'te öngörülen noter şekli gözetilir. Eşlerin evde imzaladığı sıradan bir kâğıdı mal ayrılığı sözleşmesi saymak doğru değildir. Anlaşma yoksa TMK 206 koşulları tartışılır. Başvuruda evlilik tarihi, uygulanmakta olan rejim, varsa önceki noter sözleşmesi ve değişikliği gerektiren olaylar belirtilmelidir.

Yetkili mahkeme TMK 207 uyarınca eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Dava dilekçesinde talep yalnızca “mallarım korunsun” biçiminde bırakılmamalı, rejimin mal ayrılığına dönüştürülmesi açıkça istenmelidir. Belirli taşınmazın satılmasının önlenmesi gerekiyorsa eşin tasarruf yetkisinin sınırlandırılması ayrıca değerlendirilir. Bu önlem ile mal rejiminin değiştirilmesi farklı hukuki sonuçlar doğurur.

Hangi belgeler hazırlanmalı?

• Mevcut mal rejimi sözleşmesi ve evlilik tarihini gösteren kayıtlar.
• Borç, haciz veya ekonomik tehlikeyi somutlaştıran hukuka uygun belgeler.
• Bilgi talebini ve cevapsız bırakıldığını gösteren yazışmalar.
• İşlemler, tarihler ve malvarlığı üzerindeki etkilerini açıklayan olay çizelgesi.

Başkasının hesabına izinsiz giriş yapılarak belge elde edilmemelidir. Ulaşılamayan kayıtların hangi kurumda bulunduğu dilekçede belirtilerek mahkeme yoluyla getirtilmesi istenebilir. Tanık anlatımı kullanılacaksa tanığın bizzat bildiği olay açıklanmalıdır. Borcun miktarı, malvarlığının değeri ve tehlikenin sürekliliği bazen uzman incelemesi gerektirebilir. Belgelerin yalnız güncel bakiyeyi değil, başvuruya yol açan süreci de göstermesi önem taşır.

Geçiş eski hakları ve borçları siler mi?

Mal ayrılığına geçiş, geçmiş rejim dönemindeki hakları yok etmez. TMK 212 gereğince önceki rejim kendi kurallarıyla tasfiye edilir. Mahkemece geçiş kararı verilirse edinilmiş mallara katılma rejiminin sona ermesi bakımından TMK 225'teki dava tarihi kuralı dikkate alınır. Tasfiyenin kapsamı için mal paylaşımının temel hesaplama kuralları ayrıca incelenmelidir. Rejim değişikliği alacaklıların haklarına konu olan malları kendiliğinden sorumluluk dışına çıkarmaz.

Başvuruda taşınmazların, hesapların ve borçların olabildiğince açık listelenmesi sonraki değerlendirmeyi kolaylaştırır. Ancak rejimin değiştirilmesi kararı, eşlerin birbirinden olan bütün parasal alacaklarını kendiliğinden hesaplayan bir hüküm değildir. Tasfiye talebinin kapsamı, talep sonucu ve değerleme ihtiyacı ayrıca belirlenir. Mevcut bir mal rejimi davası veya icra dosyası varsa bunların bilgisi de sunulmalı; aynı mal hakkında çelişen talepler veya birbirini etkileyen kararlar dosya içinde görünür hale getirilmelidir.

Varsayımsal örnek: Bir eşin yüksek borçlarını gizlediği ve ortaklığın ekonomik varlığını tehlikeye düşürdüğü belgelenmiş olsun. Diğer eş boşanmayı istemese de mal ayrılığı talep edebilir. Mahkeme haklı sebebi değerlendirir; karar verilmesi eski dönemin tasfiyesini veya üçüncü kişilerin alacaklarını ortadan kaldırmaz. Geçiş sebebi sonradan ortadan kalkarsa TMK 208 çerçevesinde eski rejime dönüş de gündeme gelebilir. Bu nedenle kararın yalnız bugünkü koruma etkisi değil, gelecekteki malvarlığı düzenine etkisi de değerlendirilmelidir.

Hukuki kaynak

Türk Medeni Kanunu: TMK m.202–208, 212–214, 225.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)