Davalının “davayı kabul ediyorum, ancak borç taksitle ödenirse” açıklaması, ödeme pazarlığı bakımından anlaşılır görünse de usul hukuku açısından dikkat gerektirir. Şartlı kabul beyanı, HMK 309'un aradığı kayıtsız ve şartsız kabul ile aynı değildir. Davayı kabul, davacının talep sonucuna davalının tamamen veya belirli bir bölüm için muvafakat etmesidir.
Beyan koşula bağlanmışsa neyin kabul edildiği ve neyin anlaşma teklifi olduğu açıklığa kavuşturulmalıdır. Kısmi kabulün mümkün olması, kabul edilen kısmın belirsiz veya koşullu bırakılabileceği anlamına gelmez. Ayrıca tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemediği konularda kabulün etkisi farklıdır; her dava yalnızca bu sözle sona ermez.
Kabulün konusu hangi talep?
Bir olayın gerçekleştiğini kabul etmek, davacının istediği bütün sonuca razı olmakla aynı değildir. “Sözleşmeyi imzaladım” açıklaması bir vakıaya ilişkindir. “Dava dilekçesinde istenen bedelin tamamının ödenmesini kabul ediyorum” ifadesi ise talep sonucu yönünden değerlendirilir. Olay ikrarı ve davayı kabulün karıştırılması, beklenmeyen sonuçlar yaratabilir.
Talep birden fazla unsur içeriyorsa kabulün kapsamı yazılmalıdır. Ana para, faiz, gider veya ayrı bir istem bakımından farklı açıklamalar olabilir. Hangi tutar veya istemin kabul edildiği belirlenmeden “kısmen kabul” demek yeterince açık olmayabilir. HMK 309, kabul edilen kısmın dilekçe yahut tutanakta açık gösterilmesini arar.
Koşul neden sorun yaratır?
HMK 309/4, feragat ve kabulün kayıtsız ve şartsız yapılmasını öngörür. Bir tarafın ancak karşı taraf başka dosyadan vazgeçerse davayı kabul edeceğini söylemesi, kabulün sonucunu gelecekteki bir davranışa bağlar. Mahkemenin koşulsuz kabul edilmiş gibi işlem yapması için beyanın gerçek niteliği açıklığa kavuşturulmalıdır.
Bununla birlikte cümlenin tamamı okunmalıdır. Davalı, talebi açık ve koşulsuz kabul ettikten sonra ayrıca ödeme kolaylığı rica etmiş olabilir. Bu istekle, kabulü ödeme planının onaylanmasına bağlı tutan açıklama aynı değildir. Kelime seçimi ve beyanın bağlamı belirleyicidir. İstenen sonucun hukuki anlamı anlatılmadan metin imzalanmamalıdır.
Ödeme planı yapılacaksa sulh değerlendirilebilir
HMK 313, mahkeme huzurunda uyuşmazlığı kısmen veya tamamen sona erdiren sulhu düzenler. Kanun, sulhun şarta bağlı yapılmasına izin verir. Taraflar taksit tarihlerini, ödeme yapılmamasının sonuçlarını ve diğer dosyalara etkisini anlaşmanın koşulları olarak ele alabilir. Bu yolun uygulanabilmesi de üzerinde serbestçe tasarruf edilebilir uyuşmazlık ve usul şartlarıyla bağlantılıdır.
Sulh metni, yalnızca “taksitle kabul” cümlesinden daha ayrıntılı kurulmalıdır. Borcun tutarı, ödeme hesabı, vade, faiz, yargılama giderleri ve anlaşmanın sona erdireceği talepler açıkça belirlenir. Uyuşmazlık dışındaki bazı hususlar da kanuni sınırlar içinde sulhun kapsamına alınabilir. Başka kişileri rızaları ve hukuki dayanak olmadan borçlandıran ifadeler kullanılmamalıdır.
Kısmi kabul nasıl açıklanır?
Farazi örnekte davacı 100 birim ana para ve ayrıca faiz istemiştir. Davalı ana paranın 40 birimlik kısmını koşulsuz kabul ediyor, kalan kısmı ve faiz hesabını tartışıyorsa bunun kapsamı açıkça yazılabilir. Kabul edilen kısmın sınırı gösterildiği için, diğer taleplerin yargılanması ayrı biçimde devam edebilir.
Buna karşılık “40 birimi, davacı diğer 60 birimden vazgeçerse kabul ederim” cümlesi koşullu bir anlaşma teklifidir. Davacının bu teklif üzerinde görüşmesi, kendi başına koşulsuz kabulün gerçekleştiğini göstermez. Karşılıklı uzlaşma sağlanacaksa sulhun kapsamı ve kanuni etkisi uygun usulle belirlenmelidir.
Yetki ve yargılama giderleri de incelenir
Avukatın davayı kabul edebilmesi için HMK 74 uyarınca açık özel yetki aranır. Genel dava takip yetkisiyle özel olarak kabul yetkisi aynı değildir. Dilekçe vekil tarafından veriliyorsa vekâletnamenin ilgili bölümü kontrol edilmelidir. Şirket veya kanuni temsilci bakımından da temsil yetkisinin kapsamı araştırılır.
Kabul, genel kural olarak aleyhe hüküm verilmiş gibi yargılama gideri sonucu doğurabilir. HMK 312, davanın açılmasına davranışıyla sebep olmayan ve ilk duruşmada talebi kabul eden davalı için istisna düzenler. “Kabul ettim, hiçbir gider ödemem” beklentisi her dosyada doğru değildir. Kısmi kabulde giderler de kapsamına göre değerlendirilir.
Mahkemeye sunulacak açıklama öncesinde şu konuların anlaşılır olması gerekir:
- Kabul edilen talep veya tutarın sınırı.
- Açıklamanın gerçekten koşulsuz olup olmadığı.
- Ödeme kolaylığının ayrıca talep mi, koşul mu olduğu.
- Vekilin ya da temsilcinin gerekli yetkisi.
- Faiz, giderler ve diğer dosyalara etkisi.
Geçerli kabul, kesin hüküm gibi sonuç doğurabilir. Sonradan daha uygun ödeme planı bulunması veya strateji değişikliği, kabulün serbestçe geri alınacağı anlamına gelmez. İrade bozukluğuna ilişkin kanuni yollar ayrı bir konudur; beyanın sonucunu önceden değerlendirmek gerekir.
“Ödeme gücüm olursa kabul ediyorum” geçerli kabul mü?
Bu açıklama koşula bağlıdır. Kayıtsız ve şartsız kabulün koşullarıyla aynı sayılamaz; gerçek irade ve açıklamanın niteliği belirlenmelidir.
Davanın yalnız bir bölümünü kabul edebilir miyim?
Evet, kısmi kabul mümkündür. Kabul edilen bölümün dilekçe veya tutanakta açıkça gösterilmesi ve kendi içinde koşulsuz olması gerekir.
Taksit anlaşması hiçbir şekilde yapılamaz mı?
Yapılabilir. Ödeme planı ve diğer koşullar için uygun hâllerde sulh değerlendirilir. Şarta bağlı sulh ile koşulsuz kabul birbirinden ayrılmalıdır.
Avukatın genel vekâletnamesi kabul için yeterli mi?
HMK 74 kapsamında davayı kabul için açık özel yetki aranır. Vekâletnamenin gerçek kapsamı incelenmelidir.
İlgili hukuki bilgiler
Davadan Feragat Etmek ile Davayı Geri Almak Arasında Ne Fark Var?
Dava Açıldıktan Sonra Sigorta Kısmi Ödeme Yaparsa Faiz ve Masraf Ne Olur?
Resmî kaynaklar
- 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu - TBMM kabul metni: 308–312. maddeler: kabulün şartları ve yargılama giderleri
- 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu - TBMM kabul metni: 313–315. maddeler: şarta bağlı sulh
- 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu - TBMM kabul metni: 74. madde: vekilin özel yetkisi
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)