Çekin Üzerine Yazılan Faiz Şartı Geçerli mi?

Çekte öngörülen faiz şartı, Türk Ticaret Kanunu'nun 786. maddesine göre yazılmamış sayılır. Çekin üzerine aylık veya yıllık faiz oranı yazılması, o oranı sırf çek metnindeki kayıt nedeniyle geçerli hale getirmez. Bununla birlikte bu kural, ödenmeyen çek için hiçbir faiz istenemeyeceği anlamına gelmez. Kanuni başvurma faizi ile çek üzerine yazılmış sözleşmesel faiz kaydı farklı dayanaklardır.

Yazılmamış sayılma çekin tamamını etkiler mi?

Madde 786'nın sonucu faiz şartına yöneliktir. Çekte faiz kaydı bulunduğu için belgenin bütününün mutlaka geçersiz sayılacağı söylenemez. Çekin zorunlu unsurları ve diğer geçerlilik koşulları ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle uyuşmazlıkta önce senet metni okunmalı; çek bedeli, faiz notu, düzenleme bilgileri ve imzalar birbirinden ayrılmalıdır.

Örneğin çekin üzerine “aylık yüzde beş faizlidir” yazıldığını düşünelim. Bu kayıt, çekten doğan borcun üzerinde sözleşmesel faiz yaratmak için yeterli olmaz. Çek tutarı ise başka bir eksiklik bulunmadıkça ayrı incelenir. Faiz kaydının yazılmamış sayılmasıyla temel borcun miktarına ilişkin itirazlar aynı savunma değildir.

Ödenmeyen çek için faiz hangi sebeple istenir?

TTK 810, başvurma hakkı kapsamında çekin ödenmemiş bedeliyle birlikte ibraz gününden itibaren bu tutarın faizinin istenebileceğini düzenler. Bu istem, çekin üzerine ayrıca faiz şartı yazılmasına bağlı değildir. Başvurma hakkının koşulları, süresinde ibraz ve ödememe durumunun usulüne uygun belirlenmesi gibi unsurlarla birlikte değerlendirilir.

İbraz tarihi, çek üzerindeki düzenleme tarihiyle karıştırılmamalıdır. Bankanın tarihli işlemi ve çekin ödenip ödenmediğine ilişkin kayıtlar önemlidir. Talep edilen faiz oranının dayanağı ayrıca kontrol edilir; “çekte yazıyor” açıklaması yeterli olmaz. Türk lirası veya yabancı para üzerinden düzenlenme gibi özellikler hesap incelemesini etkileyebilir. Güncel oranlar ilgili mevzuata göre belirlenmelidir.

Temel sözleşmedeki faiz ayrı değerlendirilir

Çek çoğu zaman satış, hizmet veya başka bir borç ilişkisi nedeniyle verilmiştir. O sözleşmede geçerli bir faiz düzenlemesi bulunup bulunmadığı, hangi alacağın talep edildiğine göre ayrıca incelenebilir. Ancak temel ilişkiye ait bir iddia, çek üzerindeki geçersiz faiz kaydını kendiliğinden geçerli hale getirmez. Talebin dayanağı açık seçilmelidir.

İki ayrı hukuki yol aynı borcun iki kez tahsil edilmesine izin vermez. Yapılmış kısmi ödemeler, hangi kalemin ödendiği ve kalan tutar hesapta gösterilmelidir. Çek bedeli ile sözleşme hesabındaki ana para farklı görünüyorsa bunun nedeni açıklanır. Çek içinde zaten hesaba katılmış bir tutarın tekrar faiz adıyla istenmesi ayrıca değerlendirme gerektirir.

Takip hesabında hangi belgeler önemlidir?

Çekin ön ve arka yüzü, ibraz ve ödememe kayıtları, varsa kısmi ödeme bilgileri, takip talebi ve dayanak sözleşme bir araya getirilmelidir. Faizin başlangıç tarihi, oranı, hesap dönemi ve ana para ayrı satırlarda gösterilir. Toplam rakam doğru görünse bile hesap içinde hukuken dayanağı olmayan bir kalem bulunabilir.

yabancı para alacağında kur ve faiz hesabı farklı hesap sorunlarını açıklar. Bu kurallar her çek için aynı para birimi ve aynı oran kullanılmasını gerektirmez. Takip belgesi tebliğ edilmişse seçilen takip yoluna göre uygulanacak itiraz veya şikâyet süreleri ayrıca değerlendirilir. Sadece alacaklıya hesap sormak, resmî başvuru süresini kendiliğinden durdurmaz.

Kayıp çek ve faiz kaydı aynı sorun değildir

Çekin aslının elde bulunması, ciro zinciri ve hak sahipliği başka inceleme başlıklarıdır. kayıp çekin bankaya ibrazı halinde belgenin kimin elinde olduğu ve ödeme riski önem kazanır. Faiz kaydının geçersizliğine odaklanmak, senede ilişkin bu ayrı sorunların gözden kaçırılmasına yol açmamalıdır. Her itiraz doğru maddi olguyla ilişkilendirilir.

Varsayımsal olayda hamil, çek üzerindeki aylık faiz notuna dayanarak yüksek bir toplam istemiş olabilir. Borçlu önce bu kalemin dayanağını, ardından kanuni başvurma faizinin koşullarını ve hesabını inceler. Faiz notu yazılmamış sayıldığından bütün faiz isteminin otomatik sıfır olduğu söylenmez. Doğru değerlendirme, çek metniyle kanundan doğan istemi birbirinden ayırır.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.786,808–810; faiz şartı, başvurma koşulları ve kapsamı.