Birlikte Ödünç Alanlar Eşya Zararından Sorumlu mu?

Bir eşyayı birlikte ödünç alan kişiler, Türk Borçlar Kanunu’nun 382. maddesi gereğince ondan müteselsilen sorumlu olur. Eşyayı veren kişi, koşulları oluşan borcun tamamını yalnız birinden isteyebilir. Ancak aynı zararı her kişiden ayrı ayrı tam olarak tahsil edemez. Birlikte ödünç alma sıfatının ve talep edilen borcun varlığının gösterilmesi gerekir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Birlikte kullanmak ile birlikte ödünç almak aynı mı: Bir kişinin ödünç aldığı cihazı arkadaşlarına da kullandırması, herkesin baştan birlikte ödünç alan olduğu anlamına gelmez.
• Hangi kullanım ilişkisine bu kural uygulanır: Kullanım ödüncü, eşyanın karşılıksız olarak kullanılıp geri verilmesini konu alır.
• Eşyayı veren neden tek kişiye başvurabilir: Müteselsil sorumlulukta alacaklı borcun tamamını veya bir kısmını borçluların tümünden ya da yalnız birinden isteyebilir.
• Tamamını ödeyen kişi diğerlerinden isteyebilir mi: İç ilişkide kimin hangi payı taşıyacağı ayrıca değerlendirilir.
• Teslim ve zarar kaydı nasıl tutulmalı: Ödünç alınırken eşyanın modeli, seri numarası, mevcut durumu, teslim alanlar ve geri verme zamanı yazılabilir.
• İlgili hukuki açıklamalar: Arkadaşa Ödünç Verilen Araç Geri Getirilmiyor: Teslim Nasıl İstenir?; Saklaması İçin Bırakılan Eşya Zarar Gördü: Emanet Alan Sorumlu mu?.

Birlikte kullanmak ile birlikte ödünç almak aynı mı?

Bir kişinin ödünç aldığı cihazı arkadaşlarına da kullandırması, herkesin baştan birlikte ödünç alan olduğu anlamına gelmez. Sözleşmenin kimlerle kurulduğu belirlenmelidir. Eşyayı verenin kime teslim ettiği, tarafların hangi açıklamaları yaptığı ve kullanımın nasıl kararlaştırıldığı önemlidir. Bir kişinin grupta bulunması veya eşyaya kısa süre dokunması tek başına borçlu sıfatını kesinleştirmez.

Örneğin üç kişi bir etkinlik için ses sistemini birlikte teslim alıp geri vermeyi üstlenmiş olabilir. Başka bir olayda yalnız bir kişi sistemi ödünç almış ve sonradan başkasına kullandırmıştır. İlk olayda 382. maddedeki birlikte ödünç alma; ikinci olayda izinsiz kullanım devri ve ilgili sorumluluk hükümleri öne çıkar. Tarafların fiilî sayısı aynı olsa bile hukuki ilişki farklıdır.

Hangi kullanım ilişkisine bu kural uygulanır?

Kullanım ödüncü, eşyanın karşılıksız olarak kullanılıp geri verilmesini konu alır. Ücret karşılığı kiralama veya tüketilip yerine aynı miktarının verilmesi kararlaştırılan para ödüncü farklı sözleşmelerdir. Bir cihazın birkaç gün ücretsiz kullanılmasıyla satılması yahut ücretle kiralanması birbirine karıştırılmamalıdır. Sözleşmenin başlığı değil gerçek edimler ve taraf iradeleri değerlendirilir.

Ödünç alanlar eşyayı kararlaştırılan şekilde, hüküm yoksa niteliğine ve özgülendiği amaca uygun kullanmalıdır. Olağan bakım ve koruma giderleri de kanunda düzenlenir. Birlikte sorumluluk, eşyanın bütün risklerinin hiçbir koşul aranmadan kullanıcılara yüklenmesi demek değildir. Mevcut arıza, olağan yıpranma ve sözleşmeye aykırı davranıştan doğan zarar ayrı incelenmelidir.

Eşyayı veren neden tek kişiye başvurabilir?

Müteselsil sorumlulukta alacaklı borcun tamamını veya bir kısmını borçluların tümünden ya da yalnız birinden isteyebilir. Birlikte ödünç alanın “biz üç kişiydik, yalnız üçte birini öderim” demesi, dış ilişkideki talebi her durumda sınırlandırmaz. Buna karşılık borçlu, ortak borcun varlığına, kapsamına veya ödeme ile sona erdiğine ilişkin uygun savunmalarını ileri sürebilir.

Eşya teslim edilmiş veya zarar bedelinin bir bölümü ödenmişse bu kayıtlar önemlidir. Bir borçlunun ifası aynı borcu o ölçüde diğerleri bakımından da sona erdirir. Talep farklı kişilere yöneltilse bile toplam tahsil gerçek borcu aşamaz. Eşyayı verenin ayrı ayrı mesajlarda istediği tutarlar ve yapılan ödemeler ortak bir hesapta karşılaştırılmalıdır.

Tamamını ödeyen kişi diğerlerinden isteyebilir mi?

İç ilişkide kimin hangi payı taşıyacağı ayrıca değerlendirilir. TBK 167, aksi kararlaştırılmadıkça veya hukuki ilişkinin niteliğinden farklı sonuç çıkmadıkça eşit pay kuralı öngörür. Kendi payından fazla ödeme yapan kişinin diğerlerine rücu hakkı vardır. Ancak alacaklıya karşı tamamından sorumlu olmak, iç hesapta bütün yükü nihai olarak taşıyacağı anlamına gelmez.

Zararın oluşmasında kişilerin davranışları, aralarındaki anlaşma ve kullanım düzeni bu iç hesapta önem kazanabilir. Ödeme yapan kişi makbuzu, sulh belgesini ve borcun hangi kısmını kapattığını gösteren kayıtları korumalıdır. Alacaklıya yapılan her ödeme, sorgulanmadan diğerlerinden aynı tutarda istenemez; gerçek borç, ödeme ve rücu payı birlikte açıklanmalıdır.

Teslim ve zarar kaydı nasıl tutulmalı?

Ödünç alınırken eşyanın modeli, seri numarası, mevcut durumu, teslim alanlar ve geri verme zamanı yazılabilir. Birlikte teslim alanların imzası veya açık yazışmaları taraf sıfatının ispatını kolaylaştırır. Kullanım sırasında arıza ortaya çıkarsa tarih, yapılan işlem ve bildirim kaydedilmelidir. Sonradan hatırlanan toplu anlatım yerine olayla eşzamanlı kayıtlar daha somut açıklama sağlar.

Geri teslimde eşyanın durumu ve eksik parçalar birlikte kontrol edilmelidir. Hasar iddiasında tamir bedeli, eski arıza ve yenileme avantajı gibi unsurlar ayrılır. Sadece en yüksek yeni ürün fiyatını göstererek o tutarın tamamını istemek her zaman gerçek zararı yansıtmaz. Teknik rapor, servis kaydı ve ödeme belgeleriyle hazırlanmış hesap, hem alacaklıya karşı sorumluluğu hem ödünç alanların kendi aralarındaki paylaşımı açıklığa kavuşturur.

İlgili hukuki açıklamalar

Arkadaşa Ödünç Verilen Araç Geri Getirilmiyor: Teslim Nasıl İstenir?; Saklaması İçin Bırakılan Eşya Zarar Gördü: Emanet Alan Sorumlu mu?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: m.163–168, 379–382.