Ücretsiz İzin Bittiği Hâlde İşveren İşçiyi Geri Çağırmıyorsa Ne Yapılır?

Ücretsiz izin bitti ve işveren yeni vardiya vermiyorsa, çalışanın ne zaman işe hazır olduğunu yazılı göstermesi önemlidir. Süreli izin anlaşması belirsiz beklemeye otomatik dönüşmez. İşverenin fiilen fesih yapıp yapmadığı, ücret dönemi ve işe iade süresi ayrı incelenir.

Ücretsiz izin bitti: temel koşullar

Bitiş tarihi ve izin dayanağını kontrol edin

İşverenin işçiyi ücretsiz izne çıkarması çoğu durumda çalışma koşullarında esaslı değişikliktir; İş Kanunu 22’deki yazılı bildirim ve kabul kuralları gündeme gelir. Tarafların belirli bitiş günüyle anlaştığı bir izin sona ermiş, işveren ise “haber vereceğiz” diyerek işçiyi belirsiz süre bekletiyorsa izin koşulları yeniden incelenmelidir. Süresiz bir kabulün varlığı her mesajdan çıkarılamaz.

İşçi işe dönmeye hazır olduğunu tarih ve çalışma saatini belirterek yazılı bildirmelidir. İşveren kapıyı kapatmış veya sistem erişimini kesmişse bunun ekran görüntüsü ve tanığı alınmalıdır. Aksi hâlde işverenin “işçi işe gelmedi” savunmasıyla olay karışabilir.

Ücret ve fesih soruları

İşçinin çalışmaya hazır olmasına rağmen işveren tarafından iş verilmemesi, izin döneminin niteliği ve işveren temerrüdü yönünden değerlendirilebilir. Her bekleme günü için otomatik ücret veya kıdem tazminatı bulunduğunu söylemek doğru değildir; geçerli anlaşma, süre, işin sunulması ve işverenin yanıtı incelenir.

İşçi acele istifa dilekçesi verirse fesih türü ve tazminat iddiası etkilenebilir. İşveren fiilen feshetmişse tebliğ/öğrenme tarihi ve iş güvencesi koşulları araştırılır. İşe iade düşünülüyorsa bir aylık arabuluculuk süresi kaçırılmamalıdır.

Delillerle başvuru

Ücretsiz izin teklif ve kabul yazısı, SGK eksik gün bildirimi, işe dönüş mesajı, yanıt, puantaj, eski ve yeni vardiya kaydı, işyeri kapanış bildirimi ve ödeme dekontları dosyada olmalıdır. Ayrı dönemler için hangi ücretin ödenmediği ve izin süresinin ne zaman sona erdiği tablolaştırılmalıdır.

Alacak veya işe iade talebinde 7036 sayılı Kanun gereği arabuluculuk dava şartıdır. Başvurudaki taleplerin “ücretsiz izin haklı mı” soyut başlığından ziyade tarih ve hesap kalemlerine dayanması gerekir.

İlgili rehberler ve mevzuat

Bu konuyla bağlantılı olarak Zorla ücretsiz izin ve Ücretin geç veya eksik ödenmesi başlıklı açıklamalarımızı inceleyebilirsiniz. Mevzuat için İş Kanunu ve İş Mahkemeleri Kanunu metinlerine bakılabilir.

Somut durum ve hesap ayrımları

Örneğin 1-31 Ağustos için ücretsiz izin imzalanmış fakat eylül başında işyerinin yeniden açıldığı gün işçiye vardiya verilmemiş olabilir. İşçinin “2 Eylül saat 09.00’da işbaşı yapmaya hazırım, görev yerimi bildiriniz” yazısı, çalışmaya hazır olma olgusunu netleştirir. İşverenin “evde bekle” yanıtında yeni iznin süresi ve ücreti açık değilse eski anlaşmanın otomatik uzadığı söylenemez.

SGK eksik gün nedeninin aylık değişmesi, ücret bordrosunda boş satırlar ve işyeri kapısına gidildiği tarih daha sonra önem taşıyabilir. İşçi başka bir işte çalışmaya başlarsa eski işverene karşı hangi dönemde hazır olduğunu iddia ettiğine dikkat etmelidir. İşveren bir süre sonra geçmiş tarihli istifa belgesi göndermişse belgenin tebliği ve imza gerçekliği ayrıca kontrol edilir. İhtilaf işçinin ücret alacağı mı, işveren feshi mi, geçersiz değişiklik mi sorusundan başlanarak kurulur.

Başvuruda belirleyici ayrıntılar

Ücretsiz izin anlaşması yazılı değilse işçinin gerçekten rızası olup olmadığı başlı başına tartışılır. İşverenin tek yanlı uygulaması ile işçinin imzaladığı belirli süreli izin aynı değildir. Süreli anlaşmada bitiş günü hafta sonuna denk geliyorsa sonraki vardiya planı ve işyerinin çalışma takvimi incelenir. Çalışanın o gün görev yerine gelip gelmediği yazılı kayıtla gösterilebilir.

İşveren “iş yok, evde bekle” diyorsa hangi dönemin ücretli/ücretsiz sayıldığını yazılı açıklamasını istemek gerekir. İşçi çalışmaya hazır olduğu hâlde işverenin kabul etmemesi, işveren temerrüdü ve fesih olgusu bakımından değerlendirilebilir. Buna karşılık işçi dönmeyi hiç istememişse aynı sonuç çıkmayabilir. Başka işte çalışma, önceki işverene hazır olma iddiasıyla bağdaşıp bağdaşmadığı yönünden incelenir.

İş güvencesi koşulları yoksa işe iade talebi açılamayabilir; buna rağmen ücret ve haklı fesih olasılıkları bulunabilir. İşçi sendika veya toplu iş sözleşmesi kapsamında ise ücretsiz izne ilişkin ek hükümler de kontrol edilir. Son üç ayın bordro ve SGK eksik gün kodlarını toplayıp aynı kronolojiye yazmak, feshin ne zaman gerçekleştiği tartışmasını aydınlatır.

Uygulamada farklı sonuç doğuran durumlar

İzin süresinin bitişi açık değilse “işler düzelene kadar evde kal” mesajının işçinin geçerli kabulünü oluşturup oluşturmadığı incelenir. İş Kanunu 22’de esaslı değişiklik için yazılı bildirim ve işçinin yazılı kabulü aranır. İşçi daha önce belirli süreli izin için imza atmış olsa bile yeni ayları kapsayan otomatik ve sınırsız onay varsayımı doğru olmaz.

İşçi dönüş günü kapıdan çevrilmişse güvenlik görevlisinin sözü yerine insan kaynaklarından veya işverenden yazılı açıklama istemelidir. İşyerine hiç uğramadan yalnızca “beni çağırmadılar” demek, çalışma iradesinin ispatını güçleştirebilir. Uzaktan çalışma düzenindeyse sisteme erişim ve verilen iş talepleri önem taşır. Diğer çalışanların çağrıldığı tarih, işyerinin gerçekten faaliyete geçtiğini gösterebilir.

Bekleme döneminde işveren herhangi bir ücret ödememişse her ayın ücret iddiası, çalışmaya hazır olma ve işverenin işi kabul etmeme olgularıyla değerlendirilir. İşçi başka işte tam zamanlı çalışırken aynı saatlerde eski işyerinde hazır olduğunu ileri sürerse anlatımı sorgulanır. Yeni iş, önceki sözleşmenin feshi anlamına gelmiş olabilir; hangi gün hangi iradenin bildirildiği önemlidir.

İşveren çıkışı geriye dönük SGK koduyla yapmışsa işçi bildirimin kendisine ne zaman ulaştığını ve fiilî olarak ne zaman çalışmasının engellendiğini ayrı tarihlerle belirtmelidir. İş güvencesi koşulları varsa işe iade başvurusu için bir ay risklidir. Ücret ve kıdem alacağı daha farklı süreye tabi olabilir. Arabuluculukta talebi sadece “işe çağırın” olarak bırakmayıp fesih ve ücret olasılıklarını açık kurmak gerekir.

Ücretsiz izin sonrasında SGK hizmet dökümünde işçi hâlâ aktif görünebilir. Bu kayıt ücretin eksiksiz ödendiğini veya işçinin çalışma görevine döndüğünü tek başına kanıtlamaz. Aylık bordro, banka hareketi, işyeri kartı ve işveren yazısı birlikte okunur. İşçi haklı fesih düşünüyorsa hangi ücret döneminin ödenmediğini ve çalışmaya hazır olmasına rağmen kabul edilmediğini açıkça bildirmelidir. İstifaya benzer belirsiz ifade kullanmak feshin nedenini tartışmalı hâle getirir. İşverenin “seni sonra arayacağız” mesajı varsa işçi belirli dönüş gününü kendi tahminiyle değil önceki izin anlaşması ve işyerinin gerçek çalışma takvimine göre yazmalıdır. Böylece hazır olma iddiası somut gün ve saat kazanır.

Sık sorulan sorular

İşe çağırılmayınca otomatik işten çıkarılmış sayılır mıyım?

Fiilî fesih olup olmadığı, erişim, bildirim ve işverenin davranışlarıyla değerlendirilir.

İşe dönme talebini telefonla yapmak yeterli mi?

Yazılı ve tarihli bildirim, hazır olma iradesini ispat için daha güvenli bir kayıttır.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)