Üçüncü Haciz İhbarnamesi Geldi: İİK 89/3 Davası Nasıl Açılır?

Üçüncü haciz ihbarnamesi menfi tespit: İİK 89 kapsamında bir başkasının borcu için bankaya, şirkete veya bireye haciz ihbarnamesi gönderilebilir. Birinci ve ikinci ihbarnamelere süresinde cevap verilmemesi üçüncü ihbarname aşamasını doğurabilir. Üçüncü kişi gerçekte borçlu olmasa bile bu aşamada belgeyi yok saymamalıdır.

Önce tebliğ zincirini çıkarın

Birinci, ikinci ve üçüncü ihbarnamenin her birinin tarihi, muhatabı ve tebliğ mazbatası ayrı temin edilir. Önceki ihbarnamelere yedi günlük itirazın yapılıp yapılmadığı, kabul edilip edilmediği ve hangi borcun sorulduğu tespit edilir. Üçüncü ihbarname, “borcu ödeme veya menfi tespit davası açma” uyarısının hangi tutara ilişkin olduğunu gösterir.

Şirketin ticari defterleri, banka hesapları ve sözleşmeleri üzerinden takip borçlusuna gerçekten ödeme borcu bulunup bulunmadığı incelenir. Takip borçlusu şirketle yalnız ticari ilişki kurmuş olmak, ihbarname tutarının tamamını ona borçlu olmak demek değildir.

Dava ve süre

İİK 89/3, üçüncü haciz ihbarnamesinin tebliğinden itibaren on beş gün içinde menfi tespit davası açılmasını öngörür. Davanın açıldığını gösteren belge de icra dairesine kanunda belirtilen zamanda sunulmalıdır; dava açmakla icra dairesinin kendiliğinden haberdar olacağı varsayılmamalıdır. Görev ve yetki, üçüncü kişinin sıfatı ve borç ilişkisinin niteliğine göre incelenir.

Dilekçede “borçlu değilim” genel beyanı yerine taraflar arasındaki sözleşme, son hesap mutabakatı, ödeme ve mahsup kayıtları gösterilir. Muhatap bankaysa hesabın kime ve neye ait olduğu ile bankanın yükümlülüğü ayrıştırılır.

Yanlış cevap ve sonuç

Birinci ihbarnameye itiraz edilmişse alacaklının üçüncü kişinin cevabının aksini ispat için başvurabileceği usul ayrı işler. Üçüncü aşamadaki menfi tespit davası, takip borçlusunun genel menfi tespit davasıyla aynı kişi ve sebebe dayanmaz. Bu iki yolu karıştırmak davanın tarafını ve talep sonucunu yanlış kurabilir.

Süresinde hareket edilmezse üçüncü kişi alacaklıya ödeme tehdidiyle karşılaşabilir. Kararın, icra dosyası kayıtlarına yansıması ayrıca takip edilmelidir.

Üç ihbarnamenin tebliği ayrı ayrı incelenir

İİK 89'daki ilk haciz ihbarnamesi üçüncü kişinin elindeki mala veya takip borçlusuna olan borcuna yönelir. Yedi gün içinde uygun itiraz gelmezse ikinci ihbarname, ona da yedi gün içinde itiraz edilmezse üçüncü ihbarname düzenlenebilir. Üçüncü kişi önceki ihbarnameleri hiç görmediğini söylüyorsa dosyadan her bir tebliğ mazbatasını, gönderilen adresi ve elektronik tebligat kaydını almalıdır. İlk aşamadaki usulsüz tebligat iddiası ile üçüncü aşamadaki menfi tespit davası birbirinden ayrı hukuki sorunlardır.

Örneğin şirket merkezinin adresi değişmiş fakat birinci ihbarname eski adresteki ilgisiz kişiye bırakılmışsa süre ve tebliğ usulü tartışılır. Bunun tersine birinci ve ikinci ihbarnameler doğru teslim edilmişse üçüncü kişinin artık yalnız bir satırlık “borcum yoktur” cevabı sunması, kanundaki menfi tespit dava yolunun yerini tutmayabilir. Üçüncü ihbarnamedeki alacak miktarı da takip borçlusuna gerçek borç ile karşılaştırılır; takip borçlusunun alacaklıya olan tüm borcu otomatik üçüncü kişinin borcu değildir.

On beş gün ve yirmi gün farklı işlemlerdir

Üçüncü ihbarnamenin tebliğinden itibaren on beş gün içinde kanunun gösterdiği yerde menfi tespit davası açma olanağı vardır. Davanın açıldığını gösteren belgenin icra dairesine sunulması bakımından üçüncü ihbarnamenin tebliğinden itibaren yirmi günlük ayrı süre öngörülür. Yirmi günü dava tarihine eklenecek yeni bir süre gibi hesaplamak tehlikelidir. Dava dilekçesinin mahkemece kayıtlandığı belge ve ilgili icra dosyasına sunulan evrakın işlem tarihi birlikte saklanır.

Kanunun metni, dava açıldığının süresinde belgelenmesi üzerine üçüncü kişi hakkındaki cebrî icra işlemlerinin menfi tespit hükmünün kesinleşmesine kadar durmasını düzenler. Bunun için icra dairesinin dosyadaki davayı fiilen gördüğü ve işlemi kaydettiği kontrol edilmelidir. Başka bir mahkemede genel bir alacak davası bulunduğunu söylemek İİK 89/3'teki özel davanın açıldığını belgelemenin yerine geçmez.

Borç yokluğunun delilleri somutlaştırılır

Üçüncü kişi takip borçlusuna hiç borçlu olmayabilir; borcu ihbarname tebliğinden önce ödemiş, takas etmiş ya da henüz doğmamış bir edime ilişkin ilişki kurmuş olabilir. Sözleşmenin tarihi, teslim ve ödeme kaydı, ticari defterler ve banka hareketleri aynı hesap çizelgesine alınır. “Fatura var” kaydı malın gerçekten teslimini veya ödeme borcunun hâlen sürdüğünü tek başına çözmeyebilir. Muhatap şirketse hangi dönem ve hangi tüzel kişilikle işlem yapıldığı gösterilir; benzer ticaret unvanları karıştırılmaz.

Örnek olarak üçüncü kişi, takip borçlusuna 70.000 TL borçlu iken alacaklının dosyasında 300.000 TL talep bulunabilir. İhbarnamenin kapsamı, tebliğ anındaki borç ve varsa kısmi ödeme incelenir. Tüm 300.000 TL için otomatik kişisel borç doğduğu varsayımına karşı miktar üzerinden de dava ve delil kurulabilir. Takip borçlusuna değil onun grup şirketine borçlu olmak veya eski dönem bakiyesinin kapanmış olması ayrıca ayırt edilmelidir.

Usulî risk ve kararın dosyaya işlenmesi

Davanın tarafları, talep sonucu ve görevli mahkeme somut ihtilafın niteliğine göre kurulmalıdır. İİK 89/3'teki dava, asıl takip borçlusunun borcunun bulunup bulunmadığını genel olarak tartışan bir dava değildir; üçüncü kişinin takip borçlusuna karşı ihbarname kapsamında borçlu olmadığının tespiti istenir. Üçüncü kişi ispat yükü ve yargılama gideri riskini gözeterek defter, kayıt ve gerektiğinde bilirkişi incelemesini hazırlamalıdır. Karar kesinleştiğinde icra dairesindeki üçüncü kişi kaydı, haciz ve tahsilat hareketleri yeniden kontrol edilir.

Üçüncü kişi kim olabilir?

Bir bankanın müşteri hesabındaki para, işverenin borçluya ödeyeceği ücret veya müşterinin borçlu tedarikçiye yapacağı ödeme farklı borç ilişkileridir. İhbarname muhatabı kendi borcunu ve elindeki malı tebliğ tarihi itibarıyla tespit eder. Haciz ihbarnamesi, takip borçlusuyla geçmişte ilişki kuran herkesin alacaklıya tüm takip bedelini ödemesi gerektiği anlamına gelmez. Özellikle işveren maaş kesintisi, diğer hacizler ve kanuni sınırları kontrol etmeden cevap vermemelidir.

Birinci aşamada itiraz edilmişse

Üçüncü kişi birinci veya ikinci ihbarnameye zamanında ve somut olarak itiraz etmişse alacaklının bu itirazın gerçeğe aykırılığını ileri süreceği özel usul gündeme gelir. Böyle bir dosyada sanki hiç itiraz edilmemiş ve üçüncü ihbarname usulüne uygun gelmiş gibi doğrudan 89/3 menfi tespit senaryosu yazılmamalıdır. İcra dairesinin itiraz evrakını kaydedip kaydetmediği, gönderim günü ve tebliğ zinciri esastır. Alacaklının iddiası da hangi üçüncü kişi alacağına ilişkin olduğunu göstermelidir.

Dava açıldıktan sonra hesap değişirse

Takip borçlusunun üçüncü kişiyle ilişkisinde dava sürerken yeni fatura veya ödeme doğabilir. İhbarname tarihinde mevcut olduğu iddia edilen borç ile daha sonraki işlemler ayrı satırlara konur. Menfi tespit talebi, ilgili üçüncü haciz ihbarnamesinin belirli tutarına ve tarihine bağlanır. Mahkeme kararı ve kesinleşmesi icra dosyasına işlendiğinde, daha önce cebrî işleme konu edilen tutarın ve varsa tahsilatın durumu ayrıca açıklığa kavuşturulur.

Davayı kaybetmenin yüzde yirmi tazminat riski

İİK 89/3 kapsamında üçüncü kişinin açtığı özel menfi tespit davasında ispat yükü üçüncü kişidedir. Mahkeme, bu davayı kaybeden üçüncü kişiyi dava konusu şeyin yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm eder. Asgari oran 6352 sayılı Kanunla yüzde kırktan yüzde yirmiye indirilmiştir. Bu kanuni sonuç, yalnızca olağan yargılama gideri değildir; dava açmadan önce takip borçlusuna gerçekte borç bulunup bulunmadığı sözleşme, ödeme, ticari defter ve banka kayıtlarıyla sınanmalıdır. Üçüncü ihbarnameye hiç tepki vermemek de cebrî icra riskini büyütür; dava ve icra dosyasına belge sunma süreleri ayrıca korunur.

Sık sorulan sorular

Üçüncü haciz ihbarnamesine yalnız icra dairesine itiraz yeterli mi?

İİK 89/3 aşaması menfi tespit davasına ilişkin özel usul öngörür; ihbarnamenin metni ve önceki tebligatlar incelenir.

Takip borçlusuna hiç borcum olmadığını nasıl kanıtlarım?

Sözleşme, defter, hesap mutabakatı, banka hareketleri ve teslim kayıtları borç ilişkisinin niteliğine göre sunulur.

İlgili içerik ve mevzuat

• İİK 89 Haciz İhbarnamesi Geldi: Üçüncü Kişi Gerçekte Borçlu Değilse Ne Yapmalı?
• Borçlunun POS Tahsilatı ve Müşterideki Alacağı Haczedilebilir mi?
• İİK m. 89
• 6352 sayılı Kanun (İİK 89/3 yüzde yirmi)

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut dosyada kararın tarihi, tebliği, deliller ve suç ya da takip türü birlikte incelenmelidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin merkezli olup Türkiye genelindeki dosyaları yetkili merciler önünde takip edebilir.

Resmî kaynaklar: İcra ve İflas Kanunu (2004)