Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinE fatura mal teslim edilmedi fatura itirazı bakımından genel yanıt, işlem kayıtları ve uygulanacak özel kurallarla belirlenir.
Tedarikçi e-faturayı düzenleyip elektronik sisteme iletti; alıcı şirket ise malın depoya hiç gelmediğini söylüyor. Faturanın varlığı, temel satış ilişkisi, teslim ve bedel borcu hakkındaki bütün soruları tek başına çözmez. “Sekiz gün geçince mal teslim edilmiş sayılır” şeklindeki yaygın ifade bu ayrımı gözden kaçırır.
E fatura mal teslim edilmedi fatura itirazı: temel hukuki ayrım
TTK 21/2’de faturayı alan kişinin sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmemesi, faturanın içeriğini kabul etmiş sayılmasına ilişkin karine yaratır. Bu kural teslim olgusunun her durumda ispatlandığı veya sözleşmesiz bir borcun kesin doğduğu anlamına gelmez. Teslim irsaliyesi, taşıma kaydı, depoya giriş, sipariş ve muhasebe kayıtları birlikte incelenir. Temel borç ilişkisi ile vergi mevzuatına göre düzenlenen fatura birbirinden ayrılmalıdır.
Somut olayda sonucu değiştiren ayrıntılar
Fatura kabul edildiği halde mal yolda kaybolmuşsa, taşıma riskinin ne zaman geçtiği ve teslim şartı önem kazanır. Hiç sipariş verilmemişse siparişi kimin verdiği, şirketi temsil yetkisi ve e-posta alan adı incelenir. Mal kısmen gelmişse faturanın tamamına ilişkin genel ret yerine teslim edilmeyen kalemlerin adet ve bedelini ayırmak daha tutarlıdır.
Hangi belgeler ve kayıtlar toplanmalı?
E-faturanın UBL içeriği ve iletim/yanıt kayıtları, ticari sözleşme, sipariş mesajları, sevk irsaliyesi, taşıyıcı teslim tutanağı, depo giriş defteri, kamera kayıtları ve sayım listeleri korunmalıdır. “İade faturası kestik” savunması tek başına zamanında ve açık itirazın içeriğini göstermeyebilir; KEP veya yazılı ihtar kayıtları da gereklidir.
Başvuru ve dava yolu
Faturayı öğrenir öğrenmez tarih ve kalemleri belirterek teslim edilmediğini yazılı şekilde bildirin. Sekiz günlük TTK itiraz süresini gözden kaçırmayın; süre geçse dahi sevk ve fiilî teslim delillerini toplamaya devam edin. Satıcı sevk ve teslimi ileri sürerse imzayı, yetkili teslim alanı ve taşıma zincirini inceleyin. Alacak veya menfi tespit davası gerekebilir; ticari parasal talepte dava şartı arabuluculuğu kontrol edin.
Sık yapılan hatalar ve süre riski
Muhasebenin faturayı kayda alması ve KDV indirimi gibi işlemler somut delil değerlendirmesini etkileyebilir; finans birimi ile hukuk biriminin açıklamaları uyumlu olmalıdır. Faturaya hiç itiraz etmeyip yalnız sözlü görüşme yürütmek ispatı güçleştirir. Gerçekte teslim edilmiş malı yok sayan bir itiraz da masraf ve faiz riskini artırır.
Sık sorulan sorular
Sekiz gün geçtiyse malı hiç almadığımı ispatlayamaz mıyım?
Fatura içeriği karinesi teslimin bütün delillerinin yerine geçmez; somut kayıtlar incelenir.
E-faturayı reddetmek yeterli mi?
Ret yanıtının süresi ve gerekçesi ile temel teslim olgusuna ilişkin deliller birlikte değerlendirilir.
İade faturası kesmem şart mı?
Vergisel işlem ile ticari borca itiraz farklıdır; muhasebe adımı hukuki ihbarın yerine her zaman geçmez.
Dosyada ayrıntılı değerlendirme
Elektronik faturanın düzenlenmesi, özellikle tarafların geçmişte düzenli çalıştığı dosyalarda güçlü bir ticari kayıt oluşturabilir. Buna rağmen fatura ile fiziksel ifa arasındaki bağ açıkça kurulmalıdır. İrsaliyede şirket çalışanının imzası görünüyor ama o kişi o tarihte izinliyse, imzanın ve teslim yerinin doğrulanması gerekir. “Depocu aldı” açıklamasında kişinin şirket adına teslim alma yetkisi ve teslim edilen miktar sorulmalıdır.
Kısmi teslimde alıcının bütün faturayı reddetmesi kendi elindeki malları da inkâr ediyor izlenimi verebilir. Örneğin on makinenin altısı geldiyse altı makinenin seri numarası, teslim tarihi ve dört eksik makinenin bedeli ayrı yazılmalıdır. Böyle bir tablo, satıcı alacağı ile alıcının eksik ifa savunmasını daha ölçülebilir hale getirir. Muacceliyet ve temerrüt tarihi de fiili teslim ve ödeme şartlarına göre değişebilir.
Vergi sistemindeki fatura yanıtı ile özel hukuk ihtarı zamanlamasının uyumlu olması gerekir. Muhasebe birimi faturayı işlerken hukuk biriminin “hiç teslim olmadı” demesi açıklama gerektirir; kaydın sehven işlendiği iddia ediliyorsa düzeltme belgelenmelidir. Taşıyıcıdan alınacak GPS, teslim kodu veya depo kamera görüntüsü kısa sürede silinebileceğinden delil koruma başvurusu geciktirilmemelidir.
Alıcı ve satıcı arasındaki ticari ilişkinin geçmişini inceleyin. Her sipariş e-postayla verilmiş ve mal belirli şubeye teslim edilmişse, yeni faturada farklı şube adresi veya alışılmadık alıcı adı bir hata işareti olabilir. Buna karşılık önceki uygulamada depo görevlisi teslim fişlerini elektronik kodla onaylıyorsa imzasız sevk evrakı da diğer kayıtlarla birlikte anlam kazanabilir. Deliller tek tek değil zincir halinde değerlendirilir.
Satıcı faturayı “ürün hazır, alıcı gelmedi” gerekçesiyle düzenlemiş olabilir. Sözleşme teslim yerini alıcının deposu olarak mı, satıcının fabrikası olarak mı belirliyordu? Malın hazır edilmesiyle borcun ifası aynı mı, ayrıca ihbar gerekiyor muydu? Teslim şekli ve riskin geçişi netleşmeden “mal fiziksel olarak depoya gelmedi” savunması her dosyada yeterli değildir.
Şirket içinde yetkili sipariş sistemi varsa sahte veya hatalı sipariş iddiasında kullanıcı hesabının kimde olduğu, iki aşamalı onay, IP ve sipariş üst limiti incelenebilir. Eski çalışanın hesabı kapanmamışsa bu ayrıca iç kontrol sorunudur. Satıcı, sistemden gelen olağan siparişe güvenmiş olabilir; temsil ve görünüşte yetki meselesi somut kayıtlarla ele alınır. Malı hiç teslim etmemiş olması yine ayrı ispat konusudur.
Faturanın sekiz gün içinde itirazsız kalması yalnız içerik karinesiyle ilgilidir. Yazılı ihtarda “mallar teslim edilmedi; belirtilen irsaliye imzası bize ait değil; dört ürünün seri numarası depoda yok” gibi ölçülebilir iddialar kurun. Satıcı bir kısım bedeli icraya koyarsa takip türü, itiraz ve dava süreleri ayrıca izlenmelidir. Ticari muhasebe kaydını düzeltme ve vergi yükümlülüğü için mali müşavirle koordinasyon gerekir.
Ticari defterlerin delil etkisi için usulüne uygun tutulma ve karşı taraf kayıtlarıyla tutarlılık incelenebilir. Alıcı kendi muhasebesinde faturayı kaydetmişse neden kaydettiğini açıklamalı; satıcının defterinde alacak görünmesi teslimi tek başına mutlak kanıt sayılmamalıdır. Mahkeme depoya giriş, taşıma ve ödeme kayıtlarını bütün halinde değerlendirebilir. “Fatura var, borç kesindir” veya “imza yok, borç yoktur” gibi kısa formüller gerçek dosyayı eksik anlatır.
Satıcı gecikme faizi istediğinde borcun hangi tarihte muaccel olduğu da tartışılır. Mal hiç teslim edilmediyse sözleşmedeki teslim ve ödeme koşulu incelenmeden faiz hesabı kabul edilmemelidir. Kısmi teslimde yalnız gelen kalemlerin bedeli, eksik mallara ilişkin mahsup ve varsa avans ayrıca değerlendirilir.
İlgili konular ve resmî kaynak
Dosyanın farklı yönleri için Ticari Sözleşme İmzalanmadı Ama E-Postayla Sipariş Onaylandı: Borç Doğar mı? ve Şirket Adına Sahte Sipariş Verildi: Fatura ve Teslim Borcu Doğar mı? yazıları incelenebilir. Mevzuat ve kurum açıklaması için resmî kaynağa bakınız. Bu içerik genel bilgilendirmedir; talep, süre ve görevli merci belgelere göre belirlenir.
Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)