Franchise Feshedilince Kullanılmayan Stok ve Tabela Gideri Kimde Kalır?

Franchise ilişkisi sona ererken işletmeci elinde markalı ürün, ambalaj, dekor ve tabela kalabilir. “Tüm zararımı merkez ödesin” veya “hiçbirini geri alamam” gibi genel cevaplar doğru değildir. Stokun satın mı alındığı, konsinye mi bırakıldığı, kullanılabilirliği, taraflardan hangisinin sözleşmeyi hangi nedenle sona erdirdiği ve geri alım anlaşması belirleyicidir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Stok kimin mülkiyetinde: Mal fatura karşılığı franchise alan tarafından satın alınmışsa kural olarak stok onun mülkiyetindedir.
• Fesih haksızsa yatırım gideri istenir mi: Tabela, dekorasyon ve özel ekipman masrafları, sözleşme süresi ve yatırımın hangi dönemde amorti edileceği düşünülerek yapılmış olabilir.
• Markanın kullanımına devam edilebilir mi: Sözleşme sona erdikten sonra markayı tabelada, sosyal medya hesabında ve satış belgelerinde kullanmaya devam etmek ayrıca marka hukuku sorunu doğurabilir.
• Hesaplaşmayı nasıl somutlaştırırsınız: Fesih bildirimi, ihlal ihtarları, envanter, ürün alış faturaları, son kullanma tarihleri, tabela ve dekor faturaları ile satılabilir stok değerini dosyalayın.
• Hukuki dayanak: Türk Borçlar Kanunu m. 112, 125 ve 179 ve devamı; Türk Ticaret Kanunu m.

Stok kimin mülkiyetinde?

Mal fatura karşılığı franchise alan tarafından satın alınmışsa kural olarak stok onun mülkiyetindedir. Konsinye veya iade şartıyla verilen ürünlerde farklı sonuç çıkar. Sözleşmede süresi dolmamış ve satılabilir ürünler için geri alım bedeli, değer düşümü, lojistik ve son sipariş sınırlaması yazılı olabilir. Bunları ürün bazında uygulayın; iade edilemeyen bozulmuş ürünle satışa hazır kapalı ambalajlı stok aynı tutulmamalıdır. Bayilik sözleşmesinin adı da tek başına sonucu belirlemez; fiilî ilişki ve faturalar incelenir.

Fesih haksızsa yatırım gideri istenir mi?

Tabela, dekorasyon ve özel ekipman masrafları, sözleşme süresi ve yatırımın hangi dönemde amorti edileceği düşünülerek yapılmış olabilir. Haksız fesih veya sözleşmeye aykırı davranış varsa kanıtlanabilir zarar kapsamında talep gündeme gelebilir. Ancak işletmecinin bütün ilk yatırımını, kullanılan süreyi düşmeden aynen geri istemesi her zaman mümkün değildir. Sözleşmeye uygun süre sonunda yenilememe ile haksız ve ani fesih farklı durumlardır. Kiralanan işyerine yapılan tadilat bakımından kira sözleşmesi ve eşyanın sökülebilirliği de ayrıca araştırılır.

Markanın kullanımına devam edilebilir mi?

Sözleşme sona erdikten sonra markayı tabelada, sosyal medya hesabında ve satış belgelerinde kullanmaya devam etmek ayrıca marka hukuku sorunu doğurabilir. Stok satışı için tanınmış bir geçiş dönemi veya özel izin olup olmadığını kontrol edin. Markalı ambalajdaki malların menşei ve piyasaya sürülme koşulları da ayrı değerlendirilir; bütün ürünleri derhâl imha etmek zorunlu olduğu varsayılmamalıdır. Bu aşamada fotoğraflı ve sayımlı devir tutanağı düzenlenmesi iki tarafın lehinedir.

Hesaplaşmayı nasıl somutlaştırırsınız?

Fesih bildirimi, ihlal ihtarları, envanter, ürün alış faturaları, son kullanma tarihleri, tabela ve dekor faturaları ile satılabilir stok değerini dosyalayın. Sözleşmedeki cezai şartın geçerliliği ve karşılıklı borçların mahsup edilip edilemeyeceği ayrı incelenir. Para alacağı talebi içeren ticari dava öncesinde arabuluculuk dava şartı olabilir. Yazılı bir kapanış protokolünde stok, marka materyali ve dijital hesapların devri ayrı kalemler olarak düzenlenmelidir.

Kalan 200 kutunun satın alma bedeliyle sezon sonunda gerçek satış değeri aynı olmayabilir. İlk envanterde ürünün son kullanma tarihini, marka taşıyıp taşımadığını ve markanın satışına ilişkin sözleşmedeki sınırlamayı belirtin. Franchise verenin iadeyi kabul ettiği ürünleri teslim ederken imzalı adet ve durum tutanağı alın. İade edilmeyen ürünlerin nerede ve hangi şartlarda tutulduğu ileride değer kaybı iddiasını etkiler. Sözlü “hepsini alacağız” vaadi varsa bunu e-posta ile teyide bağlayın.

Dekorasyonun bir kısmı genel kullanım için elverişli, diğer kısmı yalnızca marka konseptine özgü olabilir. Her masraf kalemini “yeniden kullanılabilir” ve “söküldüğünde değersizleşen” diye ayırmak zarar hesabını daha gerçekçi kılar. Sözleşme bitişinden sonra tabela indirilmişse tarihli fotoğraf çekin; markayı kullanmaya devam edildiği yönünde iddiayı önler. Franchise ilişkisinde rekabet sınırlaması ve müşteri verileriyle ilgili hükümler de kapanış protokolüne taşınmalıdır, ancak geçerlilikleri somut metne göre ayrıca denetlenir.

Hukuki dayanak

Türk Borçlar Kanunu m. 112, 125 ve 179 ve devamı; Türk Ticaret Kanunu m. 5/A; Sınai Mülkiyet Kanunu.

İlgili okuma: bayilik sözleşmesindeki yükümlülükler.

İlgili konular için Ticaret Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.