Suç Dosyasında El Konulan Araç Nasıl Geri Alınır?

Otomobiliniz bir ceza soruşturmasında “suçta kullanıldığı” gerekçesiyle otoparka çekildiyse günlük yaşam ve ticari faaliyet hemen etkilenebilir. Araç üzerinize kayıtlı diye o gün teslim edileceği de, soruşturma bitene kadar mutlaka tutulacağı da söylenemez. Elkoyma kararının gerekçesi, aracın olayla bağı ve fiziki muhafazanın hâlâ gerekli olup olmadığı birlikte incelenir.

Kısa cevap ve hukuki ölçüt

CMK 123 ve devamı elkoymayı, 131 ise muhafazaya artık ihtiyaç kalmayan veya müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşılan eşyanın iadesini düzenler. Aracın delil olarak incelenmesi, üzerinde kriminal iz veya gizli bölme araştırılması ile mülkiyetinin aidiyeti farklı sorunlardır. Başka bir dosyada haciz, yakalama şerhi veya idari işlem varsa ceza dosyasındaki iade kararı onları kendiliğinden kaldırmaz. Üçüncü kişinin malik olması ve isnat edilen fiilden haberdar olup olmaması müsadere tartışmasında ayrıca önem kazanabilir.

Hangi kayıtlar belirleyici?

Elkoyma tutanağı, kararı veren merci, plaka ve şasi numarası, ruhsat, satış sözleşmesi, kredi ve kira kayıtları toplanır. Aracı olay günü kimin kullandığı, anahtarların kimde bulunduğu ve kullanım izninin kapsamı belgelenir. Aracın fiziki incelemesi tamamlandıysa ekspertiz, fotoğraf ve numune tutanakları istenir. Otopark masrafları ve bekleme kaynaklı değer kaybı ayrıca kaydedilir; bunlar iade talebinin varlığından bağımsız muhtemel zarar kalemleridir ve otomatik ödenmez.

Başvuru ve dosya planı

Dosyanın bulunduğu aşamaya göre Cumhuriyet savcılığına veya mahkemeye gerekçeli iade talebi verilir. Talepte araç üzerindeki incelemelerin bittiği, gerektiğinde yeniden gösterileceği ve mülkiyet kayıtları açıklanır. Ret veya elkoymanın sürdürülmesi kararı varsa tebliğ ve başvuru yolu kontrol edilir. Araç çekildiği otopark ile adli makamın kararı ayrıdır; otopark görevlisinin sözlü “savcılık bırakmıyor” açıklaması yerine yazılı karar görülmelidir. Aracın yeri ve mevcut hasarı teslim anında tutanağa geçirilir.

Somut bir örnek

Örneğin nakliye şirketine ait araç, sürücünün bir paketle bağlantılı suç isnadı nedeniyle alınmış olsun. Şirket günlük kiralama kayıtlarıyla aracın sevkini ve paket içeriğinin kendisince bilinmediğini gösteriyor; araç üzerinde teknik inceleme de tamamlanmış. Bu veriler iade talebinde somutlaşır. Buna karşılık araçta incelenmemiş gizli bölmeler bulunduğu ileri sürülüyorsa makamın delil ihtiyacı ayrıca tartışılacaktır.

Sınırlar ve olası itirazlar

Malikin suçtan habersiz olması her durumda iade için tek başına yeterli olmayabilir; eşyanın niteliği ve kanuni müsadere koşulları ayrıca incelenir. Araç sahibinin kendi başına otoparktan aracı alması veya plaka değişikliği yoluna gitmesi uygun bir yöntem değildir. İade, araçta suçtan bağımsız bir rehin veya icra kaydı bulunmadığını da kanıtlamaz. Cep telefonu veya bilgisayarın dijital imajı alındıktan sonra iadesiyle ilgili sorular araçtaki fizikî inceleme ve tescil sorunlarıyla birebir aynı değildir.

Dosyada gözden kaçan ayrıntılar

Bir araç hakkında bazen hem fiziki elkoyma hem de trafik tescil kaydında tasarruf kısıtlaması bulunur. Savcılık sadece aracın fiziken bırakılmasına karar verdiyse tescildeki başka dosya şerhi nedeniyle satış yapılamaması mümkündür; her kararın hangi tedbiri kaldırdığı açık okunmalıdır. Ruhsatta kayıtlı malik ile finansal kiralama şirketi ya da fiili kullanıcı farklı kişiler olabilir. Kiralanmış araçta iade talebini kimin yapacağı sözleşme ve mülkiyet belgesiyle gösterilir. Müsadere iddiası varsa TCK 54'teki iyiniyetli üçüncü kişi ve eşyanın suça özgülenmesi tartışmaları dosyaya göre önem taşır. Araç içinde bulunan eşya ayrı tutanakla alınmışsa aracın iadesi bu eşyayı otomatik geri vermez. Aracın gövdesi ve kilometresi, otoparka giriş ile teslim anında görüntülenmeli; muhafaza kaynaklı yeni hasar ayrı tutanakla kayıt altına alınmalıdır. Ticari araçta kullanım kaybı için takvim, iptal olan iş ve ikame araç faturası gerekir. Bu zarar, iade dilekçesinde yazılmakla kendiliğinden hükme bağlanmaz; sorumluluk ve yol ayrıca incelenir.

Sık sorulan sorular

Araç benim adıma kayıtlıysa sürücünün dosyasında talepte bulunabilir miyim?

Malik olarak mülkiyet ve ilgiyi gösteren belgelerle iade talebi yapılabilir. Sıfatınız, müsadere ihtimali ve incelemenin durumu dosyada değerlendirilir.

Soruşturma devam ederken araç geri verilebilir mi?

Evet, yargılamanın bütünü bitmeden de muhafazaya gerek kalmadığı veya müsadere ihtimali bulunmadığı değerlendirilirse iade gündeme gelebilir; otomatik bir hak sonucu değildir.

Sonuç

İade talebinin başarısı için aracı kimin kullandığı, kimin malik olduğu ve araç üzerinde hangi adli incelemenin kaldığı netleşmelidir. Karar verilirse teslim anındaki durum tutanakla kayıt altına alınır. İade reddedilirse gerekçesi ile başvuru yolu incelenir; yalnız bekleme süresinin uzaması otomatik tazminat yaratmaz.

Resmî kaynaklar: Türk Ceza Kanunu (5237)

İlgili okumalar

• Savcılık Telefonuma El Koydu: İnceleme Bitince Nasıl Geri Alırım?
• Hukuka Aykırı Arama ve Elkoymada Delil Yasağı

Hukuki dayanak

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu