Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinÜretim hattına giren bir hammadde partisi ürünleri bozduğunda zarar yalnızca malın iade bedeliyle sınırlı kalmayabilir. Hurda ürün, duruş saati ve son müşteriye ödenen bedel ortaya çıkabilir. Bu kalemleri istemek için ayıbın kaynağı ile zararın zinciri hızlı ve teknik delille kurulmalıdır.
Kısa cevap
Tacirler arasındaki satışta TTK 23/1-c kapsamındaki muayene ve ihbar düzeni önemlidir: teslimde açıkça görülen ayıp için iki gün, açık olmayan ayıbı inceleyip bildirmek için sekiz gün rejimi gündeme gelir; daha sonra ortaya çıkan gizli ayıplarda TBK hükümleri de değerlendirilir. Bu sürelerin başlangıcı ve ayıbın türü olayın teknik özelliğine göre belirlenir. Bildirim yapılması tazminatı otomatik kazandırmaz; kusur, zarar ve illiyet ayrıca gösterilir.
Hukuki ölçüt
Sözleşmedeki teknik şartname, parti kabul kriterleri ve onaylı numune satışın vaat edilen niteliğini belirler. Üretici kendi makinesindeki kalibrasyon sorununun etkisini dışlamadan tedarikçiye bütün fireyi yükleyemez. Tedarikçi de yalnızca “giriş kalite kontrolünden geçti” diyerek parti içi gizli kusuru yok sayamaz. Ayıp nedeniyle bedel indirimi, sözleşmeden dönme, ikame mal ve tazminat taleplerinin hangi kısmının birlikte istenebileceği uygulanacak satış hükümleri ve somut zarar üzerinden kurulur.
Hangi delilleri saklamalı?
Kalan hammadde, açılmamış koli, parti etiketi, laboratuvar numunesi, üretim reçetesi, makine bakım kaydı ve uygunsuz ürünler birbirinden ayrılmadan muhafaza edilmelidir. Numune alma yöntemi karşı tarafa bildirilmeli; gerektiğinde tarafsız delil tespiti yapılmalıdır. Hangi seri numaralı son ürünün hangi hammadde partisiyle üretildiği ERP ve vardiya kayıtlarıyla eşleştirilir. Fotoğraf tek başına kimyasal veya mekanik sebebi ispatlamayabilir.
Başvuru ve süre planı
Tedarikçiye bildirimde malın teslim tarihi, parti kodu, ortaya çıkan teknik sapma, ilk fark edilme zamanı ve mevcut numunenin yeri yazılır. “Bütün zararları ödeyin” demek yerine bedel, yeniden üretim gideri, makul duruş maliyeti ve son müşteriye yapılan ödeme ayrı tablolarda sunulur. İkame mal talebi üretim takvimine bağlanır. Ticari para alacağı veya tazminat davasından önce dava şartı arabuluculuk kuralı incelenir.
Somut örnek
Bir boya üreticisi, çözücü partisi nedeniyle 4.000 kutunun kullanılamadığını ve bir otomotiv müşterisine gecikme bedeli ödediğini ileri sürebilir. Parti ile kusur laboratuvar incelemesiyle bağlanır; üretim hattının aynı tarihteki sıcaklık kaydı da eklenir. Müşteriye ödenen bedelin sözleşmede dayanağı, gerçekten ödendiği ve makul olup olmadığı gösterilmezse bu yan zarar kalemi tartışmalı kalabilir.
Sık yapılan hata
Ayıplı partiyi hemen imha etmek veya tamamını tekrar üretimde kullanmak delili zayıflatır. İhbar süresini “laboratuvar kesin raporu gelince başlar” diye otomatik varsaymak da risklidir; ayıp şüphesi öğrenildiğinde yazılı ilk bildirim yapılabilir, rapor sonra eklenebilir. Bir yandan zararı azaltmak için makul ikame tedarik aranmalı; diğer yandan bu ikame fiyat farkının neden gerekli olduğu belgelenmelidir.
Dosyayı güçlendiren iki ayrıntı
Ticari ayıp ihbarında yalnız “mal bozuk” demek yeterli dosya düzeni sağlamaz. Laboratuvar sonucu henüz yoksa görülen belirti, etkilenen parti, teslim tarihi ve üretimdeki ilk tespit saati yazılı olarak bildirilebilir. Sonradan gelen analiz raporu ilk bildirimin eki hâline getirilir. Tedarikçi inceleme için örnek isteyebilir; numunenin nasıl ayrıldığı ve saklandığı ortak kayıt altına alınırsa raporların farklı çıkması hâlinde tartışma daralır. Üretimde kullanılan başka girdi partileri de listelenmelidir, çünkü aynı belirti birden fazla hammaddenin etkileşiminden kaynaklanmış olabilir.
Zarar hesabında “fabrika durdu” ifadesi yerine gerçek duruş saatleri, üretilemeyen birim, vardiya ücreti, yeniden işleme bedeli ve hurda değeri gösterilmelidir. Satılabilen ikinci kalite ürün varsa bu gelir zarar hesabına yansır. Son müşterinin kestiği ceza faturasının da sözleşme ve ödeme kaydı bulunmalıdır. Tedarikçi daha hızlı ikame parti teklif etmişse alıcının bunu neden kullanmadığı açıklanabilir; ayıptan zarar gören tarafın makul azaltma çabası önemlidir. Aynı tutarın hem satış bedeli iadesi hem de tam zarar olarak iki kez yazılması dosyayı zayıflatır.
Son kontrol
İnceleme sırasında satıcıya numune ulaşması önemli olsa da tüm kusurlu partiyi ona geri göndermek doğru zamanlama olmayabilir. Önce seri ve miktar tutanağı düzenlenir; gönderilen numunenin hangi lotu temsil ettiği belirtilir. Laboratuvar farklı yöntemler kullanırsa sonuçların karşılaştırılabilirliği sorgulanır. Ürün güvenliği riski varsa müşteriye yapılması gereken teknik bildirim, ticari tazminat talebinden ayrı ve daha acil bir yükümlülük doğurabilir. Bu durumda güvenlik önlemleri geciktirilmez.
Sık sorulan sorular
Son müşteriye ödediğim cezai şartı tedarikçiden alabilir miyim?
Sözleşme, ödemeye ilişkin belge, ayıpla nedensellik ve makullük kanıtlanırsa talep değerlendirilebilir; otomatik değildir.
Gizli ayıp sekiz gün sonra çıkarsa tüm haklar biter mi?
Hayır; ayıbın niteliği ve öğrenildiği an belirlenerek TBK gizli ayıp bildirimi hükümleri incelenir.