Miras Kalan Arabayı Bir Mirasçı Kullanıyor veya Satıyorsa Ne Olur?

Kısa cevap: Miras kalan araç, diğer tereke malları gibi ölümle mirasçılara geçer; birden çok mirasçı varsa paylaşıma kadar miras ortaklığına dahildir. Tek mirasçının aracı kullanması veya satışı, temsil yetkisi ve mirasçıların anlaşması incelenmeden bütün tereke adına serbest tasarruf sayılmaz.

Ruhsatta yalnız murisin adı yazıyorsa araç kime aittir?

Mirasçılar TMK m. 599 gereğince ölümü izleyen anda mirası kanun gereği bir bütün olarak kazanır. Araç tescilinde eski malik adının görünmesi, mirasçılar arasında ortaklık oluşmadığı anlamına gelmez. Paylaşıma kadar TMK m. 640 çerçevesinde birlikte hak sahipliği söz konusudur. Aracı park yerinden alıp kullanmak da bu yapıyı kendiliğinden değiştirmez. Aracın anahtarı ve ruhsatı kimdeyse malik yalnız o kişidir şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.

Ölümden hemen sonra aracın trafiğe çıkarılması konusunda sigorta kapsamı, trafik yükümlülükleri, muayene ve sürücünün ehliyeti gibi pratik konular da kontrol edilmelidir. Miras anlaşmazlığı varken kullanım sırasında meydana gelebilecek hasar, değer kaybı ve ceza kayıtları yazılı şekilde izlenmelidir. Mirasçılar aracı kimlerin, hangi süreyle ve hangi gider paylaşımıyla kullanacağını açıkça kararlaştırabilir.

Diğer mirasçı onaylamadan araç satılmışsa

Önce gerçekten resmi satış yapılıp yapılmadığını, tarihini, alıcıyı, bedeli ve satışta kullanılan vekâleti tespit edin. Bir aile üyesinin araç için ilana çıkması ile noter veya yetkili tescil usulünde işlem yapması farklıdır. Geçerli temsil yetkisinin kapsamı ve mirasçılık belgesindeki kişiler belirlenmeden yapılan değerlendirme eksik kalır. Satış bedelinin bir mirasçı hesabına yatırılması ise o tutarın yalnızca o mirasçının malı olduğunu göstermez.

Çekişme satışın geçerliliği, alınan paranın terekeye iadesi veya mirasçılar arası hesaplaşma hakkında olabilir. Bu ayrım dava veya başvurunun muhatabını değiştirir. Aracın sonradan birkaç kişiye el değiştirmesi de ayrı delil ve iyiniyet sorunları doğurabilir. Resmi satış belgesini, ödeme dekontunu ve varsa mesajları koruyun.

Bakım, kasko ve trafik cezası paylaşılır mı?

Aracın korunması için zorunlu bakım ve sigorta giderleri ile bir kişinin kendi kullanımından doğan yakıt veya ceza aynı kalemler değildir. Mirasçılar arası hesapta ödeme sebebini ve tarihini dekontla ayırmak gerekir. Araç, ölüm tarihinde hasarlıysa bu durum paylaşma değerini etkiler; ölümden sonra tek kişinin kusuruyla hasarlanmışsa ayrıca bir sorumluluk iddiası çıkabilir. Ekspertiz, servis fişi ve kaza tutanağı bu yüzden önemlidir.

Tereke borçları bakımından TMK m. 641 mirasçıların müteselsil sorumluluğunu düzenler; fakat tek kullanıcının özel masrafları otomatik olarak bütün mirasçılara borç yazılmaz. Paylaşma anlaşmasına aracın değeri ve üzerindeki rehin veya haciz konulmalıdır. Var olan araç kredisi varsa kreditör kayıtları ayrıca incelenir.

Anlaşma için üç seçenek

Mirasçılar aracı bir kişiye bırakıp diğerlerine denkleştirme bedeli ödenmesini, aracı ortak usulle satıp bedeli paylaşmayı veya başka mallarla denge kurmayı görüşebilir. TMK m. 651 değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen tereke malının bütün olarak bir mirasçıya özgülenmesini düzenler; uyuşmazlık hâlinde satış da gündeme gelebilir. Aracın piyasa değeri hızlı değişebildiği için değerleme tarihi sözleşmede açık olmalıdır.

Güvenli süreç için mirasçılık belgesini, ruhsat ve tescil kayıtlarını, aracın fiili kullanım geçmişini ve bedel belgelerini aynı dosyada toplayın. Eğer başka tereke malları da bilinmiyorsa terekenin tespiti yazısı kapsamı genişletir. Araçla ilgili karar, bilinen borçlar ve diğer mirasçılık hakları değerlendirilerek verilmelidir.

Örnek: Ölümden sonra araç değer kaybettiyse

Muris öldüğünde araç çalışır hâlde olsun; bir mirasçı altı ay boyunca kullansın ve sonra kaza yapmış hâliyle “ben alayım, değeri artık düşük” desin. Bu olayda ölüm ve paylaşma tarihlerindeki piyasa değeri kadar, kazanın zamanı, kusur, sigorta ödemesi ve onarım faturaları da incelenmelidir. Mirasçı kendi fiilinden doğan hasarı doğrudan bütün mirasçılara yayamayabilir. Buna karşılık araç kullanımdan bağımsız piyasa koşulları nedeniyle de değer kaybetmiş olabilir. Somut ekspertiz ve kaza dosyası olmadan tek taraflı düşük fiyat kabul edilmemelidir.

Aracın kredi borcu veya üzerinde haciz varsa mevcut yük de paylaşma hesabına alınır. Satış düşünülüyorsa alıcının ödediği bedelin kime geçtiği belgeyle gösterilmelidir. Anahtar teslimi, aracı kullananın hukuken tüm maliklerden izin aldığı anlamına gelmez. Uzlaşma mümkünse kullanımın son günü ve bundan sonraki muhafaza yeri yazılı saptanabilir.

Aracın içinde murise ait belge, eşya veya ticari kayıtlar bulunuyorsa bunlar aracın kendisiyle aynı anda envantere alınmalıdır. Aracı teslim eden ve alan kişi, kilometre, görünür hasar, anahtar sayısı ve eşya listesini kısa bir tutanakla kaydedebilir. Böylece sonradan kaybolan eşya ile aracın piyasa değerindeki değişim birbirinden ayrılabilir.

Sık sorulan sorular

Bir kardeş yıllarca araç kullandıysa otomatik kira öder mi?

Otomatik bir tarife yoktur. Ortak kullanım anlaşması, dışlanma, zarar ve kullanımın niteliği somut delillerle değerlendirilir.

Aracı satarken yalnız ruhsatı ve anahtarı sunmak yeterli mi?

Hayır. Mirasçılık ve temsil belgeleri ile resmi satış koşulları ayrıca incelenir.

Satış bedeli kardeşin hesabına yattıysa ne yapmalı?

Önce resmi satış ve banka kaydını temin edin; bedelin tereke hesabında nasıl dikkate alınacağı belirlenir.

İlgili kaynak ve diğer yazılar

Hukuki dayanak: 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, özellikle m. 599, 640–642, 651. Somut durumunuzu değerlendirirken terekenin tespiti, mirasçılık belgesi başlıklı yazılarımızdaki farklı işlemleri de karşılaştırabilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)