Beraat Ettim: DNA ve Genetik İnceleme Kaydım Ne Zaman Silinir?

Kısa cevap

Ceza dosyasındaki DNA kaydı niteliğindeki genetik inceleme sonuçları, beraat kararı kesinleştiğinde derhâl yok edilmesi gereken kayıtlar arasında olabilir. 7589 sayılı Kanunla değişen CMK 80, KYOK kararına itiraz süresinin dolması veya itirazın reddi ile beraat ve ceza verilmesine yer olmadığı kararlarının kesinleşmesi hâllerini açıkça sayar. Diğer hâllerde kaydedilen bilgiler mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl geçmesiyle yok edilir. Ayrıca saklama amacı ortadan kalkmışsa veya haklı neden varsa süre içinde hâkim veya mahkemeden silme istenebilir.

Hangi veri söz konusu?

Bu düzenleme, CMK kapsamında moleküler genetik inceleme sonucunda elde edilen veriye ilişkindir; her hastane tahlili veya özel laboratuvar kaydı için genel bir “DNA silme başvurusu” değildir. Yeni metne göre inceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılmış biçimde mahsus sisteme kaydedilir ve dosyada delil saklanması için bir örneği soruşturma ya da kovuşturma makamına gönderilir. Fiziki örnek, laboratuvar kayıtları ve polis sistemlerindeki başka kayıtların hukuki statüsü ayrıca incelenmelidir. Başvuru, hangi karar nedeniyle hangi verinin tutulduğunu açıkça göstermelidir.

Beraat kararı verildiği gün silinir mi?

Kanun, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesini esas alır. Duruşmada beraat açıklanmış, fakat kanun yolu süresi geçmemiş veya istinaf incelemesi sürüyorsa kesinleşme henüz oluşmamış olabilir. KYOK bakımından da itiraz süresinin dolması veya itirazın reddi ölçüdür. Düşme veya mahkûmiyet gibi diğer sonuçlarda yirmi yıllık kuralın ve olası erken silme başvurusunun değerlendirilmesi gerekir. Kararın sonucu ile kesinleşme tarihi belgeleri bu yüzden birlikte sunulur.

Erken silme nasıl talep edilir?

CMK 80/2 uyarınca bilgisi sisteme kaydedilen kişi, kişisel verinin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalktığını veya haklı neden bulunduğunu açıklayarak hâkim ya da mahkemeden kaydın silinmesini isteyebilir. Dilekçede soruşturma/mahkeme numarası, genetik inceleme kararı, beraat veya KYOK belgesi ve silinmesi istenen kaydın niteliği belirtilmelidir. Talep üzerine otomatik silme garantisi yoktur; hangi amaçla saklandığı, dosyanın aşaması ve diğer soruşturmalarda kullanımı gibi hususlar kararda değerlendirilir. Kaydın üçüncü bir dosyada yeniden kullanımı ise CMK 80/3'teki karar usulüne bağlıdır.

Yok etme tutanağı neden önemli?

Kanun, bilgilerin Cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilmesini ve buna ilişkin tutanağın dosyada saklanmasını öngörür. Kişi yalnız “silindi” sözlü bilgisiyle yetinmeyip yetkisi dahilinde dosyadaki işlemin yapılmasını ve kararın uygulanmasını izlemelidir. DNA verisinin kullanımına ilişkin savcı kararına karşı sulh ceza hâkimliğine; mahkeme veya hâkim kararına karşı kanundaki itiraz yoluna başvurulabilir. Bu, adli sicil kaydının silinmesi ile aynı işlem değildir. Hukuka aykırı delil ve dijital inceleme de farklı konulardır.

Beraat eden kişi hangi mahkemeye başvurmalı?

Önce genetik inceleme kararını veren soruşturma veya dava dosyası belirlenir. Soruşturmadaki KYOK ya da mahkemedeki beraat ve kesinleşme bilgisiyle kaydın yok edilmesi işleminin yapılıp yapılmadığı sorulur. Erken silme talebi, CMK 80/2'nin açıkça söylediği gibi hâkim veya mahkemeye yöneltilir; dilekçede dosya bağlantısı ve haklı neden açıklanır. Şüphelinin hiç hüküm verilmeden ayrıldığı birleşik dosyada diğer sanıklar bakımından yargılama sürüyorsa verinin saklanma nedeni ayrıca tartışılabilir. Bu yüzden “beraat etmiştim” ifadesi yerine karar ve kayıt türü somutlaştırılır.

Kişisel veri ile delil ihtiyacı dengesi

Genetik verinin mahremiyet değeri yüksektir; kanun bu nedenle kimlik bilgilerinden arındırma, sınırlı erişim ve imha tutanağı öngörür. Öte yandan henüz devam eden soruşturmadaki delilin hukuka uygun şekilde kullanılması mümkün olabilir. Yeni CMK 80/3, daha önce kaydedilmiş bilginin başka bir soruşturma/kovuşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla mahkeme, hâkim veya savcı kararıyla kullanılmasını düzenler. Kararı görmeden “bütün veriler serbestçe sorgulanıyor” ya da “hiç kullanılamaz” demek doğru değildir. Kullanım kararına karşı başvuru merciinin kararın kim tarafından verildiğine göre farklılaşması da önemlidir.

Birden fazla dosyada kullanılan sonuç

Tek bir genetik inceleme sonucu farklı soruşturmalarla ilişkilendirilmişse, bir dosyadaki beraat diğer dosyadaki kayıt nedenini kendiliğinden ortadan kaldırmayabilir. Bu durumda yetkili makamdan verinin hangi dosya ve hangi karar kapsamında tutulduğunun açıklanması istenir. CMK 80/3 uyarınca yeniden kullanım için alınan savcı veya hâkim/mahkeme kararı ayrıca incelenir. Talep dilekçesi, bilinen bütün soruşturma numaralarını ve karar sonuçlarını belirtirse farklı kayıtların karıştırılması önlenir. Biyolojik örneğin kendisinin imhası ile dijital genetik profil kaydının silinmesi de ayrı işlemler olabilir; hangi materyalin hangi kurumda bulunduğu saptanmalıdır.

Örnek zaman çizelgesi

Bir kişi hakkında 2025'te moleküler inceleme yapılmış, 2026 Eylül'de beraat kararı verilmiş olsun. Savcı bu karara karşı istinaf başvurursa beraat kesinleşmemiştir; derhal imha koşulu henüz tamamlanmamış olabilir. İstinaf başvurusu yapılmaz ve karar kesinleşirse imha yükümlülüğü o aşamada değerlendirilir. Hükmün gerekçesi veya adli sicil ekranındaki durum yerine kesinleşme belgesi ve genetik incelemeyi yaptıran dosya esas alınmalıdır. Silme talebine olumlu karar verilmesine rağmen sistemde kayıt görünüyorsa kararın ilgili birime iletilmesi ve imha tutanağının dosyada bulunması izlenmelidir.

Kaynak: 7589 sayılı Kanun m. 14 ile değişen CMK m. 80 (TBMM tam metin).

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)