Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinKısa cevap: Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle iş sözleşmesini sona erdiren ve en az bir yıl kıdemi bulunan işçi, 1475 sayılı Kanun m. 14 uyarınca kıdem tazminatına hak kazanabilir. Askerlik sonrası eski işine dönüş için İş Kanunu m. 31'de ayrıca başvuru ve işverenin değerlendirme yükümlülüğü düzenlenir. Kıdem tazminatı almak ile askerden dönünce aynı pozisyona otomatik olarak atanmak aynı hak değildir.
Fesih nedeni nasıl bildirilmeli?
İşverene verilen yazıda askerlik hizmeti nedeniyle iş sözleşmesinin sona erdirildiği açıkça yazılmalı; sevk veya celp belgesi eklenmelidir. Fesih tarihi ile fiilen askere katılma tarihi arasında makul ve açıklanabilir bağ bulunması önemlidir. “Ayrılıyorum” şeklindeki tarihsiz dilekçe, sonradan kıdem tazminatı tartışmasını zorlaştırabilir. E-posta veya elden teslimde ulaştı belgesi almak ispatı kolaylaştırır.
Hangi alacaklar hesaplanır?
En az bir yıllık kıdem, hizmet süresi, giydirilmiş brüt ücret ve tavan değerlendirilir. Birikmiş ücret, hak edilmiş fazla çalışma ve kullanılmamış yıllık izin ücretleri ayrıca incelenir. İş sözleşmesi işçi tarafından askerlik nedeniyle sona erdirildiğinde işverenden ihbar tazminatı beklenmez; mevcut farklı sözleşme koşulları ayrıca incelenebilir. İşsizlik ödeneği bakımından da askerlik hizmetine özgü kurallar ayrıca değerlendirilmelidir.
Askerlik sonrası geri dönüşte ne yapılır?
İş Kanunu m. 31, askerlik veya kanuni ödev nedeniyle ayrılan işçinin ödevin bitiminden başlayarak iki ay içinde işe girmek için başvurması hâlinde, boş yer varsa derhâl, yoksa açılacak ilk işe öncelikle alınması esasını düzenler. Şartların yerine getirilmemesi hâlinde kanunda öngörülen tazminat ayrıca gündeme gelir. Dönüş başvurusu yazılı ve ispatlanabilir yapılmalı; işçinin terhis belgesi ve aynı işyerindeki uygun pozisyonlara ilişkin bilgiler saklanmalıdır.
Üç ayrı tarih tutun
- İş sözleşmesini askerlik nedeniyle sona erdirdiğiniz günü kaydedin.
- Sevk ve terhis belgelerini saklayın.
- Terhisten itibaren iki aylık başvuru süresini kontrol edin.
- İşverenin cevabını yazılı istemeye çalışın.
Kıdem hesabı ve kullanılmayan yıllık izin ücreti yazıları, iş sözleşmesi sona ererken alacak listesini hazırlamak için yararlıdır.
Örnek: Celp belgesiyle ayrılma
İşçi sevk belgesini aldıktan sonra işverene askerlik nedeniyle fesih dilekçesini sunup teslim tarihini kayda geçirirse ayrılığın hukuki nedeni daha açık olur. İşveren “başka iş bulduğu için çıktı” diyorsa sevk tarihi, askerlik hizmetine fiilen başlanması ve önceki yazışmalar değerlendirilir. Çok erken tarihte fesih veya uzun ve açıklanamayan ara, nedensellik tartışmasını artırabilir. İşçinin askerliği bir süre ertelemesi ya da hizmetin farklı biçimde yerine getirilmesi hâlinde bu durum da belgelerle incelenmelidir.
İşe alınmada boş yer ve öncelik
Terhisten itibaren iki ay içinde yapılan yazılı başvuruda eski iş veya benzer işte boş yer bulunup bulunmadığı önem taşır. Boş yer varsa derhâl, yoksa açılacak ilk işe başvuran eski işçinin başka isteklilere tercih edilmesi kanunda düzenlenmiştir. Bu düzenleme işverenden çalışan için hiç olmayan yeni pozisyon yaratmasını istemekle aynı şey değildir. İşveren aranan koşullar bulunmasına rağmen iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse üç aylık ücret tutarında tazminat söz konusu olabilir. İlanlar ve işe alınan kişilerin görevleri ispatta işe yarar.
Askerlik borçlanması ile kıdemi ayırın
SGK askerlik borçlanması, emeklilik ve sigortalılık hesabıyla ilgilidir; işverenden alınacak kıdem tazminatı ve işe dönüş önceliği ayrı hukukî haklardır. Birine ilişkin şartların sağlanması diğerinin otomatik sağlandığı anlamına gelmez. İşyerinde geçirilen sürenin hesabında fiilî çalışma ve iş ilişkisinin tarihi; sosyal güvenlik hesabında ise SGK hizmet dökümü ve borçlanma kuralları incelenir. Eksik gün varsa bu iki hesabı ayrı tabloda tutun.
Uyuşmazlıkta talep listesi
Ödenmemiş kıdem, son maaş, yıllık izin ve varsa fazla çalışma için bordro ve banka belgeleri hazırlanır. Terhis sonrası iş başvurusu reddedilmişse bunun tarih ve cevabı ayrı dosyalanır. İşçilik alacakları ve tazminatı yönünden dava şartı arabuluculuk uygulanabilir; taleplerin hepsi aynı başlığa sıkıştırılmadan açıkça yazılmalıdır. Savunmada ibraz edilecek celp ve terhis evrakı kişisel bilgiler içerdiğinden gerekli ölçüde paylaşılmalıdır.
Merak edilen iki nokta
Terhisten sonra iki ayı geçirirsem ne olur?
İş Kanunu m. 31’deki eski işverene başvuru için ödevin bitiminden başlayan iki aylık süre önemlidir. Süre geçtikten sonra bu özel öncelik hakkına dayanmak güçleşebilir. Terhis belgesi ve başvuru tebliğ kaydı ile günleri açıkça hesaplayın.
Kıdem tazminatı alınca işe dönüş önceliği biter mi?
Askerlik nedeniyle kıdem tazminatının ödenmesi, kanundaki askeri ödev sonrası uygun işte işe alınma başvurusunun bütün koşullarını kendiliğinden ortadan kaldıran genel kural değildir. Kıdem hesabı, terhis ve başvuru süresi ile işyerindeki boş pozisyonlar ayrı incelenmelidir.
Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)