Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinKısa cevap: 1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesi uyarınca kadın işçi, evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde iş sözleşmesini evlilik nedeniyle sona erdirirse ve diğer kıdem koşulları varsa kıdem tazminatı talep edebilir. Bunun için işverene evlilik nedenini açıkça bildiren yazılı fesih ile evlilik belgesinin sunulması önemlidir. “Özel nedenlerle istifa ediyorum” gibi belirsiz bir metin gereksiz uyuşmazlık yaratır.
Bir yıl hangi tarihten başlar?
Süre resmî evlenme tarihinden itibaren işler. İşten çıkışın bir yıl sonra gerçekleşmesi ile bir yıllık dönem içinde açık fesih iradesinin işverene ulaşması arasındaki tarih sorunu uyuşmazlık doğurabilir; son güne bırakmayın. Evlilik cüzdanı veya evlenme kayıt örneği, işyerine verilen dilekçe ve teslim kaydı dosyada bulunmalıdır. Sözlü “evlendim, ayrılacağım” bildirimi tarih ve neden bakımından ispat zorluğu yaratır.
En az bir yıl çalışma ve hesap
Kıdem tazminatı için aynı işveren nezdinde en az bir yıllık kıdemin bulunması gerekir. Hesapta hizmet süresi ve son giydirilmiş brüt ücret, yasal tavan ve ödenmiş dönemler gibi unsurlar dikkate alınır. Düzenli yemek ve yol yardımları bazı durumlarda ücrete dahil edilir. Evlilik nedeniyle sona erdirme, kullanılmayan yıllık izin ücretinin veya ödenmemiş ücretin kaybı anlamına gelmez; her alacak kalemi ayrı hesaplanır.
İhbar ve işsizlik ödeneği aynı şey değildir
Bu yolla iş sözleşmesini işçi sona erdirir. Kıdem tazminatı hakkının doğması, işverenden ihbar tazminatı veya İŞKUR işsizlik ödeneğinin otomatik olarak doğması anlamına gelmez. İşsizlik ödeneği kural olarak kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalma koşuluna bağlıdır. Bildirim süreleri ve işverence ileri sürülebilecek talepler dosyanın fesih nedeni, sözleşme ve yargı uygulamasıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Başvuru sırası
- Evlilik tarihini ve en az bir yıllık çalışmayı belgeleyin.
- Fesih yazısında evlilik nedenini açıkça belirtip teslim kanıtı alın.
- Bordro, banka hareketleri ve yan hakları saklayın.
- Tazminat ödenmezse dava şartı arabuluculuğa başvurun.
Genel kıdem hesabı ve yan hakların etkisi yazıları alacağın tutarını anlamaya yardımcıdır.
Örnek: Onuncu ayda ayrılma kararı
Evlendiğinden on ay sonra işten ayrılmak isteyen ve işyerinde üç yıldır çalışan kadın işçi, bir yıllık başvuru süresi içinde olmalıdır. İşverene “evlilik nedeniyle iş sözleşmemi sona erdiriyorum” şeklinde açık yazılı bildirim yapıp evlenme kaydını eklemesi ve teslimini kanıtlaması gerekir. Aynı işyerinde yalnızca sekiz ay çalışmış olsaydı evlilik tarihine ilişkin koşul tamam olsa bile genel kıdem süresi eksikliği ayrıca değerlendirilirdi. Bu iki “bir yıl” koşulu farklı başlangıçlara sahiptir: evlilikten sonraki hak kullanım süresi ve işyerindeki asgari kıdem.
Eski ve yeni işveren dönemleri
İşçinin çalıştığı işyeri devredilmiş veya şirket unvanı değişmişse SGK kaydı birden fazla işveren gösterse bile fiilî hizmetin sürekliliği incelenmelidir. İşyeri devri kıdemi otomatik sıfırlamaz. Bunun yanında önceki bir dönemin kıdemi zaten ödenmiş veya gerçekten kesintili bir iş ilişkisi varsa hesabın dayanağı değişir. İşe giriş belgelerini, bordroları ve devir yazılarını bir araya getirmek, “son şirkette henüz bir yıl dolmadı” itirazına sağlıklı cevap verilmesini sağlar.
Başka işte çalışma ve gerçek fesih
Evlilik nedeniyle kıdem hakkı, evlenen kadının bir daha hiçbir yerde çalışamayacağı anlamına gelmez. Sonradan işe başlamış olması tek başına daha önce doğmuş hakkın her durumda kaybını göstermez. Bununla birlikte fesih nedeninin gerçekliği ve belgelerdeki tutarlılık somut uyuşmazlıkta değerlendirilebilir. Başka bir iş sözleşmesi imzalamadan önce mevcut iş ilişkisinin hangi tarihte sona erdiğini ve işverene sunulan dilekçenin ifadesini doğru kaydetmek gerekir.
Ücret bordrosu neden ayrıca okunmalı?
Hesap yalnızca işçinin eline geçen net maaşın yıl sayısıyla çarpılması değildir. Kıdeme esas ücretin brüt ve para ile ölçülebilen düzenli yararları içeren yönü, kıdem tavanı ve damga vergisi gibi unsurlar vardır. Son bordroda ücret düşük gösterilmişse banka ödemesi, prim, yemek ve yol yararı belgelenmelidir. Arabuluculukta anlaşma yapılacaksa talep edilen kalem ile kabul edilen toplamın hangi hesaba dayandığı açık yazılmalıdır.
Merak edilen iki nokta
Evliliğin üzerinden tam bir yıl geçince hakkım sürer mi?
Kanun evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde bu nedenle fesih hakkını düzenler. Süre geçtikten sonra yalnızca evlilik nedenine dayanmak mümkün olmayabilir. Başka kıdem sebebi varsa onun koşulları ayrı incelenir; evlilik hakkını korumak için fesih ve tebliği son güne bırakmamak gerekir.
Bir yıldan kısa çalışma varsa evlilik yeterli mi?
Evliliğe bağlı ayrılmanın kendi bir yıllık kullanım süresi ile kıdem tazminatında işyerinde en az bir yıl çalışma şartı birbirinden ayrıdır. Sekiz aylık hizmette evlilik tarihi uygun olsa bile kıdem koşulu gerçekleşmemiş olabilir. Önceki işyeri devirleri veya aynı işveren dönemleri varsa ayrıca hesaplanır.
Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)