Davalı Dava Konusu Malı Satarsa Davaya Kimle Devam Edilir?

Dava açıldıktan sonra davalı dava konusu malı veya hakkı üçüncü kişiye devrederse, davacının iki farklı usul seçeneği bulunabilir. HMK 125/1 uyarınca davacı, devralan kişiye karşı davaya devam etmeyi veya devreden kişi hakkındaki davasını tazminat davasına dönüştürmeyi seçebilir. Devir, dosyanın her durumda kendiliğinden reddedilmesi anlamına gelmez. Ancak hangi malın, hangi tarihte ve hangi işlemle devredildiği belgelenmelidir.

Devir gerçekten dava konusu ile ilgili mi?

Bir davalının başka malını satmasıyla yargılamada talep edilen malı devretmesi aynı olay değildir. Dava dilekçesindeki talep, malın kimliği ve devir belgesi karşılaştırılır. Taşınmazda sicil bilgisi; taşınırda seri numarası, teslim kaydı veya diğer ayırt edici veri kullanılabilir. Benzer bir malın devri, dosyanın tarafını değiştiren işlem olarak kabul edilemez. Devir dava açılmadan önce olmuşsa da aynı maddeye dayanmakla yetinilmez.

Maddi hukukta devrin geçerliliği, yeni kişinin hakkı kazanıp kazanmadığı ve davacının talebine etkisi ayrıca incelenir. Davalının satış yapması onun daha önce mutlaka hak sahibi olduğunu kanıtlamaz. Satış bedelinin ödenip ödenmemesi de her durumda devirle aynı tarihte gerçekleşmez. Mahkemeye yalnız bir söylenti değil, bilinen işlem ve kaydın kapsamı açıklanmalıdır.

Yeni kişiye karşı davaya devam

Davacı birinci seçeneği kullanırsa devreden tarafla olan davasından vazgeçerek dava konusunu devralan kişiye karşı devam eder. Bu özel usul seçimi, davanın baştan yanlış kişiye açılmasına ilişkin genel taraf değişikliğiyle aynı değildir. Devirden doğan yeni muhatap ve istenen işlemler dosyada açık gösterilir. Yeni kişinin yargılamadan haberdar edilmesi ve açıklama hakkı da korunur.

Bu yolda dava davacı lehine sonuçlanırsa, devreden ile devralan yargılama giderlerinden müteselsilen sorumlu olur. Devir sözleşmesindeki “bütün masraflar alıcıya aittir” gibi iç düzenleme, karşı tarafa yönelik bu kanuni sonucu tek başına ortadan kaldırmaz. Gider ve esas talep bakımından hükmün kim hakkında kurulacağı ayrı okunmalıdır. Devir nedeniyle iki kişinin bütün esas borçlardan mutlaka aynı kapsamda sorumlu olduğu genellemesi yapılmaz.

Eski davalıya karşı tazminata dönüştürme

İkinci seçenek, davayı devreden taraf hakkında tazminat davasına dönüştürmektir. Burada davacı devralana karşı aynı ayni veya teslim talebini sürdürmek yerine, devredenle arasındaki davanın tazminat kapsamını kurar. Talep edilen zarar ve miktarın dayanağı açıklanmalıdır. Malın satış bedeli, davacının zararı ve her türlü masraf her olayda aynı rakam değildir. Dönüştürme olanağı ispat yükünü ortadan kaldırmaz.

Varsayımsal olarak belirli bir makinenin teslimi davasında makine başka kişiye devredilmiş olabilir. Davacı makineyi yeni kişiden istemeye devam etmekle, eski davalıdan uygun tazminat talep etmek arasında değerlendirme yapar. Yeni kişinin kimliği, malın elde edilme imkânı ve zarar belgeleri seçimde önem taşıyabilir. Yalnız daha kolay göründüğü için bir seçenek seçilip bunun bütün sonuçlarının aynı olduğu düşünülmemelidir.

Başlangıçtaki yanlış davalıdan farkı

Dava Dilekçesinde Yanlış Şirket Yazıldı: Davalı Sonradan Değiştirilebilir mi?, dava dilekçesinde baştan yanlış şirket gösterildiğinde HMK 124 kapsamında değişikliği açıklar. Buradaki soru ise doğru şekilde kurulmuş davadan sonra dava konusunun devridir. Başlangıç yanılgısı için öngörülen rıza ve istisna kurallarıyla HMK 125’in özel seçim düzeni karıştırılmamalıdır. Dava ve devir tarihleri bu ayrımı kurmak için birlikte alınır.

Dava Konusu Malın Bana Ait Olduğunu Aynı Dosyada İleri Sürebilir miyim?, üçüncü kişinin dava konusu üzerinde kendi hakkını ileri sürmesi anlamındaki asli müdahaleyi ele alır. Üçüncü kişinin malı daha önce kendisine ait saymasıyla davalıdan sonradan devralması farklı olabilir. Mevcut tedbir veya sicil kaydının devir üzerindeki etkisi de ayrıca incelenmelidir. Dilekçede devir belgesi, yeni kişi bilgileri, seçilen yol ve talep kapsamı açıkça gösterilerek mahkemenin sonraki işlemleri izlenmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 125/1