Başkasının Eşyasını Beş Yıl Kullanmak Mülkiyet Kazandırır mı?

Başkasının taşınır eşyasını beş yıl elinde tutmak, tek başına mülkiyet kazandırmaz. Türk Medeni Kanunu’nun 777. maddesi, başkasının taşınırına malik sıfatıyla, iyiniyetle, davasız ve aralıksız beş yıl zilyet olan kişinin zamanaşımıyla malik olmasını düzenler. Şartlar birlikte aranır. Eşyanın kiralanmış, emanet alınmış veya belirli süre için ödünç verilmiş olduğunu bilerek kullanmak bu özel kazanımla aynı değildir.

Malik sıfatıyla kullanmak ne demektir?

Kiracı, eşyayı belirli bir kullanım hakkına dayanarak elinde tutar. Başkasına ait olduğunu bildiği makineyi sözleşme boyunca kullanması, makinenin ona ait olduğu inancıyla malik sıfatıyla zilyetlik kurduğunu göstermez. Saklamak için teslim alınan eşya da sadece uzun süre depoda kaldığı için saklayanın mülkiyetine geçmez. İlişkinin başlangıç sebebi, sürenin değerlendirilmesinden önce belirlenmelidir.

Örneğin ikinci el eşya alan kişi, satıcının malik olduğuna ilişkin haklı inançla eşyayı kendisine ait olarak kullanıyor olabilir. Buna rağmen satış belgesinin bulunması bütün şartların gerçekleştiğini kesinleştirmez. Satıcının yetkisi, eşyanın önceki sahibinden nasıl çıktığı, alıcının bildiği olgular ve göstermesi gereken özen araştırılır. Çalıntı olduğunu bilen alıcının uzun süre kullanımı iyiniyet koşulunu sağlamaz.

İyiniyet ve davasızlık ayrıca incelenir

İyiniyet, kişinin hak durumundaki engeli bilmemesi yanında somut koşulların gerektirdiği özeni de içerir. Olağan dışı düşük fiyat, kimlik veya seri numarasının silinmesi gibi olgular değerlendirmede önem taşıyabilir. Bunlardan biri her dosyada tek başına aynı sonucu doğurmaz; olayın tamamı incelenir. Hakkın başkasına ait olduğunun öğrenilmesi, sonraki dönem için göz ardı edilemez.

Kanun ayrıca davasız ve aralıksız zilyetlik arar. Başlangıç ve devam tarihi kayıtlarla gösterilmelidir. Eşyanın farklı kişilerin elinde bulunması, önceki zilyedin süresinin her durumda eklenebileceği anlamına gelmez. 996. madde, süre eklemeyi önceki zilyedin de aynı yararlanma yetkisine sahip olması koşuluyla düzenler. Satın alma tarihinin yaklaşık hatırlanması yerine teslim belgesi ve kullanım kayıtları korunmalıdır.

Eşya kişinin iradesi dışında elinden çıkarsa

777. madde, zilyetliğin istem dışı kaybedilmesine ilişkin özel bir süre kuralı da içerir. Zilyet, bir yıl içinde eşyayı ele geçirir veya açacağı dava yoluyla onu yeniden elde ederse kazandırıcı zamanaşımı kesilmiş sayılmaz. Bu düzeni sadece dava dilekçesi verilmesinin her durumda yeterli olduğu biçiminde genişletmek doğru değildir; maddede yeniden elde etme sonucu da yer alır.

Zamanaşımının hesaplanması, kesilmesi ve durması yönünden Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri kıyasla uygulanır. Olayda başka dava veya takipler varsa tarihlerin etkisi ayrıca incelenir. Buradaki bir yıl kuralı, kayıp veya çalınan taşınırın geri istenmesine ilişkin bütün sürelerin yerine geçen genel bir başvuru süresi değildir. Kayıp eşyanın ikinci el alıcıdan geri alınması bu farklı geri isteme düzenini açıklar.

Dosyada hangi bilgiler bulunmalı?

• Eşyanın türü, seri numarası ve ayırt edici özellikleri.
• Edinme ve teslim belgeleri, bedel ödemesi ve önceki sahibin bilgileri.
• Malik sıfatıyla kesintisiz kullanımı gösteren tarihler.
• Hakkın tartışıldığı bildirimler, dava kayıtları ve varsa kayıp sonrasında geri alma belgeleri.

Saklaması için bırakılan eşyanın zarar sorumluluğu, sözleşmeyle saklanan eşyanın farklı bir hukuki ilişkiye dayandığını gösterir. Eşyayı korumak için teslim almakla kendisine ait sanarak malik sıfatıyla edinmek aynı değildir. Ayrıca beş yıllık taşınır hükmü, arsa veya daire için kendiliğinden uygulanamaz. Önce malın hukuki türü, ardından edinme yolu ve beş yıllık dönemde şartların devamı belirlenmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — m.3,777,996