Değeri Biçilerek İntifaya Verilen Makine Satılabilir mi?

Değeri biçilerek kendisine teslim edilen bir taşınır üzerinde intifa hakkı sahibi, aksi kararlaştırılmadıkça serbestçe tasarrufta bulunabilir. Bu yetki kullanılmışsa, geri verme sırasında o eşyanın biçilen değerini ödemesi gerekir. Türk Medeni Kanunu’nun 819. maddesindeki bu özel düzenleme, her intifa ilişkisini veya her emaneti kapsamaz. Eşyanın yalnız kullanıma bırakılması ile değeri biçilerek bu rejimde teslim edilmesi ayrı durumlar olarak araştırılmalıdır.

Hangi teslimden söz ediliyor?

Makine, tarım gereci veya başka taşınır intifa ilişkisine konu olabilir. Burada önemli olan intifanın varlığı yanında, diğer taşınırın değeri biçilerek teslim edilmesidir. Fatura üzerinde geçmiş satın alma bedelinin yazması tek başına tarafların teslimde bu özel değeri belirlediğini göstermeyebilir. Teslim listesi, değerleme kaydı ve kuruluş belgesi birlikte okunur. Malın kimliği, durumu ve belirlenen tutar açık olmalıdır.

Taraflar tasarruf yetkisini sınırlamış veya farklı koşul koymuş olabilir. Kanun aksi kararlaştırılmadıkça serbest tasarrufu düzenlediğinden, “intifa var, istediğim gibi satarım” genellemesi yapılmaz. Kuruluş belgesindeki satış, değiştirme veya geri verme hükümleri araştırılır. Bir kişinin sözlü talimatı ileri sürülüyorsa bunun gerçekliği ve kapsamı diğer kayıtlarla karşılaştırılır. Aynı makine üzerinde başkalarının hakları bulunması da ayrıca önem taşıyabilir.

Satış yapılırsa hangi borç doğar?

Hak sahibi kanuni tasarruf yetkisini kullanırsa, geri verme sırasında eşyanın biçilen değerini ödemekle yükümlü olur. Ölçüt, bu ikinci fıkrada açıkça biçilen değerdir. Satıştan elde edilen tutarın daha düşük olması, belirlenmiş değer borcunun kendiliğinden aynı şekilde azalmasını sağlamaz. Daha yüksek satış fiyatı da bütün hesabın yalnız bu farka göre yapılacağı anlamına gelmez. Gerçek işlem ve anlaşma değerlendirilir.

Bu düzenleme, tüketilebilen eşyanın mülkiyetinin geçmesine ilişkin 819. maddenin ilk fıkrasıyla aynı hesap değildir. Tüketilebilen şeyde geri verme gününün değeri; bu fıkradaki değeri biçilmiş diğer taşınırda ise tasarruf yetkisi kullanıldıktan sonra biçilen değer önemlidir. İki ölçüt birbirine açıklamasız taşınmamalıdır. Makinenin son piyasa fiyatını gösteren tek ilan, teslimdeki değer kaydının yerini tutmaz.

Aynı nitelikte eşya verilebilir mi?

Kanun tarım işletmesi gereçleri, hayvan sürüleri, ticari mallar ve benzeri şeylerde ödemenin aynı cins ve nitelikte eşya verilerek yerine getirilebilmesine imkân tanır. Bu seçenek, eldeki herhangi eski makinenin yeterli olduğu anlamına gelmez. Cins, nitelik ve teslim konusu belirlenmelidir. Farklı teknik özellikte veya belirgin biçimde eksik bir eşyanın eşdeğer olup olmadığı ayrıca tartışılabilir.

Yerine verilen eşyanın mülkiyeti, mevcut yükleri ve gerçekten teslim edildiği belgelenir. Hangi kalemin para ile, hangisinin eşya ile karşılandığı hesapta ayrı gösterilir. Aynı eşya hem teslim edilmiş hem ayrıca tam bedeli ödenmiş gibi yazılmaz. Kısmi ifa varsa kalan borç açıkça belirlenir; teslim tutanağı ve makbuzlar bunun için önemlidir.

Emanet ilişkisiyle farkı

emanet eşyada kullanım ve sorumluluk, saklamaya bırakılan eşyanın izinsiz kullanılması ve zarar görmesini açıklar. Saklama sözleşmesindeki kullanım yasağı, burada koşulları gerçekleşmiş 819. madde yetkisiyle aynı değildir. intifa ile mülkiyetin ayrımı ise intifanın mülkiyetten farklılığını konut üzerinden ele alır. Önce ilişkinin gerçekten intifa olup olmadığı belirlenmeden bu özel taşınır kuralı uygulanmaz.

İnceleme için intifa belgesi, değer biçme ve teslim tutanağı, eşyanın seri veya tanımlayıcı bilgileri, satış kaydı ve geri verme belgeleri hazırlanır. Tasarruf yetkisinin bulunduğu, kullanılıp kullanılmadığı ve hangi değer borcunun doğduğu böylece ayrı ayrı değerlendirilebilir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — TMK m. 819/2