Miras Payım Tenkis Edilirse Bana Yüklenen Vasiyet Ödemesi de Azalır mı?

Ölüme bağlı tasarrufla size kazandırma yapılmış ve ayrıca başka bir kişiye vasiyeti yerine getirme borcu yüklenmişse, kendi kazandırmanızın tenkise uğraması bu borcu da etkileyebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 563. maddesi, mirasbırakanın başka türlü iradesi tasarruftan anlaşılmadıkça vasiyet borçlarının aynı oranda tenkis edilmesini isteme hakkı tanır. Bu nedenle alınacak değerdeki azalmayla ödenecek borç arasındaki bağlantı ayrı hesaplanmalıdır.

Hangi kişi bu hakkı kullanabilir?

Kuralın başlangıcı, kişinin ölüme bağlı tasarrufla bir kazandırma elde etmesidir. Mirasçı atama veya diğer bir ölüme bağlı kazandırma söz konusu olabilir. Bu kişi aynı zamanda bazı vasiyetleri yerine getirmekle yükümlü kılınmış olmalıdır. Gündelik bir bağış almak ve sonradan ayrı bir borçlanma yapmak, aynı düzenlemenin doğrudan örneği değildir. Kazandırmayla vasiyet borcunu bağlayan belge bulunmalıdır.

Örneğin bir kişiye belirli değerlerde mal bırakılırken, diğer bir kişiye belli miktarda para ödeme yükümlülüğü getirilmiş olabilir. Saklı pay nedeniyle ilk kazandırmanın oranlı olarak azalması halinde, yükümlü kişinin ödeme borcunun da aynı oranla azaltılmasını istemesi gündeme gelir. Önce gerçek tenkis oranı saptanır. Kişi kendi yaptığı kaba piyasa hesabıyla vasiyet alacaklısının talebini tamamen ortadan kaldıramaz.

Aynı oran nasıl uygulanır?

Basitleştirilmiş bir örnekte kazandırmanın yüzde yirmisi tenkis edilmişse, koşullar oluştuğunda ilgili vasiyet borcunun da yüzde yirmi azaltılması istenebilir. Bu örnek yalnız oranın işleyişini gösterir. Gerçek dosyada saklı pay, net tereke, diğer kazandırmalar ve tasarrufun içeriği üzerinden oran belirlenir. Alınan malın fiyatının bir dönem düşmesi tek başına hukuki tenkis oranı değildir.

Birden çok vasiyet borcu varsa her borcun içeriği ve kimin yükümlü olduğu görülmelidir. Başka mirasçıya ait bir ödeme yükü, kişinin kendi kazandırması azaldı diye bu hükümle yeniden paylaştırılamaz. Önceden kısmen ifa edilmiş borçlar da hesapta ayrıca gösterilir. Hangi borç için ne kadar indirim istendiği açık olmalıdır; belirsiz bir “her şey azalsın” talebi sağlıklı hesap sunmaz.

Mirasbırakan farklı bir düzenleme yapmış olabilir

Kanuni oran kuralının önemli istisnası, mirasbırakanın arzusunun tasarruftan başka türlü anlaşılmasıdır. Bu nedenle yalnız vasiyetin ödeme cümlesi okunmamalı, kazandırmanın koşulları ve diğer maddeleri de incelenmelidir. Her kazandırma azalmasının borçta zorunlu ve tartışmasız indirim sağladığı söylenemez. İstisnanın varlığı, tasarrufun tümünden ve somut düzenlemeden değerlendirilir.

Tenkis davasında kendi kazandırmasının ne ölçüde azaltıldığını öğrenen kişi, kendisine yüklenen vasiyetin durumunu da belgelemelidir. Kanun bu indirim için isteme hakkı düzenler; mahkeme kararı, talep kapsamı ve karşı tarafın açıklamaları önem taşır. Ödeme talebini cevapsız bırakıp yalnız kazandırmanın azaldığını söylemek, uyuşmazlığın bütününü çözmez.

Bölünmez mal seçimi farklıdır

saklı pay için tenkis hesabı, saklı payın hangi durumda korunacağını açıklayan genel tenkis çerçevesidir. bölünmez malda vasiyet alacaklısının seçimi ise değer kaybı olmadan bölünemeyen malın tenkisinde alacaklının malı veya para karşılığını seçmesini ele alır. Bu seçimlik hakla, kendisine kazandırma yapılan kişinin üzerindeki ayrı vasiyet borcunun oranlı azaltılması aynı işlem değildir. Aynı dosyada ikisi tartışılsa bile hesapları ayrı tutulur.

Hazırlanacak belgeler, ölüme bağlı tasarrufun tam metni, tenkis talep ve kararları, kazandırma değerini gösteren kayıtlar ve vasiyet borcuna ilişkin ödeme belgeleridir. Birden fazla lehtar varsa her birine ilişkin tutar ve yükümlü belirtilir. Sonuç, kazandırmanın hangi hukuki sebeple ve hangi oranda azaltıldığı ile mirasbırakanın aksi iradesinin bulunup bulunmadığına göre belirlenir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — TMK m. 563, 564